Wielkie bezkrólewie (niem. Großes Interregnum) – okres w dziejach Świętego Cesarstwa Rzymskiego charakteryzujący się znacznym osłabieniem władzy centralnej oraz pogłębieniem rozdrobnienia feudalnego. Zależnie od źródeł podawane są daty od 1250 (śmierć cesarza Fryderyka II), 1254 (śmierć króla Konrada IV) oraz 1256 (śmierć Wilhelma holenderskiego ). Data końcowa to rok 1273, gdy na króla został wybrany Rudolf Habsburg).
Wbrew nazwie wielkie bezkrólewie nie oznaczało wakatu na tronie niemieckim, tylko okres największego osłabienia władzy królewskiej w Świętym Cesarstwie Rzymskim oraz nasileniem walk wewnętrznych w Rzeszy. Wpłynęło trwale na ustrój polityczny i rozwój gospodarczy ziem niemieckich.
Geneza Bezpośrednim tłem dla tego okresu był konflikt między papiestwem a Fryderykiem II, którego detronizację ogłoszono na soborze. W jego następstwie doszło do wyboru antykrólów – najpierw Henryka z Raspe (1246–1247), a następnie Wilhelma Holenderskiego (1247–1256). Po śmierci tego ostatniego nie udało się wyłonić władcy zdolnego do realnego sprawowania rządów.
Przebieg Po śmierci Wilhelma Holenderskiego w 1256 r. nie udało się wyłonić władcy zdolnego do realnego sprawowania rządów. Wprawdzie pojawili się pretendenci do tronu, m.in. Alfons X Kastylijski oraz Ryszard z Kornwalii, jednak żaden z nich nie zdołał objąć faktycznej władzy w państwie. Rzesza pozostawała w tym czasie rozbita politycznie i pogrążona w konfliktach wewnętrznych.
Zakończenie Okres wielkiego bezkrólewia zakończył się wyborem Rudolfa I Habsburga na króla Niemiec w 1273 r., co zapoczątkowało rządy dynastii Habsburgów i przywróciło funkcjonowanie władzy królewskiej w Rzeszy.
Skutki polityczne Okres wielkiego bezkrólewia doprowadził do istotnego wzmocnienia pozycji książąt niemieckich, którzy stali się głównym czynnikiem politycznym w państwie. W granicach swoich władztw sprawowali oni faktycznie suwerenną władzę, dysponując własnym aparatem administracyjnym, skarbem, siłami zbrojnymi oraz sądownictwem najwyższej instancji. Księstwa przekształcały się stopniowo w niemal niezależne organizmy państwowe. Aparat urzędniczy opierał się w dużej mierze na ministeriałach, pozostających w ścisłej zależności od władców terytorialnych. Dochody książąt pochodziły z dóbr ziemskich, regaliów, ceł oraz świadczeń publicznych, które z czasem przybrały formę stałych podatków. Jednocześnie utrwaliło się znaczenie najpotężniejszych książąt jako elektorów, którym przysługiwało wyłączne prawo wyboru króla. W okresie bezkrólewia kompetencja ta uległa ostatecznemu umocnieniu, co w późniejszym czasie miało istotny wpływ na funkcjonowanie monarchii w Rzeszy.
Skutki gospodarcze Rozdrobnienie feudalne, pogłębione w czasie bezkrólewia, oddziaływało negatywnie na rozwój gospodarczy. Osłabienie więzi między poszczególnymi regionami prowadziło do ograniczenia integracji rynku wewnętrznego oraz utrudniało rozwój produkcji rzemieślniczej i wymiany handlowej. Miasta niemieckie, położone często na obrzeżach kraju, koncentrowały się głównie na handlu zagranicznym, co dodatkowo ograniczało rozwój powiązań ekonomicznych wewnątrz Rzeszy. W przeciwieństwie do takich państw jak Francja czy Anglia, ośrodki miejskie nie odegrały w Niemczech istotnej roli w procesach centralizacyjnych.
Znaczenie W wyniku procesów zapoczątkowanych i utrwalonych w okresie wielkiego bezkrólewia rozwój polityczny Niemiec przybrał kierunek odmienny niż w wielu krajach Europy Zachodniej. Zamiast konsolidacji władzy królewskiej nastąpiło zwycięstwo partykularyzmu terytorialnego, reprezentowanego przez książąt świeckich i duchownych. Utrwalenie ich dominującej pozycji oraz wpływu na obsadę tronu miało długotrwałe konsekwencje dla ustroju Rzeszy, wpływając na jej zdecentralizowany charakter w późnym średniowieczu.
Zobacz też władcy Niemiec
Przypisy
Kategoria:Historia Niemiec w średniowieczu Kategoria:Władcy Niemiec Kategoria:Święte Cesarstwo Rzymskie