Indykcja (gr. Ινδικτιών z łac. indictio 'ogłoszenie' od in 'w, na' i dictio od dico, dicere 'mówić') – pierwotnie podatek w naturze, od IV wieku piętnastoletni okres podatkowy, stosowany w średniowiecznej Europie do datowania dokumentów.

W okresie Republiki Rzymskiej termin indictio pojawia się rzadko, przywołuje go Askoniusz Pedianus w komentarzu do mowy Cycerona In Verrem, mówiąc o rekwizycji zboża z Sycylii. Reforma podatkowa przeprowadzona pod koniec III wieku ustaliła pobór podatków od majątku i dochodów. Status podatkowy miał podlegać okresowej aktualizacji. Początkowo następowała on w okresach pięcioletnich: 297-302, 302-307, 307-312Roger Remondon, La crise de l’Empire romain, s. 292. Od 312 roku został wprowadzony 15 letni okres aktualizacji podstawy opodatkowania. Od tego czasu termin indictio był używany nie na oznaczenie podatku, lecz tego piętnastoletniego okresu podatkowego. Z rozkazu cesarza Konstantyna I od 312 roku, żeby dokument był ważny, musiał być na nim umieszczony rok indykcji, to jest kolejny numer roku w cyklu. System ten stopniowo wyparł oznaczanie dokumentów imieniem konsula sprawującego urząd w danym rokuPaul Petit, Histoire générale de l’Empire romain, s. 548.

Indykcje nie były sumowane. Jeśli w dokumencie wymieniano ósmą indykcję, wskazywało to na ósmy rok (rozpoczynający się 1 września) danego cyklu, a nie na ósmy cykl. Na typowym dla Bizantyńczyków epitafium nagrobnym można przeczytać: Sługa Boży Teodor, zmarł trzynastego dnia miesiąca sierpnia, w niedzielę, w trzynastą indykcję. Oznacza to, że zmarł w trzynastym roku danej indykcji. Nie sposób jednak ustalić przy tym sposobie datowania, który to był cykl indykcji i który rok według narastającej rachuby lat. Jan Moschos w Łące duchowej opowiada, że spotkał u podnóża Amanu w Cylicji dwóch mężczyzn, którzy widzieli przed laty ogień, płonący nocą na szczycie góry. W dzień niczego nie mogli odnaleźć, ale nocą ogień płonął przez trzy miesiące. Odważyli się tam w końcu pójść nocą i znaleźli w jaskini ciało anachorety z Biblią w ręku. Na leżącej obok tabliczce było napisane: Ja, pokorny Jan, zmarłem w piętnastą indykcję. Wówczas zaczęli liczyć lata i stwierdzili, zdumieni, że od śmierci pustelnika upłynęło już siedem lat, a wygląda jakby dopiero co umarłJan Moschos, Pratum spirituale w: Patrologia Graeca, LXXXVII/3, s. 2944-2945.

O rosnącym znaczeniu indykcji w życiu Bizantyńczyków świadczy fakt, że w I połowie VII wieku anonimowy autor Kroniki Wielkanocnej uzgodnił rachubę czasu z cyklem indykcji, przesuwając datę stworzenia świata, od którego w Cesarstwie Bizantyńskim liczono lata, na rok zgodny z pierwszym rokiem indykcji. Pierwszy rok przyjętej w ten sposób ery bizantyńskiej (5509 przed Chr.), był jednocześnie pierwszym rokiem indykcji. Pozwalało to w prosty sposób obliczać lata kolejnych indykcji. Wystarczyło bieżący rok podzielić przez piętnaście. Reszta z dzielenia oznaczała dany rok indykcji. Jeśli liczba oznaczająca dany rok dzieliła się bez reszty, oznaczało to, że rok ten wypada w roku piętnastej indykcji.

5820 r. ery bizantyńskiej (311 po Chr.): 15 daje 388 (bez reszty), co oznacza, że był to rok piętnastej indykcji

6199 r. ery bizantyńskiej (691 po Chr.): 15 daje 413 reszty 4, co oznacza, że był to rok czwartej indykcji

Na początku IX stulecia Teofan Wyznawca sporządził tablicę chronologiczną z wymienionymi równolegle datami: rokiem od narodzenia Chrystusa, kolejnym rokiem panowania cesarza bizantyńskiego, władcy perskiego, kalifa arabskiego, pontyfikatu papieża i czterech patriarchów (Konstantynopola, Jerozolimy, Aleksandrii i Antiochii), jednocześnie zaznaczał początek każdej indykcji, choć nie numerował jej kolejnych lat.

Cyklem indykcji posłużył się J. Scaliger dla określenia daty początkowej swojej ery.

Przypisy

Bibliografia

Patrologia Graeca, wyd. J. P. Migne, Paryż, 1857-1866 Paul Petit, Histoire générale de l’Empire romain, Seuil, 1974, Roger Remondon, La crise de l’Empire romain, PUF, collection Nouvelle Clio – l’histoire et ses problèmes, Paryż, 1964 Bronisław Włodarski Chronologia polska (1957, redakcja pracy zbiorowej, reprint 2007)

Kategoria:Ery kalendarzowe Kategoria:Podatki