thumb|Logo Armory Show thumb|Plakat wystawowy Armory Show w Nowym Jorku Armory Show (oficjalnie: International Exhibition of Modern Art) – wystawa sztuki nowoczesnej, zorganizowana w dniach 17 lutego–15 marca 1913 roku w Nowym Jorku w budynku 69th Regiment Armory (stąd potoczna nazwa wystawy) należącym do Gwardii Narodowej Stanów Zjednoczonych. Wystawa była następnie prezentowana w Art Institute of Chicago i w Copley Society of Art w Bostonie.
Armory Show była pierwszą wystawą sztuki nowoczesnej w Stanach Zjednoczonych i okazała się pod tym względem przełomowa dla sztuki amerykańskiej. Na wystawie zaprezentowano ponad 1000 prac artystów amerykańskich i europejskich. Obraz Duchampa Akt schodzący po schodach nr 2 (Nu descendant un escalier n° 2, 1912, Philadelphia Museum of Art) wywołał skandal w świecie sztuki.
Historia Armory Show w Nowym Jorku
W XVIII i XIX wieku artyści byli kształceni w akademiach, w których panował niepodzielnie idealistyczny realizm. Sztuka akademicka wykazywała tendencję do lansowania miękkich, perfekcyjnych form tworzonych niedostrzegalną ręką artysty. Choć w połowie XIX wieku wielu twórców europejskich zbuntowało się przeciwko sztuce akademickiej, to w Ameryce na przełomie XIX i XX wieku akademickie style i trendy wystawowe były nadal silne. W 1911 roku czterech młodych artystów, sprzeciwiających się akademizmowi: Jerome Myers, Elmer Livingston MacRae, Walt Kuhn i Henry Fitch Taylor, zaczęło spotykać się w Madison Gallery w Nowym Jorku, aby przedyskutować nowe koncepcje eksponowania sztuki w Stanach Zjednoczonych. Z grupy tej ostatecznie wyłoniło się Stowarzyszenie Malarzy i Rzeźbiarzy Amerykańskich (Association of American Painters and Sculptors, AAPS), złożone z młodych, nastawionych antyakademicko artystów. W roku 1913 AAPS postanowił zorganizować wystawę sztuki prezentującej amerykańskiej publiczności najnowsze osiągnięcia sztuki europejskiej.
Pomysł pokazu sztuki nowoczesnej zrodził się w głowach artystów pod wpływem wystawy zorganizowanej przez fotografa Alfreda Stieglitza, który jako pierwszy zaprezentował w Nowym Jorku prace Pabla Picassa i Henriego Matisse’a. W Ameryce europejska awangarda była do tego momentu praktycznie nieznana. Organizacji wystawy podjęli się malarze Arthur Bowen Davies i Walt Kuhn.
CHRONOLOGIA ARMORY SHOW 19 grudnia 1911 – zalozenie Association of American Painters and Sculptors (AAPS) 2 stycznia 1912 – wybór członków zarządu AAPS 3 stycznia 1912 – Julian Alden Weir, wybrany na przewodniczącego AAPS pod swą nieobecność, zrezygnował z tej funkcji. Nowym przewodniczącym został Arthur Bowen Davies 19 kwietnia 1912 – rozpoczęcie wstępnych negocjacji ws. wynajmu 69th Regiment Armory 6 maja 1912 oficjalna umowa ws. wynajmu 69th Regiment Armory 31 lipca 1912 – pierwsze regularne zebranie AAPS 1-31 sierpnia 1912 – AAPS zapoznał się z sytuacją w sztuce europejskiej i postanowił wysłać Walta Kuhna na rekonesans do Europy 30 września 1912 – Kuhn odwiedził wystawę Sonderbund w Kolonii 4 października 1912 – Davies w liście do Kuhna naszkicował plan przyszłej wystawy w 69th Regiment Armory 1 listopada 1912 – Davies i Walt w liście do Waltera Pacha przedyskutowali szczegóły logistyczne i organizacyjne przyszłej wystawy 1-31 grudnia 1912 – członkowie AAPS dokonali podziału zadań związanych z organizacją Armory Show 12 stycznia 1913 – pierwsza dostawa dzieł sztuki z Paryża 31 stycznia 1913 – Davies wystawił czek na 4000 dolarów na poczet opłaty za wynajem 69th Regiment Armory 31 stycznia 1913 – Davies w liście do Białego Domu zaprosił prezydenta Stanów Zjednoczonych do odwiedzenia International Exhibition of Modern Art 13 lutego 1913 – podział Armory Show na galerie 17 lutego 1913 – oficjalne otwarcie Armory Show 5 marca 1913 – były prezydent Stanów Zjednoczonych odwiedził wystawę 15 marca 1913 – zamknięcie wystawy w Nowym Jorku 24 marca-16 kwietnia 1913 – wystawa w Chicago 28 kwietnia-19 maja 1913 – wystawa w Bostonie 18 maja 1914 – rozpad AAPS thumb|left|Budynek 69th Regiment Armory thumb|left|Wejście do budynku wystawowego Problemem było znalezienie odpowiednio dużego budynku mogącego pomieścić dzieła wielu artystów. Ostatecznie wybór padł na budynek 69. regimentu piechoty, położony przy 25th Street i Lexington Avenue, wynajęty od dowódcy regimentu, pułkownika Conleya za 4000 dolarów.
Wzorem dla organizatorów była zorganizowana w 1912 roku w Kolonii wystawa Sonderbund. Kuhn udał się do Kolonii, a następnie do Paryża, gdzie dołączył do niego Davies. W Paryżu pomocy udzielili im: francuski marszand Ambroise Vollard oraz amerykański artysta, krytyk i historyk sztuki Walter Pach. Spotkali się oni z Marcelem Duchampem, Constantinem Brâncușim i Francisem Picabią. Wystawę Armory Show otwarto 17 lutego 1913 roku. W dniu inauguracji odwiedziło ją 4000 osób, a do połowy marca – 100 000. Na wystawie zaprezentowano 1600 prac artystów europejskich i amerykańskichRóżne źródła podają sprzeczne dane, jeśli chodzi o liczbę wystawionych prac i zwiedzających; według Milwaukee Art Museum na wystawie zaprezentowano 1300 prac, a odwiedziło ją 300 000 gości: The Eight and american modernisms. Katalog towarzyszący wystawie wymienia 1112 prac: Katalog.
Na wystawie zaprezentowano obszernie dorobek nowych Starych Mistrzów: Paula Cézanne’a, Vincenta van Gogha i Paula Gauguina. Jednak najwięcej uwagi przyciągnęły dzieła awangardowe, a zwłaszcza kubizm z jego dezorientującą intensywnością i dekompozycją przestrzeni. Szczególnie jeden obraz stał się niemal synonimem sukcesu i skandalu na Armory Show – był to Akt schodzący po schodach nr 2 Marcela Duchampa. Obraz wyróżniał się z powodu swego graficznego rozczłonkowania, intensywnego i bardziej poszarpanego niż na innych, podobnych obrazach. Dzięki gęsto rysowanym i nakładającym się na siebie kreskom dzieło to bardziej przypomina szkic niż tradycyjne malowidło. Obraz wydaje się przedstawiać kobietę schodzącą po schodach, ukazaną w kolejnych fazach ruchu i ujętą z różnych kątów widzenia. Taki sposób potraktowania czasu łączy obraz Duchampa z eksperymentalną fotografią ruchu Eadwearda Muybridge’a, a w dalszej kolejności, z kinem. Nowojorski eseista Julian Leonard Street określił obraz jako „eksplozję w fabryce gontów”.
Choć prace artystów europejskich stanowiły tylko jedną trzecią całości pokazanej kolekcji, to one wzbudziły największe zainteresowanie publiczności i krytyki, ponieważ były najbardziej rewolucyjne. Były prezydent Stanów Zjednoczonych Theodore Roosevelt, który prywatnie zwiedził wystawę, zaprotestował:
Prace kubistów i futurystów zaprezentowano we wspólnej sali wystawowej, określonej jako „gabinet okropności” („chamber of horrors”). W sali tej dzieła obu wrogich sobie, ale dopełniających się kierunków, oznaczały rozbrat z przeszłością; obrazy artystów przedstawiały tylko połamane gitary i skrzypce, pryzmatyczne konstrukcje przecinające przestrzeń w próbie ukazania szybkości i czwartego wymiaru. Innym znaczącym wydarzeniem w ramach wystawy był pokaz 40 rysunków Odilona Redona, artysty francuskiego, mało jednak znanego we Francji: Walt Kuhn odkrył jego prace na wystawie Sonderbund i postanowił, na własne ryzyko, wystawić je w oddzielnym pomieszczeniu. Żaden inny artysta, oprócz być może Henriego Rousseau, nie posunął się tak daleko w eksplorowaniu duchów i marzeń sennych. Po Nowym Jorku wystawę zaprezentowano w Chicago i w Bostonie.
Wystawa Armory Show wraz z towarzyszącymi jej imprezami okazała się przełomem, jeśli chodzi o wpływ modernizmu na sztukę amerykańską, która do tego momentu była raczej prowincjonalna.
Armory Show w Chicago Art Institute of Chicago było jedynym muzeum sztuki, które gościło Armory Show podczas jego tournée po Stanach Zjednoczonych. Jako takie było również pierwszym muzeum, które wystawiło dzieła współczesnych artystów, w tym Constantina Brâncușiego, Marcela Duchampa, Henri Matisse’a i Picassa. Nie było dziełem przypadku, że chicagowskie muzeum odegrało taką rolę. Od chwili swojego powstania w 1879 roku jego misją było nie tylko informowanie szerokich rzesz publiczności o historii sztuki, ale też zachęcanie jej do aktywnego interesowania się sztukami pięknymi poprzez odwiedzanie wystaw czasowych, uczestnictwo w wykładach, spotkaniach klubowych, koncertach, konkursach sztuki i innych imprezach. Działalność muzeum na tym polu była w tamtych czasach zjawiskiem niezwykłym.
Ulokowana w dziewięciu eleganckich galeriach w klasycystycznym budynku Art Institute of Chicago przy Michigan Avenue International Exhibition of Modern Art była całkowicie odmienna od ogromnej wystawy w Nowym Jorku. Z bardziej oficjalną oprawą i staranniejszym doborem dzieł wystawa w Chicago stanowiła odrębną prezentację w historii sztuki nowoczesnej w Stanach Zjednoczonych. Negocjacje mające na celu pokazanie nowojorskiej wystawy w Chicago rozpoczęły się na początku listopada 1912 roku i zostały zakończone zaledwie na trzy tygodnie przed jej otwarciem 24 marca 1913 roku. Dyrektor William M.R. French w celu przygotowania miejsca dla „modernistycznego show” odwołał kilka wcześniej zaplanowanych wystaw i zalecił opróżnienie sześciu galerii z kolekcji stałych. Ostatecznie powierzchnia wystawiennicza wyniosła około połowy powierzchni w Nowym Jorku. W takiej sytuacji tylko część z ponad 1000 dzieł pokazanych w Nowym Jorku mogła być zaprezentowana w Chicago. Zgodnie z umową podpisaną 28 lutego 1913 roku pomiędzy stowarzyszeniem AAPS i Art Institute o doborze prac na chicagowską wystawę miał zadecydować prezes stowarzyszenia Artur Bowen Davies, natomiast ostateczne zatwierdzenie jego decyzji leżało w gestii dyrektor Frencha. Wcześniej Davies i sekretarz wykonawczy Walt Kuhn obiecali dać Instytutowi Sztuki „kolekcję reprezentacyjną”, będącą mniejszą wersją obszernego przeglądu z Nowego Jorku, ukazującego chronologiczny rozwój nowoczesnego malarstwa począwszy od takich artystów jak Jean-Auguste-Dominique Ingres, Francisco Goya i Eugène Delacroix poprzez Gustave’a Courbeta, Édouarda Maneta i impresjonistów, następnie postimpresjonistów jak Paul Cézanne, Paul Gauguin i Vincent van Gogh, aż do najnowszej generacji artystów współczesnych, z których blisko połowę stanowili Amerykanie.
Dyrektor French w liście do Daviesa z dnia 6 marca prosił szczególnie o „bardziej nowatorską część wystawy nowojorskiej, głównie o eksponaty pochodzące z Europy ... dzieła Matisse’a, Gauguina, Redona, Duchampa, Cézanne’a , Picassa, Van Gogha, Rousseau, Johna i pozostałych, znanych cudzoziemców”. Zamiarem Frencha, zaangażowanego w proces zapoznawania społeczeństwa ze sztuką nowoczesną, było pokazanie akurat tej części wystawy, mimo że sam osobiście jej nie lubił. French uważał przy tym, że widzowie w Chicago znali już wielu amerykańskich artystów z wystawy, zasugerował więc, by każdy z nich reprezentowany był tylko przez jedną pracę; powyższe ograniczenie nie miało dotyczyć samego Daviesa, jednego z dawnych uczniów Instytutu i prezesa Stowarzyszenia oraz Roberta Winthropa Chanlera, którego malowane parawany miały tworzyć ozdobne wejście na wystawę. Davies w odpowiedzi przesłał Frenchowi 13 marca pisemny plan wystawy, ściśle zgodny z jego sugestiami.