thumb|Kronika polskiej szkoły w Balatonboglár thumb|Podręcznik w szkole polskiej w Balatonboglár thumb|Tablica na ścianie szkoły polskiej w Balatonboglár mały|Tablica upamiętniająca opiekunów i profesorów polskiego Gimnazjum i Liceum w Zamárdi i Balatonboglàr, kościół św. Barbary w Krakowie Gimnazjum w Balatonboglár – polskie gimnazjum funkcjonujące w czasie II wojny światowej w Balatonboglár (komitat Somogy) na Węgrzech.

Historia Jesienią 1939 w obozach dla uchodźców polskich na Węgrzech powstał szereg szkół, ale nie wszystko się utrzymały. Przez całą wojnę działało 27 szkół, m.in. w Nagykanizsa, Balatonzamárdi (teraz Zamárdi), Kadarkút, Keszthely, Dunamocs (teraz Moča, Słowacja), Püski, Zalaszentgrót, Gyöngyös, Eger, Mosdós, Barcs, Kiskunlacháza, Jolsva (teraz Jelšava, Słowacja), Csízfürdő (teraz Číž kúpele, Słowacja), Csillaghegy, Rákosfalva, RákoscsabaKrystyna Łubczyk, Grzegorz Łubczyk: Pamięć. Polscy uchodźcy na Węgrzech 1939–1946. Emlékezés. Lengyel menekültek Magyarországon 1939–1946. Warszawa: Rytm, 2009, s. 239..

Szkołę w Balatonboglár utworzono w grudniu 1939 roku. Początkowo uczyło się w niej 150 uczniów. Na jej potrzeby zaadaptowano obiekty należące do Państwowego Domu Dziecka im. Miklósa Horthyego w Budapeszcie. Pierwsze świadectwa maturalne 30 uczniów i 5 uczennic otrzymało 27 maja 1940 rokuŁubczyk, s. 239.. Po ukończeniu szkoły wielu uczniów uciekało z Węgier, by przyłączyć się do polskich sił zbrojnych na Zachodzie. Wielką pomoc okazywał wówczas József Antall, kierownik wydziału w ministerstwie spraw wewnętrznych, ojciec późniejszego premiera Węgier.

W listopadzie 1939 z inicjatywy Komitetu Polsko-Węgierskiego w Budapeszcie i przy poparciu władz węgierskich utworzono polskie gimnazjum i liceum w BalatonZamárdi, które zlikwidowano po upadki Francji w 1940. Z upływem czasu napływali nowi uchodźcy, zaś grono pedagogiczne postanowiło o kontynuacji działalności gimnazjum. Staraniem Polskiego Komitetu Obywatelskiego i ponownie KPW władze węgierskie wydały zezwolenie na otwarcie Obozu Młodzieży Polskiej w Balatonboglár. Nauka gimnazjalna została rozpoczęta 20 września 1940, a liczba uczniów obojga płci wynosiła ok. 300. Poza programem nauki lekcyjnej w szkole wykładano wiedzę wojskową za sprawą struktur Armii Krajowej. W szkole działało harcerstwo, zespół pieśni i tańca, zespół teatralny, chór mieszany i orkiestra.

W sumie w szkołach w Zamárdi i Boglár uczyło się ponad 600 uczniów, maturę zdało 187 osób (35 w Zamárdi, 142 w Boglár i 10 eksternów)Łubczyk, s. 243..

Gimnazjum zamknięto po rozpoczęciu okupacji Węgier przez Niemcy 19 marca 1944. Większość profesorów aresztowano i wywieziono do obozów koncentracyjnych. Po wojnie część uczniów wróciła do Polski, część wyjechała na Zachód, a część została na Węgrzech. Niektórzy zostali dyplomatami i dyrektorami Instytutu Polskiego w Budapeszcie (Edward Dębicki czy Tadeusz OlszańskiLengyel gimnázium és líceum Balatonbogláron. Polskie gimnazjum i liceum w Balatonboglár. Katalog), inni – publicystami czy korespondentami zagranicznymi polskich mediów (Stanisław Głąbiński).

Dyrektorzy Hieronim UrbanByły dyrektor gimnazjum w Łodzi. (do sierpnia 1941) dr Piotr Jędrasik (do 29 lipca 1944Do czasu aresztowania przez Gestapo.)Łubczyk, s. 242.

Nauczyciele Marian Jasieński – język polski, kierownik internatu (zm. 26 VIII 1943)Przed 1939 profeor gimnazjum w Rydzynie. Utonął w Balatonie. Stefan Grochowski – język polski (zm. IV 1945)Zginął w Mauthausen. Bartłomiej Dwornik – język łaciński Ludwik de Colda – język niemiecki, język angielski Józef Broż – geografia Eugenia Trembałowicz – biologia Władysław Urbański – matematyka Kazimierz Gurgul – matematyka (zm. VIII 1944)Zginął w Mauthausen, tak jak Henryk Sławik. Władysław Lichtenberg – matematyka ks. Jan Stączek – religia (do 1942)Od 1942 kierownik Duszpasterstwa Polskiego w Budapeszcie.

Wychowankowie Wśród uczniów gimnazjum byli późniejszy pracownicy uczelni wyższych na całym świecie. Imre Boba Jerzy Biały Marian Pona Jerzy Trau Barbara Vinzenz

Wśród innych wychowanków był m.in. Adam Miler.

Upamiętnienie W 1988 w Balatonboglár zorganizowano zjazd gimnazjalistów. „Boglarczycy” spotkali się w Boglárlelle (Balatonboglár) 14–15 września 1989. Posadzono wówczas dwa dęby symbolizujące przyjaźń polsko-węgierską]Katalog.

Od 11 maja 1998 mają swoją ulicę na warszawskich Kabatach.

W dniu 11 września 2012 w Muzeum w Balatonboglár na Węgrzech otwarto salę pamięci poświęconej polskiemu gimnazjum i liceum, w którym uczyły się polskie dzieci podczas II wojny światowej. Inicjatywę Ambasady RP w Budapeszcie wsparł Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Sala pamięci została zainaugurowana w obecności przedstawicieli środowiska Boglarczyków, ówczesnych uczniów liceum i gimnazjum w miejscowości nad Balatonem.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia A magyar szolidárítás balatonboglári példái 1939-2009. Teleki Pál és Varga Béla. Balatonboglár: Balatonboglár város önkormányzata, 2009. Lengyel gimnázium és líceum Balatonbogláron. Polskie gimnazjum i liceum w Balatonboglár. Katalog Polskie gimnazjum w Balatonboglár, Historiopedia Franciszek Budziński: Polskie gimnazjum i liceum w Balatonzamárdi i Balatonboglár: 1939–1944. Lublin: Polonijne Centrum Kulturalno-Oświatowe Uniw. Marii Curie-Sk·lodowskiej, 1984. Franciszek Budziński: Szkoły polskie nad Balatonem w okresie II wojny światowej. Warszawa: Instytut Pax, 1988. Géza Cséby: Boglarczycy. Ukazało się w r.2012 na otwarcie Izby Pamięci w Balatonboglár. (Katalog)

Sylwester Kiełbiewski: Polska szkoła nad Balatonem (film dokumentalny), 16 minut, 1984. Krystyna Łubczyk, Grzegorz Łubczyk: Pamięć. Polscy uchodźcy na Węgrzech 1939–1946. Emlékezés. Lengyel menekültek Magyarországon 1939–1946. Warszawa: Rytm, 2009, str. 237-245.

Kategoria:Polacy na Węgrzech w II wojnie światowej Kategoria:Stosunki polsko-węgierskie