thumb|Publikacja Naismitha (15 stycznia 1892) przedstawiająca pierwsze w historii reguły gry w koszykówkę
Przepisy gry w koszykówkę FIBA – dokument tworzony i wydawany przez Fédération Internationale de Basketball, zatwierdzony przez Komisję Techniczną FIBA, określający oficjalne zasady gry w koszykówkę, przepisy dotyczące sędziów, trenerów, elementów boiska, protokołów i wszelkich innych szczegółowych procedur i zasad, zawartych również w dokumentach dodatkowych do "Przepisów gry w koszykówkę FIBA". Dotyczy meczów koszykówki odbywających się w ramach federacji FIBA lub na jej zasadach. Przepisy ulegają drobnym zmianom co kilka lat (zazwyczaj co 4 lub 2 lata).
Rola przepisów FIBA w koszykówce Przepisy gry w koszykówkę FIBA są jedynymi na świecie przepisami gry w koszykówkę regulującymi rozgrywki międzynarodoweBasketball rules, Oficjalna strona FIBA (en). Według przepisów FIBA gra obecnie 214 narodów (w tym Polska), co daje około 400 milionów zarejestrowanych graczy. Przepisy FIBA nie są jednak jedynymi przepisami gry w koszykówkę – Amerykanie stworzyli własne trzy rodzaje różniących się przepisów gry w koszykówkę: NBA, WNBA oraz NCAARule differences, Oficjalna strona FIBA (en).
Powstanie koszykówki i pierwsze zasady gry
Koszykówkę wymyślił James Naismith w 1891 roku. Podał wtedy 5 podstawowych zasad gry w koszykówkę: Okrągłą piłką należało grać wyłącznie przy użyciu rąk. Trzymając piłkę, nie wolno było się z nią przemieszczać – należało ją podawać. Zawodnicy mieli prawo znajdować się w dowolnym miejscu boiska. Nie wolno było stosować przemocy fizycznej między zawodnikami. Niewielka bramka w formie kosza powinna być umieszczona poziomo, wysoko w górzeHartyáni Zsolt, History of Basketball: Rule Development from the beginning up to now.
Zestaw podstawowych trzynastu reguł gry w koszykówkę opublikował 15 stycznia 1892 roku w magazynie Triangle: Piłką można rzucać w dowolnym kierunku, jedną lub dwoma rękami. Piłka może zostać odbita w dowolnym kierunku, jedną lub dwoma rękami, lecz nie może być odbita pięścią. Nie wolno biegać z piłką w rękach. Należy ją podać lub rzucić z miejsca w którym zawodnik stoi. Piłkę trzyma się między dłońmi. Nie wolno stosować przemocy fizycznej wobec przeciwnika. Pierwsze naruszenie tej zasady jest liczone jako faul. Drugie jest karane dyskwalifikacją zawodnika do następnego celnego rzutu. Jeśli zawodnik ewidentnie chciał celowo zranić/uszkodzić przeciwnika, zmiana nie jest dozwolona. Faul – to uderzenie w piłkę pięścią lub złamanie zasady 3, 4 lub 5 (jak opisano). Jeśli drużyna popełni trzy kolejne faule, liczy się to dla drużyny przeciwnej jako celny rzut. Jeśli piłka wyjdzie poza boisko, powinna zostać wrzucona na boisko, a osoba, która pierwsza jej dotknie, może nią grać. W przypadku sporu, sędzia wrzuca piłkę bezpośrednio na boisko. Osoba chcąca wrzucić piłkę na boisko, ma na to 5 sekund. Jeśli nie zdąży tego zrobić w wyznaczonym czasie, piłka trafia do przeciwnika. Jeśli któraś z drużyn będzie opóźniać grę, zostanie to potraktowane jako faul. Sędzia (umpire) powinien notować popełnione faule i zwracać uwagę, gdy zostały popełnione 3 kolejne faule przez jedną drużynę. Ma prawo dyskwalifikować zawodników zgodnie z regułą 5. Sędzia (referee) ocenia kiedy piłka jest w grze, kiedy jest aut, do której drużyny należy oraz pilnuje czasu gry. Decyduje kiedy rzut jest celny oraz liczy punkty. Czas gry to dwie 15-minutowe połowy, z 5-minutową przerwą między nimi. Wygrywa drużyna, która zdobędzie więcej punktów. W przypadku remisu, gra może być, za zgodą kapitanów, kontynuowana do pierwszego celnego rzutu.
Naismith miał kontrolę nad przepisami do roku 1896. Od 1896 roku przepisami gry w koszykówkę zarządzała organizacja o nazwie Amateur Sports Federation.
Pierwsze w historii zmiany w przepisach były następujące: W 1894 roku wprowadzono rzuty wolne. Początkowo wszystkie rzuty były warte 3 punkty. W 1896 roku zdecydowano, że rzuty z gry będą warte 2 punkty, a rzuty wolne – 1 punkt. W 1897 roku wprowadzono przepis ustalający, że w jednym momencie na boisku może znajdować się 5 zawodników danej drużyny. Wcześniej liczba zawodników na boisku sięgała nawet do kilkudziesięciu! W 1909/1910 ustalono, że zawodnik popełniający swój czwarty faul osobisty, będzie dyskwalifikowany z dalszej gry.
Rozwój przepisów gry w koszykówkę w XX wieku 1932 18 czerwca 1932 w Genewie powstała Międzynarodowa Federacja Koszykówki FIBA – Fédération Internationale de BasketballHistory, Oficjalna strona FIBA (en)Historia koszykówkiWszystko o koszykówce – Historia koszykówki.
Ustalono, że reguły będą zmieniane/udoskonalane co około 4 lata.
Ustalono, że drużyna (wraz ze zmiennikami) może liczyć maksymalnie 7 zawodników.
1934 Opublikowano pierwsze oficjalne przepisy FIBAA History Of The Basketball Rules, oficjalna strona FIBA Europe (en). Jedną z pierwszych wprowadzonych reguł był zakaz gry na boiskach trawiastych.
1936 W 1936 roku na kongresie FIBA w Berlinie wprowadzono kilka zmian: Wprowadzono linię środkową boiska. Wiązało się to również z wprowadzeniem zasady 10 sekund (obecnie jest to zasada 8 sekund). Wprowadzono podział kategorii rozgrywek ze względu na wzrost zawodników – poniżej i powyżej 190 cm wzrostu. Wprowadzono możliwość trzykrotnego wzięcia czasu przez drużynę. Do tej pory po każdym celnym rzucie do kosza odbywał się rzut sędziowski – w 1936 roku wprowadzono zasadę, że po celnym rzucie piłka jest wprowadzana z linii końcowej boiska. Zwiększono liczbę członków drużyny z 7 do 10 (wraz ze zmiennikami).
1948 Wprowadzono zasadę 3 sekund. Wprowadzono reguły dotyczące nielegalnego dotykania piłki oraz ingerencji w jej lot.
1952 Zniesiono kategorie wzrostu zawodników z 1936 roku. Wprowadzono zasadę mówiącą o tym, że w ostatnich 3 minutach meczu, po każdym gwizdku, zatrzymywany ma być czas gry. Wprowadzono zasadę mówiącą o tym, że w ostatnich 3 minutach meczu, każdy faul karany będzie 2 rzutami wolnymi. Zwiększono liczbę fauli zawodnika z 4 do 5.
1956 thumb|Wygląd obszaru ograniczonego przez 1956 Zmieniono wygląd obszaru ograniczonego – od teraz ma kształt trapezu. Wprowadzono zasadę 30 sekund (obecnie zasada 24 sekund).
1960 Zmiany dokonane podczas kongresu FIBA w Rzymie: Zasady dotyczące ostatnich 3 minut meczu zostały rozszerzone do ostatnich 5 minut meczu. Zniesiono linię środkową boiska oraz zasadę 10 sekund. Skomplikowano reguły dotyczące rzutów wolnych – dodano zasady wzajemnego znoszenia się rzutów wolnych przeciwnych drużyn itp; zasady te były tak skomplikowane, że sędziowie w pewnych sytuacjach potrzebowali dużo czasu na przeliczenie wszystkich anulowań oraz pozostałych rzutów, a podejmowane przez nich decyzje niejednokrotnie były niezrozumiałe dla graczy i widzów.
1964 Podczas kongresu w Tokio (1964) przeredagowano książkę z zasadami tak, by była bardziej zrozumiała i wygodna w czytaniu.
1968 Zmiany dokonane podczas kongresu FIBA w Meksyku: Przywrócono linię środkową boiska oraz zasadę 10 sekund. Zasady dotyczące ostatnich 5 minut meczu, zostały ponownie zawężone do ostatnich 3 minut meczu. Zmieniono zasady dotyczące ingerencji w lot piłki – od teraz zarówno atakujący, jak i obrońcy, mogą ingerować w lot piłki, gdy odbije się ona już od obręczy kosza.
1972 Podczas kongresu FIBA w Monachium dokonano pewnych zmian: Usunięto zasady dotyczące ostatnich 3 minut gry. Zmieniono zasady dotyczące ingerencji w lot piłki – od teraz zarówno atakujący, jak i obrońcy, mogą ingerować w lot piłki, gdy dotyka ona obręczy kosza. Zmniejszono liczbę członków drużyny z 12 do 10. Dwunastu zawodników było dopuszczalne tylko w wypadku turniejów. Wprowadzono zasadę fauli drużyny – ustanowiono ją w liczbie 10 fauli. Inne źródła podają, że zmiany tej dokonano dopiero w roku 1973 (nie czekając na kolejny kongres FIBA), w odpowiedzi na dramatyczny wzrost skrajnej brutalności w ostatnich minutach meczów rozgrywanych w 1973 roku – średnia liczba fauli popełnianych w 1 meczu przewyższała liczbę 61.
1976 Wprowadzono zasadę three-for-two, polegającą na tym, że zawodnik mający wykonać dwa rzuty wolne, miał prawo wykonać trzeci rzut wolny, jeśli jeden z dwóch pierwszych rzutów był niecelny.
1980 Kongres FIBA w Moskwie wprowadził następujące zmiany: Liczba fauli drużyny zmniejszona z 10 do 8. Wprowadzono zasady dyskwalifikacji trenerów – mieli opuścić boisko po otrzymaniu 3 fauli technicznych.
1984 Zasadę three-for-two zastąpiono zasadą one-and-one, polegającą na tym, że zawodnik musiał trafić pierwszy rzut wolny, by mieć prawo wykonać drugi rzut wolny. Jeśli nie trafił pierwszego rzutu, piłkę otrzymywała drużyna przeciwna. Wprowadzono rzut za trzy punkty. Linia rzutów za 3 punkty oddalona była od obręczy kosza o 6,25m. Liczba fauli drużyny zmniejszona z 8 do 7.
1986 Faul umyślny lub dyskwalifikujący był karany nie tylko rzutami wolnymi, ale także wprowadzeniem piłki przez drużynę poszkodowaną.
1990 Zniesiono skomplikowane zasady przyznawania i znoszenia się rzutów wolnych. Zniesiono limity rzutów wolnych do wykonania w jednej sekwencji. Nowe zasady nie wymagały już skomplikowanego przeliczania, a o kolejności rzutów wolnych decydowała kolejność popełnionych fauli. Wprowadzono strefy ławek drużyn, których nie wolno było opuszczać osobom znajdującym się w nich. Opuszczenie ławki drużyny i udział w bójce na boisku był karany natychmiastową dyskwalifikacją. O miejscu wprowadzenia piłki z autu decyduje sędzia. Osoba wprowadzająca piłkę z autu nie może się przemieścić o więcej niż o 1 krok. Podczas rzutów wolnych zawodnikom wolno wejść do zastrzeżonej strefy, dopiero gdy rzucający wypuści piłkę z rąk.
1994 Przeredagowano całą książkę reguł. Piłka wprowadzana jest z autu, z miejsca najbliższego miejsca naruszenia przepisów (wliczając w to linie końcowe boiska). Zalegalizowano technikę alley oop. Napisano od nowa regułę kroków – pierwsza stopa, która dotknie parkietu, staje się nogą obrotu. Nazwę faul umyślny zastąpiono nazwą faul niesportowy. Usunięto zasadę one-and-one. Zdyskwalifikowana osoba na pozostały czas meczu musi udać się do szatni lub opuścić budynek. Podczas rzutów wolnych tylko 6 zawodników może walczyć o zbiórkę piłki z kosza (po 3 z każdej drużyny, w tym zawodnik rzucający). Pozostali zawodnicy muszą znajdować się na części wspólnej obszaru za przedłużeniem linii rzutów wolnych oraz obszaru za linią rzutów za 3 punkty. Zmieniono zasady faulu obustronnego oraz wprowadzono pojęcie niesportowego faulu technicznego.
2000 Usunięto zasady nietypowe, dotyczące bardzo rzadkich sytuacji. Zasadę 10 sekund zastąpiono zasadą 8 sekund. Zasadę 30 sekund zastąpiono zasadą 24 sekund. Wprowadzono podział na cztery 10-minutowe kwarty (wcześniej były dwie 20-minutowe połowy meczu). Usunięto pojęcie niesportowego faulu technicznego.
Zmiany z roku 2004 thumb|300px|Wygląd boiska do koszykówki zgodny z normami FIBA do 30 września 2010 thumb|Wprowadzona "strzałka naprzemiennego posiadania piłki" w roku 2004 Zmiany wprowadzone w przepisach w roku 2004: całkowita zmiana liczby artykułów, ich kolejności, część artykułów przeniesiona do dokumentów pomocniczych FIBA liczba zawodników drużyny w 1 meczu może wynosić maksymalnie 12 (wcześniej było to 10 zawodników w 1 meczu, lub 12 w turnieju, jeśli drużyna rozgrywa więcej niż 3 mecze) zniesiono obowiązek noszenia butów i skarpet w jednym kolorze jeśli zawodnik nie może kontynuować gry lub została mu udzielona pomoc medyczna, musi zejść z boiska – może zostać zmieniony lub drużyna może grać z liczba zawodników mniejszą niż 5 (wcześniej nawet gdy zawodnik otrzymał pomoc medyczną, mógł zostać na boisku, lecz drużyna otrzymywała za to przerwę na żądanie; musiał być zmieniony tylko, gdy nie był w stanie wznowić gry w ciągu 1 minuty lub drużyna nie miała już przerw na żądanie; wyjątek stanowiła sytuacja w której drużyna musiałaby grać w mniej niż 5 zawodników)