Fizyk medyczny – osoba posiadającą tytuł specjalisty w dziedzinie fizyki medycznej stosownie do odpowiednich przepisówArt. 33c ust. 9 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe ().Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie diagnostycznych poziomów referencyjnych ().. W dziedzinie fizyki medycznej minister zdrowia powołuje konsultanta krajowego.

Fizyk medyczny po ukończeniu studiów magisterskich na kierunku fizyka o specjalności fizyka medyczna, podobnie jak lekarz, odbywa 3,5-letnią specjalizację z fizyki medycznej zakończoną egzaminem państwowym. Głównymi obszarami pracy fizyka medycznego są: radioterapia (planowanie radioterapii i dozymetria promieniowania jonizującego), diagnostyka obrazowa oraz inne metody diagnostyki i terapii oparte na fizyce medycznej.

7 listopada jest Międzynarodowym Dniem Fizyki Medycznej – w rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie.

Kształcenie w zakresie fizyki medycznej Studia wyższe Studia wyższe w zakresie fizyki medycznej są prowadzone na wielu polskich uczelniach, należą do nich między innymi: Uniwersytet Warszawski – studia I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku zastosowania fizyki w biologii i medycynie, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet w Białymstoku – studia I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Uniwersytet Śląski w Katowicach – studia I stopnia (inżynierskie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie – studia I stopnia (inżynierskie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – studia I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie), kierunek fizyka medyczna, Politechnika Warszawska – studia I stopnia (inżynierskie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka techniczna, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach – studia I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka, specjalność fizyka medyczna; studia I stopnia (inżynierskie) na kierunku fizyka techniczna, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – studia II stopnia (magisterskie i magistersko-inżynierskie) na kierunku fizyka techniczna, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie – studia inżynierskie na kierunku fizyka techniczna, specjalność fizyka medyczna, Politechnika Łódzka – studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka techniczna, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet Opolski – studia I stopnia (licencjackie) na kierunku fizyka medyczna i biocybernetyka, studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Uniwersytet Jagielloński – kierunek biofizyka i fizyka medyczna, specjalność fizyka medyczna, Uniwersytet Gdański – studia I stopnia (licencjackie) oraz studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Uniwersytet Łódzki – studia I stopnia (licencjackie) oraz studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna, Uniwersytet Rzeszowski – studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka, specjalność fizyka medyczna, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie – studia I stopnia (licencjackie) oraz studia II stopnia (magisterskie) na kierunku fizyka medyczna.

Podyplomowa specjalizacja w dziedzinie fizyki medycznej W 2002 roku po raz pierwszy pojawiła się podstawa prawna do prowadzenia podyplomowej specjalizacji w dziedzinie fizyki medycznejRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2002 r. w sprawie uzyskiwania tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia () (uznane za uchylone).. W lipcu 2014 roku do prowadzenia specjalizacji uprawnionych było 9 ośrodków, dysponujących łącznie 126 miejscami szkoleniowymi. Specjalizacja trwa 3,5 roku i obejmuje kształcenie teoretyczne w wymiarze 520 godzin oraz kształcenie praktyczne w formie staży w łącznym wymiarze 22 tygodni. Program specjalizacji obejmuje następujące moduły: podstawy anatomii i fizjologii człowieka, podstawy radiobiologii, wybrane zagadnienia fizyki promieniowania, metody detekcji i dozymetrii promieniowania, ochrona radiologiczna, teleradioterapia, brachyterapia, terapia promieniowaniem niejonizującym, diagnostyka obrazowa, medycyna nuklearna, bioelektryczność i biomagnetyzm w diagnostyce, statystyka, wybrane zagadnienia informatyki medycznej, zagadnienia prawno-organizacyjne. Zakres umiejętności praktycznych będących przedmiotem specjalizacji obejmuje m.in. sprawdzanie fizycznych parametrów aparatury medycznej, współdziałanie z lekarzem w diagnozowaniu i leczeniu pacjenta, doradztwo w zakresie wyposażenia jednostki w aparaturę, przeprowadzanie audytów, prowadzenie zajęć dydaktycznych i prac badawczych. Specjalizacja kończy się Państwowym Egzaminem Specjalizacyjnym (PESoz), składającym się z egzaminu praktycznego i egzaminu teoretycznego. Zadania egzaminacyjne opracowuje i ustala Centrum Egzaminów Medycznych w porozumieniu z konsultantem krajowym w dziedzinie fizyki medycznej.

Zadania zawodowe fizyka medycznego Fizyk medyczny jest jednym z zawodów wymienionych w klasyfikacji zawartej w Rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki SpołecznejRozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy ().. Zgodnie z opisem zawodu fizyk medyczny: stosuje metody fizyki w technice radiacyjnej w celach medycznych, działa lub doradza w dziedzinie dozymetrii i napromieniania pacjentów w chorobach nowotworowych, stosując złożone procedury fizyczne i techniki medyczne oraz wyposażenie wykorzystujące promieniowanie jonizujące, zapewnia optymalizację i jakość zabiegów, sprawuje kontrolę bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla celów medycznych w dziedzinie radioterapii onkologicznej, diagnostyce obrazowej oraz medycynie nuklearnej, doświadczalnej i klinicznej. Do zadań zawodowych fizyka medycznego należy w szczególności: stosowanie do radioterapii wiązek promieni X, promieni gamma, elektronów, neutronów i cząstek silnie jonizujących oraz promieniowania pochodzącego z zamkniętych źródeł radioizotopowych, stosowanie w diagnostyce obrazowej wiązek promieni X, ultradźwięków, promieniowania mikrofalowego i pól magnetycznych, stosowanie radionuklidów do radioterapii i diagnostyki (medycyna nuklearna), kontrola jakości wykorzystywanych urządzeń, kontrola jakości uzyskiwanych obrazów diagnostycznych, ocena dawek i zagrożenia wynikających ze stosowania źródeł promieniowania jonizującego, stosowanie metod fizyki w medycznych pracach badawczych.

Wymagania dotyczące zatrudniania fizyków medycznych w Polsce Polskie prawo wymaga zatrudniania fizyków medycznych w jednostkach opieki zdrowotnej stosujących w diagnostyce lub terapii pacjentów metody, które wiążą się ze znacznym narażeniem na promieniowanie jonizujące. W jednostce prowadzącej radioterapię megawoltową musi działać zakład lub pracownia fizyki medycznej, kierowany przez specjalistę fizyka medycznego odpowiedzialnego za planowanie leczenia oraz za kontrolę fizycznych parametrów aparatów terapeutycznych i symulatorów stosowanych w radioterapii. Normy dotyczące zatrudnienia fizyków medycznych zawiera rozporządzenie Ministra ZdrowiaRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2021 r. w sprawie minimalnych wymagań dla jednostek ochrony zdrowia prowadzących działalność związaną z narażeniem w celach medycznych, polegającą na udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu radioterapii i leczenia za pomocą produktów radiofarmaceutycznych ().. Zatrudnianie fizyka medycznego jest wymagane w przypadku świadczeniodawców realizujących niektóre badania diagnostyczne z zakresu medycyny nuklearnej (badania scyntygraficzne, SPECT, PET)Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej ().. Specjalista w dziedzinie fizyki medycznej jest uprawniony do wykonywania testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych stosowanych w radioterapii oraz testów specjalistycznych urządzeń radiologicznych stosowanych w medycynie nuklearnej, rentgenodiagnostyce i radiologii zabiegowejUstawa z dnia 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe ()..

Fizyk medyczny w prawie europejskim Dyrektywa Rady Unii Europejskiej 2013/59/EURATOM posługuje się pojęciem „eksperta fizyki medycznej” odnosząc je do osoby mającej wiedzę, przygotowanie i doświadczenie umożliwiające prowadzenie działań lub udzielanie porad w kwestiach związanych z fizyką radiacyjną stosowaną w odniesieniu do narażenia medycznego, i której kwalifikacje w tym zakresie zostały uznane przez właściwy organ. Zgodnie z zapisami dyrektywy państwa członkowskie Unii Europejskiej zapewniają, aby ekspert fizyki medycznej m.in.: był ściśle zaangażowany w praktyki radioterapeutyczne, w praktyki terapeutyczne w dziedzinie medycyny nuklearnej, jak również w praktyki radiodiagnostyczne oraz w praktyki radiologii zabiegowej obejmujące wysokie dawki promieniowania jonizującego, był odpowiedzialny za dozymetrię, w tym fizyczne pomiary służące ocenie dawki otrzymanej przez pacjenta, przyczyniał się do optymalizacji ochrony przed promieniowaniem w odniesieniu do pacjentów i innych osób poddawanych narażeniu medycznemu, przyczyniał się do przygotowania specyfikacji technicznych dla medycznego sprzętu radiologicznego oraz utrzymywania jakości medycznego sprzętu radiologicznego, przyczyniał się do szkolenia lekarzy prowadzących i innego personelu w zakresie ochrony przed promieniowaniem. Państwa członkowskie powinny wprowadzić w życie przepisy niezbędne do wykonania dyrektywy do dnia 6 lutego 2018 r.

Zobacz też fizyka medyczna

Przypisy

Kategoria:Nauki medyczne Kategoria:Zawody medyczne Kategoria:Fizyka medyczna