thumb|Morfologia groszku łąkowego thumb|Groszek pachnący thumb|Kwiat groszku bulwiastego thumb|Groszek siewny thumb|Groszek wiosenny Groszek (Lathyrus L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny bobowatych (motylkowatych). Należy do niego około 160 do 180 gatunków (w szerszym ujęciu obejmującym gatunki tradycyjnie wyodrębniane w rodzaju groch Pisum).

Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Zasięg rodzaju obejmuje poza tym Amerykę Południową i Afrykę. W Polsce występuje 15 gatunków rodzimych i trwale zadomowionych. Rośliny te rosną zarówno w podmokłych, jak i suchych zbiorowiskach trawiastych, na wydmach, w zaroślach i lasach. Wiele gatunków jest uprawianych. Do popularnych roślin ozdobnych należą groszek pachnący i szerokolistny, z kolei ważną rośliną jadalną i pastewną, uprawianą od neolitu, jest groszek siewny. Nasiona niektórych gatunków (w tym także jadalnego groszku siewnego) zawierają trujący alkaloid powodujący latyryzm.

Zaliczany tu w szerokim ujęciu rodzaju groch zwyczajny (jako Lathyrus oleraceus) jest ważną rośliną warzywną.

Rozmieszczenie geograficzne Gatunki z tego rodzaju występują w ogromnej większości na półkuli północnej w strefie umiarkowanej, głównie w zachodniej Azji i Europie (54 gatunki), poza tym w Ameryce Północnej, mniej licznie reprezentowane są we florze Ameryki Południowej (sięgając wzdłuż Andów po Ziemię Ognistą). W Azji wschodniej, w Chinach jako rodzime występuje 15 gatunków. W Afryce przedstawiciele rosną w północnej części (w basenie Morza Śródziemnego) oraz w strefie międzyzwrotnikowej na obszarach górskich.

Gatunki rodzime we florze Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) groszek błotny Lathyrus palustris L. groszek czerniejący Lathyrus niger (L.) Bernh. groszek kosmatostrąkowy Lathyrus hirsutus L. groszek leśny Lathyrus sylvestris L. groszek łąkowy Lathyrus pratensis L. groszek nadmorski Lathyrus maritimus (L.) Bigelow ≡ Lathyrus japonicus Willd. groszek różnolistny Lathyrus heterophyllus L. groszek skrzydlasty, g. skrzydlaty Lathyrus montanus Bernh. ≡ Lathyrus linifolius (Reichard) Bässler groszek szerokolistny Lathyrus latifolius L. groszek wielkoprzylistkowy Lathyrus pisiformis L. groszek wiosenny Lathyrus vernus (L.) Bernh. groszek wschodniokarpacki Lathyrus laevigatus (Waldst. & Kit.) Gren

Gatunki będące w Polsce antropofitami, zadomowione i przejściowo dziczejące groszek bezlistny Lathyrus aphaca (L.) DC. – antropofit lokalnie zadomowiony groszek bladożółty Lathyrus ochrus L. – efemerofit groszek bulwiasty Lathyrus tuberosus L. – antropofit zadomowiony groszek cieciorkowaty Lathyrus cicera L. – efemerofit groszek liściakowy Lathyrus nissolia L. – antropofit zadomowiony groszek niepozorny Lathyrus inconspicuus L. – efemerofit groszek pannoński Lathyrus pannonicus (Jacq.) Garcke – antropofit zadomowiony groszek siewny, g. zwyczajny Lathyrus sativus L. – efemerofit

Morfologia Pokrój Rośliny zielne, jednoroczne i byliny. Łodyga u większości gatunków pnąca się, u niektórych prosta, zwykle oskrzydlona. Osiąga do 2 m długości lub więcej. Liście Pierzastozłożone, o szczytowej parze listków często przekształconych w wąsy czepne. Listki od jajowatych poprzez podługowate, lancetowate do równowąskich w liczbie do 10, ale u niektórych gatunków zredukowane i funkcję asymilacyjną pełnią liściaki – spłaszczone ogonki liściowe. Rzadko liście pojedyncze, trawiaste. Przylistki strzałkowate, zwykle mniejsze od listków, ale u niektórych gatunków okazałe. Kwiaty Motylkowe, wyrastają w gronach z kątów liści, grona liczą do 12 kwiatów. Działki w liczbie 5 równej długości tworzą kielich dzwonkowaty lub dwuwargowy. Płatki korony różnobarwne i zróżnicowane. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, dwa boczne zaokrąglone skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden słupek z jedną, górną zalążnią zawierającą wiele zalążków oraz 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś jest wolny. Owoce Bocznie ścieśnione lub cylindryczne strąki.

Systematyka Rodzaj tradycyjnie wyodrębniany w plemieniu obejmującym poza tym rodzaje: soczewica (Lens), groch (Pisum), Vavilovia i wyka (Vicia). Z analiz molekularnych wynika, że tradycyjny podział taksonomiczny w obrębie tego plemienia nie odzwierciedla powiązań filogenetycznych. W obrębie rodzaju groszek (Lathyrus) zagnieżdżony jest rodzaj groch (Pisum) tworzący klad wspólnie z gatunkami z basenu Morza Śródziemnego – Lathyrus gloeosperma, L. neurolobus i L. nissolia. Podobnie w tym rodzaju zagnieżdżony jest obejmujący dwa gatunki rodzaj Vavilovia. W efekcie V. formosa (Stev.) Fed. ≡ Pisum formosum (Stev.) Alef. i V. aucheri (Jaub. & Spach) Fed. ≡ Pisum aucheri Jaub. & Spach. Z kolei zaliczany tradycyjnie do rodzaju groszek gatunek Lathyrus saxatilis (Vent.) Vis. jest zagnieżdżony w obrębie rodzaju wyka (Vicia) i klasyfikowany powinien być jako Vicia saxatilis (Vent.) Tropea.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l. W obrębie podrodziny należy do plemienia Fabeae.

Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), rodzaj groszek (Lathyrus L.).

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Bobowate właściwe Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza