Stanisław Supruniuk

Stanisław Supruniuk (ur. 11 października 1921 w Zagłuszu na Polesiu, zm. 9 lutego 2011 w Warszawie) – partyzant radziecki i członek Armii Ludowej w czasie II wojny światowej, były szef Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego w Nisku, Krośnie i Gdyni, agent Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Radzieckiego (NKWD), były wieloletni pracownik służby konsularnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych (Berlin, Praga, Sztokholm).

Życiorys Syn Adama i Marii. Do 1939 roku ukończył 7 klas szkoły powszechnej, a do 1940 roku pracował w gospodarstwie. W czasie wojny, w czasie okupacji sowieckiej, ukończył 8 klasę szkoły podstawowej, chociaż sam w swoim życiorysie pisał, że ukończył też pierwszy rok szkoły pedagogicznej.. Po wkroczeniu Niemców pracował jako nauczyciel w szkole podstawowej w Wełtach. Później wstąpił do oddziału im. Tadeusza Kościuszki wchodzącego w skład radzieckiej brygady partyzanckiej a następnie w skład 1 Brygady AL Ziemi Lubelskiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny gminy Nisko współorganizował Gminne Rady Narodowe, Milicję Obywatelską oraz Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa PublicznegoDariusz Iwaneczko, Zbigniew Nawrocki, Rok pierwszy: powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Rzeszowszczyźnie (sierpień 1944-lipiec 1945), IPN, Warszawa 2005, s. 71.. Od lipca do września 1944 był zastępcą komendanta powiatowego MO w Nisku. 21 września 1944 Supruniuk objął stanowisko szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w Nisku. Od 30 stycznia 1946 do 6 stycznia 1947 był szefem PUBP w Krośnie. Od 15 lutego do 1 października 1947 pełnił obowiązki szefa Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdyni, 1 października 1947 – 31 stycznia 1948 był szefem PUBP w Gdyni, a 1 lutego 1948 – 30 kwietnia 1949 – szefem PUBP w Elblągu. 1 maja 1949 – 15 kwietnia 1950 był naczelnikiem Wydziału V WUBP w Gdańsku, a od 22 września – także naczelnikiem Wydziału I tegoż Urzędu.

W latach 1953–1954 kształcił się w szkole dyplomacji im. J. Marchlewskiego w Warszawie, a w latach 1958-1961 studiował w Szkole Głównej Służby Zagranicznej w Warszawie gdzie zdobył tytuł magistra. Przez 32 lata pracował w służbie konsularnej MSZ jako kierownik wydziału konsularnego w ambasadzie w Berlinie (gdzie z jego inicjatywy powstał pomnik I Armii Wojska Polskiego w Sandau), a następnie Pradze oraz jako konsul w konsulacie generalnym w Sztokholmie. Po wojnie członek Rady Krajowej Żołnierzy Armii Ludowej.

Awanse W AL nosił stopień sierżanta, następnie awansował na stopień oficerski. Karierę zakończył w randze pułkownika SB.

Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 1999; odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w 55 rocznicę bitwy na Porytowym Wzgórzu. Decyzja o przyznaniu odznaczenia była oprotestowywana przez działaczy Radykalnej Akcji Antykomunistycznej (RAAK), którzy złożyli doniesienie do tarnobrzeskiej prokuratury. W 2001 roku prezydent podjął decyzję o pozbawienia Supruniuka orderu na podstawie „wprowadzenia w błąd przez niepodanie istotnych okoliczności” dotyczących odznaczonego. Order Krzyża Grunwaldu III klasy (1948) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1946)Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 18 września 1946 r. o odznaczeniach obywateli (). Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 komplet Medalu „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za Zasługi w Umacnianiu Przyjaźni PRL-ZSRR” (1989, TPPR)Odznaczenia TPPR dla kombatantów - Polaków byłych żołnierzy Armii Radzieckiej, "Żołnierz Wolności", nr 245, 20 października 1989, s. 4. Honorowy Medal Pamiątkowy 65-ej rocznicy zwycięstwa nad niemieckim narodowym socjalizmem - 2010; odznaczony przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej. i inne

Sprawa „Żubryda” W 1946 roku Stanisław Supruniuk „pełniąc służbę na stanowisku szefa PUBP w Krośnie przyczynił się do rozbicia oddziału Żubryda”. Według Skarbimira Sochy wyróżniał się on okrucieństwem wobec przesłuchiwanych, bijąc ich pałką i maltretując. Wydawał w ręce NKWD działaczy WiN i byłych żołnierzy AK, m.in. 29 października 1944 aresztował, a następnie skatował i wydał NKWD zamordowanego później przez Sowietów szefa Kedywu Okręgu AK Nisko-Stalowa Wola Tadeusza Sochę. Ponadto naciskał na Sąd Garnizonowy w Przemyślu, by wydawał surowsze wyroki na byłych AK-owców.

Gdy w kwietniu 1945 z jego rozkazu ubecy zamordowali Janinę Oleszkiewicz, ciężarną żonę dowódcy zgrupowania NZW Franciszka Przysiężniaka, podziemie niepodległościowe wydało na niego wyrok śmierci, który dwukrotnie bezskutecznie próbowano wykonać (podczas jednego z zamachów Supruniuk został lekko ranny w rękę). W 1946 wszczęto prokuratorskie postępowanie przeciw Supruniukowi oskarżonemu o bicie zatrzymanych w celu wymuszania zeznań, jednak w styczniu 1947 je umorzono.

W 2000 roku do prokuratury został skierowany wniosek o ściganie Supruniuka za zbrodnie na narodzie polskim, do którego obserwacji prezydent Aleksander Kwaśniewski przydzielił Ryszarda Kalisza. W odrębnych procesach wytoczonych w Krośnie i Gdyni przez osoby przez niego poszkodowane postawiono Supruniukowi łącznie 80 zarzutów. Świadkami w procesie Supruniuka byli partyzanci m.in. Skarbimir Socha (były żołnierz AK, który próbował wykonać wyrok na Supruniuku w 1945 roku, oskarżyciel posiłkowy) oraz Stefan Sęk, dawna ofiara przesłuchań Supruniuka, który z tego powodu został inwalidą. W 2002 roku Skarbimir Socha złożył do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skargę w sprawie „ochraniania przez państwo polskie komunistycznych zbrodniarzy” przez celowe przewlekanie procesów i utrudnianie postępowaniaInteraktywna Polska.. Z uwagi na śmierć Supruniuka proces został umorzony.

W wydanej w 2009 roku autobiografii Supruniuk opisuje okoliczności zamachu na jego życie, nie wspomina jednak nic o jego przyczynach i nie odnosi się do zarzutów Sochy, określając je jedynie jako „oszczerstwa”.

Przypisy

Bibliografia Aparat bezpieczeństwa w województwie gdańskim w latach 1945-1990, Instytut Pamięci Narodowej, Gdańsk 2010. Rok pierwszy. Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Rzeszowszczyźnie (sierpień 1944 – lipiec 1945), oprac. Dariusz Iwaneczko, Zbigniew Nawrocki, Instytut Pamięci Narodowej, Rzeszów 2005.

Linki zewnętrzne

Mariusz Kamieniecki, Wojciech Wybranowski, Ubek odpowie za zbrodnie. Sprawiedliwości stanie się zadość?, Nasz Dziennik, 06.12.2002

Kategoria:Funkcjonariusze NKWD Kategoria:Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej Kategoria:Polscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych Kategoria:Szefowie Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Kategoria:Uczestnicy walk z podziemiem niepodległościowym w Polsce (1944–1956) Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2011 Kategoria:Pozbawieni Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Ludzie związani z Gdańskiem