Emil Walenty Pływaczewski (ur. 11 grudnia 1951 w Jezioranach) – polski prawnik, kryminologZob. także biogramy: Emil Walenty Pływaczewski, w: Złota Księga Nauki Polskiej - Naukowcy Zjednoczonej Europy, Wydawnictwo HELION 2006, s. 641-642; tenże, w: Encyklopedia Osobistości Rzeczypospolitej Polskiej. An Oxford Encyklopedia Publication, II./2016, Oxford Encyklopedia Ltd 2016, s. 931-933; tenże, w: Złota Księga Nauki Polskiej - w 100 rocznicę odzyskania niepodległości, tom II, Wydawnictwo Helion 2020, s. 283-285, profesor nauk prawnych, doktor honoris causa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Specjalizuje się w zagadnieniach prawa karnego i kryminologii, w tym kryminologii porównawczej/międzynarodowej. Inicjator i twórca kilkupokoleniowej Białostockiej Szkoły KryminologiiZob. E.W. Pływaczewski, E.M. Guzik-Makaruk, W. Filipkowski, Teoria i praktyka – inicjatywy i prace badawcze Białostockiej Szkoły Kryminologii, Państwo i Prawo 2019, nr 3; tychże, The Białystok School of Criminology (BSC), The Criminologist 2019, Vol. 44, No. 2. i Międzynarodowego Centrum Badań i Ekspertyz Kryminologicznych. Był stypendystą renomowanych fundacji: Alexander von Humboldt-Stiftung (na Uniwersytetach w Kolonii, Würzburgu, Münster, Berlinie, Trewirze i Giessen), Schweizerischer Nationalfonds zur Förderung der wissenschaftlicher Forschung (na Uniwersytecie w Bernie) oraz Hermann und Marianne Staniack - Foundation (na Uniwersytecie w Bazylei). Zainteresowania badawcze koncentrował między innymi na kryminologicznych i prawnych aspektach przestępstw skierowanych przeciwko działalności instytucji państwowych i społecznych, polityce kryminalnej, przestępczości ekonomicznej, ze szczególnym uwzględnieniem przestępstw przeciwko mieniu, szeroko rozumianej problematyce przestępczości zorganizowanej, problematyce bezpieczeństwa wewnętrznego, przestępczości cudzoziemców, krajowych i międzynarodowych aspektach prania brudnych pieniędzy i korupcji, prawach człowieka i zrównoważonym rozwoju, przestępczości i jej kontroli w Japonii oraz na zagadnieniach związanych ze współczesnym terroryzmem. Jest autorem pierwszych w Polsce monografii na temat przestępczości zorganizowanej i prania brudnych pieniędzyZob. E.W. Pływaczewski, E.M. Guzik-Makaruk, W. Filipkowski, Teoria i praktyka – inicjatywy i prace badawcze Białostockiej Szkoły Kryminologii, Państwo i Prawo 2019, nr 3; tychże, The Białystok School of Criminology (BSC), The Criminologist 2019, Vol. 44, No. 2.. Autor ponad 550 publikacji publikacji krajowych, w tym 36 książek (jako autor, współautor, lub/i redaktor naukowy) oraz blisko 100 opracowań zagranicznych, które ukazały się w prestiżowych wydawnictwach i periodykach naukowych m.in. w Austrii, Holandii, Niemczech, Chinach, Japonii, Grecji, USA, RPA, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii.
Życiorys Wykształcenie i działalność naukowa Absolwent Liceum Pedagogicznego nr 4 w Lidzbarku Warmińskim (1970).
W 1974 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Doktorat uzyskał w 1979. Doktor habilitowany nauk prawnych od 1986, docent od 1987, profesor nadzwyczajny od 1991, profesor tytularny – 1995, profesor zwyczajny – 1998, doktor honoris causa – 2018. W latach 1987–1990 był prodziekanem Wydziału Prawa i Administracji UMK. W latach 1996–1999 prodziekan Wydziału Prawa UW i UwB; od 2002 do 2008 roku pełnił funkcję prodziekana ds. nauki Wydziału Prawa UwB. Był członkiem Senatu UW i UwB (1996–1999) oraz wiceprzewodniczącym Senackiej Komisji Statutowej UwB (1997–1999), jak również członkiem Komisji Senackiej ds. Rozwoju Uniwersytetu i Stypendiów Naukowych UwB. Kierował studiami doktoranckimi od 1996 do 2002 roku. W latach 2012–2019 pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Od 1991 do 2022 był zatrudniony w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie na stanowisku profesora zwyczajnego.
W latach 1994–2002 był kierownikiem Zakładu Kryminologii i Problematyki Przestępczości Zorganizowanej. Od 2002 roku kierował Katedrą Prawa Karnego i Zakładem Prawa Karnego i Kryminologii. Od 2002 do 2008 roku był członkiem Komisji Senackiej ds. Rozwoju Uniwersytetu i Stypendiów Naukowych. W latach 2007–2012 był przewodniczącym Senackiej Komisji Oceniającej Nauczycieli Akademickich z Tytułem Naukowym Profesora oraz Dziekanów. Od 2008 roku był członkiem Kapituły Medalu Uniwersytetu w Białymstoku, a od roku 2012 członkiem Senackiej Komisji Finansowo-Budżetowej.
Od 2022 jest emerytowanym profesorem Uniwersytetu w Białymstoku. Z dniem 1 października 2024 r. został zatrudniony na stanowisku profesora w Akademii Policji w Szczytnie.
Wypromował kilkuset magistrów. Pod jego kierunkiem stopień naukowy doktora uzyskało 28 osób, w tym obecni profesorowie tytularni Ewa M. Guzik-Makaruk i Katarzyna Laskowska oraz trzech samodzielnych pracowników naukowych: Wojciech Filipkowski (prof. UwB), Izabela Nowicka (Prorektor ds. Nauki w Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu i profesor tej Akademii oraz Anna Świerczewska-Gąsiorowska (prof. WSPiA ) – Dziekan Kolegium Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Kryminologii i Rektor WSPiA Rzeszowskiej Szkoły Wyższej).
Z okazji 70-lecia urodzin uhonorowany dwiema księgami jubileuszowymi – „krajową”Człowiek, społeczeństwo i państwo z perspektywy nauk kryminologicznych. Księga jubileuszowa z okazji 70-lecia urodzin prof.zw.dr hab.dr.h.c. Emila W. Pływaczewskiego, redakcja naukowa Ewa M. Guzik - Makaruk, Katarzyna Laskowska, Wojciech Filipkowski, Warszawa 2023, ss. 1239. i „ „międzynarodową”Individuals, society, and the state – from the perspective of penal alw and criminology. Liber Amicorum in Honour of Professor Emil W. Pływaczewski on the occasion of his 70th birthday, Current Problems of the Penal Law and Criminology. Aktuelle Probleme des Strafrechts und der Kryminologie. Edited by/Herausgegeben von Ewa M. Guzik-Makaruk, Katarzyna Laskowska, Wojciech Filipkowski, Warszawa 2023, ss. 592., pod redakcją naukową swoich Wychowanków. Druga z wymienionych Ksiąg jest ewenementem w dotychczasowej historii tej kategorii opracowań. Z uwagi na szerokie kontakty międzynarodowe Jubilata zawiera bowiem opracowania blisko 50 autorów reprezentujących nauki kryminologiczne ze wszystkich kontynentów oraz nazwiska kolejnych ponad 60 zagranicznych kryminologów i karnistów, których nazwiska zostały zamieszczone w Tabula gratulatoria.
Był promotorem doktoratu honoris causa prof. dr. Keiichi Yamanaka z Uniwersytetu Kansai w Osace (wręczonego 9 listopada 2007 na Uniwersytecie w Białymstoku), prof. dr hab. Brunona Hołysta (wręczonego 9 kwietnia 2011) oraz prof. dr. Leszka Borysiewicza – byłego Rektora University of Cambridge (wręczonego 26 lutego 2018).
Był recenzentem w ponad 30 przewodach doktorskich oraz kilkudziesięciu postępowaniach habilitacyjnych, o powołanie na stanowisko profesora nadzwyczajnego i zwyczajnego oraz w ramach procedur o nadanie tytułu profesora.
Jest członkiem International Association of Penal Law (AIDP), Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego im. prof. Stanisława Batawii (do 2022 był wiceprezesem Zarządu tego Stowarzyszenia), Polskiego Towarzystwa Naukowego Prawa Karnego, International Society for Criminology (od 2019 jest członkiem Zarządu tego Stowarzyszenia), American Society of Criminology (USA), International Association for the Study of Organized Crime (USA), International Police Executive Symposium (USA).
W 2010 roku został powołany na członka kapituły Thorsten Sellin & Sheldon and Eleonor Glueck Award - renomowanej międzynarodowej nagrody w dziedzinie kryminologii porównawczej. Dobitnym wyrazem jego wysokiej pozycji w światowej kryminologii jest fakt, iż w roku 2009 był nominowany, a w latach 2012 i 2018 renominowany przez międzynarodowe zespoły profesorów kryminologii - członków Amerykańskiego Stowarzyszenia Kryminologii do najważniejszej na świecie nagrody w dziedzinie kryminologii - The Stockholm Prize in Criminology (zwanej „Noblem kryminologicznym” albo „nowym Noblem”). W 2015 Kapituła (The Jury) Stockholm Prize in Criminology powołała go do grona ekspertów mających prawo indywidualnego nominowania do tej nagrody – „expert nominators”, zaś w 2018 r. został wybrany do międzykontynentalnego gremium członków tej Kapituły.
W 1989 roku został powołany do składu Komisji do spraw Reformy Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości. Pozostawał w składzie Rady ds. Informacji Finansowej przy Generalnym Inspektorze Informacji Finansowej. Był członkiem Doradczego Zespołu Urzędu Rady Ministrów ds. Współczesnej Przestępczości (1995–1997), prezesem Fundacji Przeciwdziałania Przestępczości Zorganizowanej im. Giovanniego Falcone (1992–1997) oraz ekspertem Podkomisji Parlamentarnej ds. przygotowania ustawy o świadku koronnym (1995–1997)Zob. E.W. Pływaczewski, Świadek koronny jako instrument zwalczania przestępczości zorganizowanej, Prokuratura i Prawo 2010, nr 7-8.. W latach 1999–2002 był wiceprzewodniczącym Komisji Dyscyplinarnej ds. Nauczycieli Akademickich przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego. Od 2006 do 2007 roku był zastępcą przewodniczącego Rady Programowej Centralnego Ośrodka Szkolenia Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
W 2017 został powołany na dyrektora Międzynarodowego Centrum Badań i Ekspertyz Kryminologicznych UwB (International Centre of Criminological Research and Expertise) i pełnił tę funkcję do czasu przejścia na emeryturę, tj. do końca roku akademickiego 2021/2022.
W 2017 r. został wybrany na przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna. W 2021 roku dokonano ponownego wyboru go na tę funkcję w kolejnej kadencji (2021-2025). W Instytucie tym był także Kanclerzem Kapituły Nagrody im. dr. Jana Zygmunta Robla ds. konkursu na najlepsze prace magisterskie i doktorskie z zakresu nauk sądowych.
Przyczynił się do ukształtowania nowoczesnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu w wymiarze krajowym oraz wypracowania i promocji polskich rozwiązań w zakresie nowych kierunków badań kryminologicznych w wymiarze międzynarodowym. Wiąże się to z jego udziałem w wielu inicjatywach, przedsięwzięciach i projektach ukierunkowanych na ten cel.
Projekty badawcze Kierując największymi interdyscyplinarnymi projektami badawczymi dotyczącymi szeroko rozumianego bezpieczeństwa wewnętrznego wniósł istotny wkład do rozwinięcia wiodącej aktualnie na świecie koncepcji zwanej evidence-based criminology, eksponującej praktyczne, interdyscyplinarne podejście do przeciwdziałania i zwalczania przestępczości Było to zwłaszcza efektem realizacji takich projektów, jak:
„Rozwiązania prawne i organizacyjno-techniczne w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej oraz terroryzmu ze szczególnym uwzględnieniem dowodów procesowych oraz instytucji świadka koronnego” (projekt badawczy zamawiany przez amawiany przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji), „Monitoring, identyfikacja i przeciwdziałanie zagrożeniom bezpieczeństwa obywateli” (projekt badawczy zamawiany przez MNiSW, zrealizowany w latach 2007−2010, w ramach umowy konsorcjum, przez Uniwersytet w Białymstoku oraz Wojskową Akademię Techniczną w Warszawie z udziałem około 350 uczestników)Zob. E.W. Pływaczewski, Główne założenia i dotychczasowa realizacja projektu badawczego pt. Monitoring, identyfikacja i przeciwdziałanie zagrożeniom bezpieczeństwa obywateli, w: Praktyczne elementy zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu. Nowoczesne technologie i praca operacyjna, (redakcja naukowa: Lech Paprzycki i Zbigniew Rau), Wolters Kluwer business, Warszawa 2009., „Nowoczesne technologie dla/w procesie karnym i ich wykorzystanie. Aspekty techniczne, kryminalistyczne, kryminologiczne i prawne” (projekt badawczy rozwojowy na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa finansowany przez NCBiR), „Prawne i kryminologiczne aspekty wdrożenia i stosowania nowoczesnych technologii służących ochronie bezpieczeństwa wewnętrznego”.