Zamek w Morągu – częściowo zachowany dawny zamek krzyżacki znajdujący się w Morągu w województwie warmińsko-mazurskim w Polsce. Mieści się nad dawnym jeziorem Morąskim.
Faza gotycka
Około 1280 roku Zakon krzyżacki zbudował pierwszą fortyfikację drewnianą. Podlegała ona komturom elbląskim. Po podjęciu decyzji w 1331 roku o lokalizacji w Morągu siedziby krzyżackiego wójta rozpoczęto trwającą kilkadziesiąt lat budowę zamku murowanego. Została ona zakończona ok. 1380 r. W rezultacie powstało założenie składające się z głównego domu, bramy, wieży kwadratowej, wieży głównej na planie wielokątnym oraz podwójnego obwodu murów obronnych, wzdłuż których prowadziła droga na dziedziniec. W późniejszym okresie do głównego domu zamkowego dobudowano dwa skrzydła boczne, przez co zabudowania uzyskały rzut w kształcie litery „U” z wysoką wieżą w narożniku. Całość założenia otaczała mokra fosa połączona z jeziorem. Wbrew starszej literaturze zamek ten nigdy nie był siedzibą komturów.
Po bitwie grunwaldzkiej w 1410 roku oraz w czasie wojny głodowej w 1414 roku zamek zdobyły wojska polskie. Ponownie zamek został opanowany w 1454 roku przez oddziały antykrzyżackiego Związku Pruskiego podczas wojny trzynastoletniej, lecz w 1461 odzyskany przez Zakon.
W 1466 roku w wyniku II pokoju toruńskiego ziemia malborska została przyłączona do Polski. Komturzy elbląscy, którym podlegał zamek w Morągu, przenieśli się do Pasłęka.
Po śmierci wielkiego mistrza Ludwiga von Erlichshausena w 1467 roku namiestnikiem zakonu (zastępcą wielkiego mistrza) został dotychczasowy komtur pasłęcki (wcześniej elbląski) i wielki szpitalnik Henryk Reuss von Plauen. Nie przeniósł się on jednak do Królewca, ale swoją siedzibą uczynił zamek w Morągu. Stąd zarządzał Prusami Zakonnymi do swojego oficjalnego wyboru na wielkiego mistrza w 1469 roku.
Powracając z Piotrkowa, gdzie złożył pierwszy hołd pruski królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, wielki mistrz Henryk Reuss von Plauen dostał udaru i zaniemógł. Dotarł na zamek w Morągu, gdzie zmarł 2 stycznia 1470 roku.
Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku i utworzeniu Prus Książęcych zamek morąski stał się siedzibą starostów okręgu Prusy Górne.
Faza renesansowa W 1525 roku starostwo objął Piotr zu Dohna. Razem z okolicznymi dobrami otrzymał od księcia Albrechta w zastaw na siedemdziesiąt lat zamek w MorąguAlexander Fuerst zu Dohna-Schlobitten, Erinerungen eines alten Ostpreussen. Ein Siedler Buch, Goldmannverlag 1989, . Jego potomkowie na dłuższy czas pełnili funkcję starostów morąskich w okręgu górnopruskim. Przyczyniło się to do potęgi rodu Dohnów.
Starosta Jerzy Fryderyk zu Dohna w 1584 roku przeprowadził przebudowę zamku, którą kierował architekt Blasius Berwart. Powstał wtedy istniejący dzisiaj budynek z nową bramą, którego wnętrza ozdobiono renesansowym stropem.
Ruina zamku Pod koniec XVI wieku Achacy zu Dohna rozpoczął budowę dla siebie w obrębie murów miejskich nowej rezydencji, co spowodowało, że krzyżacki zamek przestał pełnić dawną rolę i nie był już utrzymywany w należytym stanie technicznym. W 1616 roku zawaliła się główna wieża zamkowa.
Zamek zaniedbany przez władze pruskie w XVIII wieku uległ ruinie. W 1815 roku częściowo został rozebrany. Zachowało się jedno północno-zachodnie renesansowe skrzydło, fragment gotyckiej bramy z XIV wieku i przejazd bramny z XVI wieku oraz mury przyziemia. Budynek początkowo pełnił funkcję szkoły, a następnie magazynu. W budynku zachowały się XVI-wieczne polichromie na stropach.
Czasy współczesne Od 2001 roku obszar zamku należy do prywatnego właściciela, który odgruzował i zabezpieczył część zachowanych murów. Podczas prac odsłonięto wspomniany bogato malowany strop i dawną gotycką bramę. Odkopanie fundamentów innych zabudowań pozwoliło poznać pierwotny kształt warowni. W planach jest zrekonstruowanie wieży głównej (ostatecznej obrony), budowa nowego skrzydła od strony kościoła oraz rekonstrukcja mostku zwodzonego prowadzącego niegdyś do kościoła parafialnego. Według stanu na rok 2023 prace posuwają się jednak niezwykle wolno.
Przypisy
O zamkach konwentualnych państwa zakonnego w Prusach na marginesie najnowszej książki Tomasza Torbusa. Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. , s. 151. Piotr Skurzyński: Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A., Warszawa 2004 s. 220.
Bibliografia
Polska: mapa zamków – Warszawa Wrocław: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1995
Linki zewnętrzne Zamek w Morągu na medievalheritage.eu
Zamek w Morągu Kategoria:Zamki krzyżackie w Polsce Kategoria:Zamki w województwie warmińsko-mazurskim