Timor Wschodni na letnich igrzyskach olimpijskich 225px|Flaga Timoru WschodniegoSkrót IOCTLS (od 2004)Pierwszy start20px|border|Flaga Olimpijska 2000 (jako Niezależni Sportowcy Olimpijscy) IOA 2004 (jako reprezentacja kraju) Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2014 (jako reprezentacja kraju) Złoci medaliści —Srebrni medaliści —Brązowi medaliści — Reprezentanci Timoru Wschodniego występują na letnich igrzyskach olimpijskich nieprzerwanie od 2000 roku.
Organizacją udziału reprezentacji Timoru Wschodniego w igrzyskach olimpijskich, a także upowszechnianiem idei olimpijskiej i promocją sportu zajmuje się Comitê Olímpico Nacional de Timor‑Leste, którego przewodniczącym jest João CarrascalãoInformacje o Komitecie Olimpijskim Timoru Wschodniego na stronie internetowej organizacji ACOLOP .
Timor Wschodni (do 1975 roku Timor Portugalski) w latach 1975–1999 był terytorium okupowanym przez Indonezję. W wyniku porozumienia indonezyjsko-portugalskiego, 30 sierpnia 1999 roku odbyło się referendum niepodległościowe, w którym zdecydowana większość ludności opowiedziała się za suwerennością. Wówczas władze indonezyjskie krwało stłumiły wystąpienia Timorczyków, co przyczyniło się do objęcia zarządzania Timorem Wschodnim przez ONZ.
Zmiany polityczne spowodowały, że Międzynarodowy Komitet Olimpijski postanowił dać Timorczykom szansę wystąpu na igrzyskach olimpijskich w Sydney w 2000 roku. Ponieważ Timor Wschodni nie był jeszcze niepodległym państwem, reprezentanci występowali pod flagą olimpijską jako Niezależni Sportowcy Olimpijscy (ang. Individual Olympic Athletes). Wówczas żaden zawodnik z tego kraju nie zdobył medalu.
20 maja 2002 roku, po wcześniejszym przeprowadzeniu wyborów prezydenckich, Timor Wschodni ogłosił niepodległość.
Podczas 115. sesji MKOl (29 czerwca-4 lipca 2003 roku) w Pradze Timor Wschodni stał się członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Narodowy Komitet Olimpijski spełnił główny wymóg, którym było istnienie i poprawne funkcjonowanie pięciu związków sportowych (na Timorze Wschodnim funkcjonowały związki kolarstwa, badmintona, podnoszeniu ciężarów, boksu i tenisa stołowego)IOC recognises East Timor ETAN, lipiec 2003.
Sydney 2000
Podłoże polityczne Statystyki sportowców: 4 (w 3 dyscyplinach) najmłodszy reprezentant: Calisto da Costa (21 lat 220 dni; ur. 6.02.1979)stan na dzień otwarcia igrzysk, tj. 15 września 2000 najstarszy reprezentant: Victor Ramos (30 lat 153 dni; ur. 14.04.1970)
Chorążym ekipy był bokser Victor Ramos .
Wyniki boks Pięściarz Victor Ramos w pierwszej rundzie wagi lekkiej (do 60 kg wagi) walczył z reprezentującym Ghanę Raymondem Narhem. Timorczyk przegrał 20:23, a jego rywal odpadł w kolejnej rundzie. W tej kategorii wagowej wygrał Mario Kindelan z Kuby.
lekkoatletyka Podczas Igrzysk w Sydney dwoje timorskich lekkoatletów wystąpiło w maratonie: wśród kobiet Agueda Amaral, a w stawce mężczyzn Calisto da Costa.
24 września 2000 roku odbył się bieg maratoński kobiet. Na starcie stanęły 53 zawodniczki, z których do mety dobiegło 45. Agueda Amaral zajęła 43. miejsce, wyprzedzając Rhondę Davidson-Alley z Guamu oraz Sirivanh Ketavong z LaosuWyniki biegu maratońskiego kobiet podczas IO 2000 . Jako pierwsza na metę osiągnęła Japonka Naoko Takahashi, bijąc jednocześnie ówczesny rekord igrzysk, który pozostaje niepobity aż do dziś (2:23:14)tj. po Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008 w Pekinie.
Jak podaje agencja Associated Press, Agueda Amaral dobiegając na stadion zakończyła bieg, mimo iż miała przebiec jeszcze kilkadziesiąt metrów. Widownia widząc, że Amaral ciężko jest biec, wstała i oklaskami motywowała ją do ukończenia bieguTakahashi breaks women's marathon record - Associated Press, 24 września 2000.
W stawce mężczyzn do rywalizacji przystąpiło 102 zawodników, spośród których bieg ukończyło 81. Timorczyk Calisto da Costa zajął 71. miejsce, tracąc do zwycięzcy - Etiopczyka Gezahgne Abera - 23 minutyWyniki biegu maratońskiego mężczyzn podczas IO 2000 .
podnoszenie ciężarów W konkursie podnoszenia ciężarów (w kategorii do 56 kg) wystartował Martinho de Araújo, który w dwuboju zajął 20. miejsce, osiągając łączny rezultat 157,5 kg (67,5 kg w rwaniu oraz 90 kg w podrzucie). Zajął on ostatnie miejsce wśród sklasyfikowanych sztangistów (Manuel Minginfeel z Mikronezji spalił trzy próby w rwaniu, a Iwan Iwanow z Bułgarii został zdyskwalifikowany). Wygrał wówczas Halil Mutlu z Turcji
Podsumowanie Udział w Letnich Igrzyskach Paraolimpijskich 2000 Timorczycy wystąpili również na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Sydney, podobnie jak ich pełnosprawni rodacy pod flagą olimpijską.
Delegacja Timoru Wschodniego liczyła cztery osoby (dwóch sportowców i dwóch przedstawicieli władz lokalnego związku sportowego)i była jedną z najmniejszych spośród 121, który zaprezentowały się na ceremonii otwarcia.
Tak jak przedstawiciele dążącego do niepodległości terytorium, którzy wystąpili na XXVII Letnich Igrzyskach Olimpijskich, niepełnosprawni sportowcy z Timoru Wschodniego nie walczyli o medale, a chcieli zaznaczyć swoją obecność na arenie międzynarodowej i chęć uzyskania niezależności przez ich państwoEast Timor's tiny team gets warm welcome ESPN, 18 października 2000.
Wyniki lekkoatletyka Na starcie biegu na dystansie 5000 m w kategorii T38 stanęło 13 zawodników, w tym Alcino Pereira, który jednak nie ukończył biegu. Wśród dziewięciu sklasyfikowanych biegaczy najszybszy był Hiszpan Ivan Hompanera z czasem 16:53,19 min (ówczesny rekord świata)
podnoszenie ciężarów W konkursie podnoszenia ciężarów w kategorii do 48 kg wagi wystąpił Mateus Lukas, który z wynikiem 105 kg zajął ostatnie miejsce w stawce 13 sklasyfikowanych zawodników (trzech innych nie zaliczyło żadnego podejścia). Wygrał Brytyjczyk Anthony Peddle z wynikiem 168 kg
Ateny 2004
6 reprezentantów; po raz pierwszy jako reprezentacja krajuIOC - Ateny 2004 Przygotowania Statystyki sportowców: 2 (w 1 dyscyplinie) najmłodszy reprezentant: Gil da Cruz Trindade (22 lata 182 dni; ur. 1.03.1982)stan na dzień otwarcia igrzysk, tj. 11 sierpnia 2004 najstarszy reprezentant: Agueda Amaral (32 lata 88 dni; ur. 27.05.1972)
Chorążym ekipy była biegaczka Agueda Amaral .
Wyniki lekkoatletyka Podsumowanie Letnie Igrzyska Paraolimpijskie 2004 Pomimo startów timorskich sportowców na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004, krajowy Komitet Olimpijski nie zdecydował się wysłać reprezentacji na Letnie Igrzyska Paraolimpijskie 2004, które również rozgrywano w Atenach
Pekin 2008
Przygotowania Krajowy Komitet Olimpijski do Pekinu wysłał tylko dwoje maratończyków. Jak przyznał jego prezydent, João Carrascalão, sport nie jest sprawą nadrzędną dla timorskiego rządu, dlatego uzyskanie kwalifikacji olimpijskiej przy minimalnych nakładach jest wręcz niemożliwe. Celem biegaczy podczas igrzysk w stolicy Chin było zdobycie doświadczenia poprzez ukończenie biegu maratońskiego.
Wydatki rządowe na rozwój sportu w kraju były tak małe, że Komitet Olimpijski musiał szukać zagranicznych sponsorów w celu uzyskania funduszy na wyjazd do Pekinu , Agence France Presse, 8 czerwca 2008.
Statystyki sportowców: 2 (w jednej dyscyplinie sportu) najmłodszy reprezentant: Augusto Soares (21 lat, 352 dni; ur. 22.08.1986stan na dzień otwarcia igrzysk, tj. 8 sierpnia 2008) najstarszy reprezentant: Mariana Dias Ximenez (24 lata, 239 dni; ur. 13.12.1983)
Chorążym ekipy była maratonka Mariana Dias XimenezLista chorążych w ekipach narodowych podczas ceremonii otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008 (*.pdf) . Podczas ceremonii otwarcia timorska delegacja składająca się z sześciu osób (dwoje sportowców i czterech oficjeli) prezentowała się jako 48. wśród 204 krajowych delegacji olimpijskich.
Wyniki lekkoatletyka 17 sierpnia 2008 roku Mariana Dias Ximenez stanęła na starcie maratonu kobiet razem z 80 innymi biegaczkami. Ximenez została sklasyfikowana na pięciu pierwszych pomiarach czasu (po przebiegnięciu 5, 10, 15, 20 km oraz po połowie dystansu), na których zawsze była ostatnia wśród biegnących zawodniczek (odpowiednio 80., 80., 80., 78. i 77.). Z trasy zeszła między 21. a 25. kilometrem jako piąta zawodniczka. Wygrała Rumunka Constantina Tomescu .
Maraton mężczyzn z udziałem Augusto Soaresa odbył się 24 sierpnia 2008. Timorczyk nie rozpoczął biegu. Wygrał Kenijczyk Samuel Wanjiru
Podsumowanie Jak zapowiadali Timorczycy przed startem, najważniejszy dla nich był sam występ na igrzyskach Beijing2008.cn, 11 kwietnia 2007.
Udział w Letnich Igrzyskach Paraolimpijskich 2008 Na Letnie Igrzyska Paraolimpijskie 2008 Timor Wschodni wysłał grupę jedenastu sportowców w czterech dyscyplinach sportowych: lekkoatletyce, tenisie stołowym, tenisie ziemnym na wózkach inwalidzkich oraz podnoszeniu ciężarów.
Najpoważniejszymi problemami utrudniającymi przygotowania niepełnosprawnym timorskim zawodnikom jest brak funduszy i specjalistycznego sprzętu dostosowanego do ich potrzeb, a także brak porozumienia pomiędzy krajowymi związkami sportowymi.
Wyniki lekkoatletyka podnoszenie ciężarów W zawodach w podnoszeniu ciężarów wystąpiło trzech sztangistów z Timoru Wschodniego. Ich trenerem jest Domingos Freitas.
W kategorii kobiet poniżej 52 kg Lily Costa Silva spaliła wszystkie trzy próby (raz na 47,5 kg oraz dwukrotnie na 50 kg) i jako jedyna w stawce dziewięciu zawodniczek nie została sklasyfikowana (.pdf).
tenis stołowy tenis ziemny na wózkach W rywalizacji w tenisie ziemnym na wózkach inwalidzkich udział wziął 29-letni Domingos Sarmento Soares.
Londyn 2012
Letnie Igrzyska Olimpijskie 2012 w Londynie odbyły się w dniach od 27 lipca do 12 sierpnia 2012 r. Był to czwarty występ tego kraju na igrzyskach olimpijskich, chociaż po raz pierwszy pojawił się w ramach Olimpiady Indywidualnej. Dwóch maratończyków zostało wybranych do drużyny przez dzikie karty, bez zakwalifikowania się na żadnej imprezie sportowej. Jednak Timor Wschodni nie zdobył jeszcze swojego pierwszego medalu olimpijskiego.
Augusto Ramos Soares i Juventina Napoleão byli jedynymi timorskimi sportowcami rywalizującymi na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2012. Soares był trenerem Agueda Amaral, jednego z najsłynniejszych sportowców Timoru Wschodniego, który reprezentował Timor Wschodni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000 w Sydney w Australii.
Augusto Ramos Soares reprezentował Timor Wschodni na igrzyskach w Londynie jako jedyny męski biegacz w kraju. Ukończył zawody z czasem 2:45:09 i zajął 84. miejsce na 85 finalistów.
Juventina Napoleão (lekkoatletka) ukończyła bieg z czasem 3:05:07, zajmując 106 miejsce na 107 zawodniczek.
Soczi 2014
Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2014 w Soczi w Rosji od 7 do 23 lutego 2014 r. Kraj ten zadebiutował na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich.
Goutt Gonçalves w kategorii Narciarstwo Alpejskie. Kwalifikując się do imprezy, został pierwszym sportowcem ze swojego kraju (na jakichkolwiek igrzyskach olimpijskich ), który nie otrzymał dzikiej karty do udziału w zawodach, ale zakwalifikował się, spełniając standardy kwalifikacyjne.
Rio de Janeiro 2016
Letnie Igrzyska Olimpijskie 2016 w Rio de Janeiro w Brazylii w dniach od 5 do 21 sierpnia 2016 r.
Trzech sportowców- jeden mężczyzna i dwie kobiety, zostało wybranych do składu Timoru Wschodniego na igrzyska, rywalizując tylko w lekkiej atletyce i kolarstwie górskim (debiut olimpijski kraju w Rio de Janeiro). Byli wśród nich biegacze średniodystansowi Nélia Martins i Augusto Ramos Soares oraz kolarka górska Francelina Cabral, która ostatecznie została chorążym narodowym podczas ceremonii otwarcia.
Lekkoatletyka SportowiecDyscyplinaWynikPółfinałFinałCzasMiejsceCzasMiejsceCzasMiejsceAugusto Ramos SoaresMężczyźni 1500m4:11.35 PB12Nie uczestniczył/aNélia MartinsKobiety 1500 m5:00.5313Nie uczestniczył/a
Kolarstwo Francelina Cabral - Cross-country- miejsce 28
Pyeongchang 2018
Timor Wschodni brał udział w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2018 w Pyeongchang w Korei Południowej od 9 do 25 lutego 2018 roku.