Eutaryk, Eutaryk Celliga, Flavius Eutharicus Celliga (zm. najprawdopodobniej 522 lub 523 r.) – gocki (ostrogocki i wizygocki) następca tronu, konsul w 519 r., zięć Teodoryka Wielkiego (jako małżonek Amalasunty), ojciec Atalaryka i Matasunty, adoptowany syn (Waffensohn) cesarza Justyna I; arianin.
Kwestia pochodzenia i daty narodzin Pochodzenie Zgodnie z przekazem Jordanesa przedstawionym na kartach Getiki Eutaryk miał być synem Weteryka (utożsamianego niekiedy w starszej literaturze z Widimirem, stryjem Teodoryka WielkiegoK.A. Eckhardt, Die Nachbenennung in den Königshäusern der Goten, „Südost-Forschungen” 14 (1955), s. 47; N. Wagner, Germanische Namengebung und kirchliches Recht in der Amalerstammtafel, „Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur” 99 (1970), s. 12-16.) – Amala żyjącego w państwie wizygockimIordanis, De origine actibusque Getarum, ed. Th. Mommsen, Berlin 1882 (Monumenta Germaniae Historica. Auctores Antiquissimi, t. 5, 1), XIV, c. 81; A.S. Christensen, Cassiodorus, Jordanes and the History of the Goths, transl. H. Flegal, Copenhagen 2002, s. 57; R. Kasperski, Amalowie a Wizygoci. Kasjodor i Ablavius – dwie relacje o władzy amalskich królów na Gotami, „Studia Źródłoznawcze”, t. 47 (2009), s. 14. od lat 20. V w. (418 r.A.S. Christensen, Cassiodorus, s. 137, 138. lub 427 r.H. Wolfram, Historia Gotów, tłum. Renata Darda-Staab, Irena Dębek, Krystyna Berger, Gdańsk–Warszawa 2003, s. 46, 273, 297.) lub od ok. 450 r.T.S. Burns, A History of the Ostrogoths, Bloomington 1984, s. 92. Prawdopodobnie Weteryk był ojcem Eutaryka, jednak w rzeczywistości jego przynależność do rodu Amalów nie jest poparta żadnymi dowodamiA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 147; P. Heather, Goths and Romans, 332-489, Oxford 1991, s. 25; R. Kasperski, Amalowie, s. 14, przyp. 98., choć jednostkowo uznawanaH. Castritius, Namenkundliche Argumentation am Beispiel der Amalersippe, „Beiträge zur Namenforschung”, Bd. 20 (1985), H. 3, s. 257–271; D. Mauskopf Deliyannis, Ravenna in Late Antiquity, Cambridge 2010, s. 114; J. Strzelczyk, Goci — rzeczywistość i legenda, Warszawa 1984, s. 131.. Sama chronologia „młodszej linii Amalów” jest jednak problematycznaA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 150, 151.. Propozycja poprawienia przekazu Kasjodora/Jordanesa i uznanie, że w tymże przekazie nie chodzi o dziada Eutaryka Beremuda, ale o jego matkę — Beremudę, chociaż poprawna z językowego punktu widzeniaK.A. Eckhardt, Die Nachbenennung, s. 47. nie bierze jednak pod uwagę faktu, że Kasjodor musiał znać dobrze stosunki rodzinne Eutaryka, a i przekaz Jordanesa mówi o staraniach o objęcie tronu wizygockiego przez BeremudaA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 151..
Istnieje również hipoteza — oparta na przekazie Gesta Theodorici — że Eutaryk (wówczas chyba Eotaryk) miał pochodzić z plemienia Alanów (ex Alanorum stirpe) i był możnym silnie zasymilowanym w świecie wizygockimGesta Theodorici regis, ed. B. Krusch, Hannover, 1888 (Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Merovingicarum, t. 2), c. 13; B.S. Bachrach, A History of the Alans in the West, Minneapolis 1973, s. 97, 98..
Data narodzin Nie jest znana data narodzin EutarykaWolfram, Historia, s. 297.. Kasjodor w Variach określa go jako niemal równego wiekiem (łac. paene aequaevus) cesarzowi Justynowi I (urodzonemu ok. 450 r.), co jednak jest interpretowane raczej jako pewien przedział wiekowy (starość), a tym samym wskazuje na narodziny ok. 470 r.Cassiodori, Variae epistolae, ed. Th. Mommsen, Berlin 1894 (Monumenta Germaniae Historica. Auctores Antiquissimi, t. 12), VIII, 1; P. Diaz, R. Valverde, Goths confronting Goths: Ostrogothic political Reaction in Hispania, [w:] The Ostrogoths from the Migration Period to the Sixth Century. An Ethnographic Perspective, ed. S.J. Barnish, F. Marazzi, Woodbridge 2007, s. 382 (Discussion); A.S. Christensen, Cassiodorus, s. 138. Z kolei Jordanes w Getice przy opisie wydarzeń roku 515 używa określenia „młodość” (łac. iuvenili aetate)Iordanis, LVIII, c. 298; P. Diaz, R. Valverde, Goths, s. 382 (Discussion); A.S. Christensen, Cassiodorus, s. 138.. Możliwe hipotetyczne rozwiązanie tej niezgodności jest takie, że Kasjodor w swojej historii Gotów mógł nie podać wieku, a Jordanes, dokonując skrótu, uznał, że Eutaryk w momencie zawierania związku małżeńskiego powinien być osobą młodą. Sama wiarygodność listu uznawana jest za większą niż przekaz JordanesaA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 139..
Przed ślubem z Amalasuntą (do 515) Według przekazu Jordanesa Eutaryk miał zostać odnaleziony przez Teodoryka Wielkiego w HiszpaniiIordanis, LVIII, c. 298., niedługo po objęciu przez władcę Ostrogotów opieki nad Amalarykiem (511 r.)R. Kasperski, Amalowie, s. 14, H. Wolfram, Historia, s. 46, 373. lub też już w 507 r.R. Collins, Hiszpania w czasach Wizygotów, tłum. J. Lang, Warszawa 2007, s. 39., a bezpośrednim powodem zainteresowania nim ze strony Teodoryka miało być odkrycie poczynione przez tego ostatniego, że na Półwyspie Iberyjskim również żyją potomkowie AmalaG. Ausenda, F. Marazzi, Introduction, [w:] The Ostrogoths from the Migration Period to the Sixth Century. An Ethnographic Perspective, ed. S.J. Barnish, F. Marazzi, Woodbridge 2007, s. 21.. To „odnalezienie” było w ówczesnej sytuacji niezbędne dla zjednoczenia obu odłamów Gotów pod władzą jednego królaT.S. Burns, A History, s. 93; H. Wolfram, Historia, s. 353., a Eutaryk jako „Wizygot o amalskiej krwi” był najodpowiedniejszym kandydatem możliwym do uznania przez oba ludyG. Ausenda, F. Marazzi, Introduction, s. 21; P. Diaz, R. Valverde, Goths, s. 367.. Amalski rodowód Eutaryka został zapewne stworzony ex post (być może przez Kasjodora w 519 r.), a jego sfabrykowanie było niezbędne, ponieważ krew amalska była niezbędnym warunkiem objęcia tronuG. Ausenda, F. Marazzi, Introduction, s. 21; A.S. Christensen, Cassiodorus, s. 147; P. Diaz, R. Valverde, Goths, s. 367.. Wysunięto również hipotezę, że być może Eutaryk i Amalasunta pozostawali w zbyt bliskich związkach pokrewieństwa (rodzeństwo stryjeczne), by, pozostając w zgodzie z prawem kanonicznym, zawrzeć związek małżeński (dopuszczalny i praktykowany wśród Germanów). Chcąc ukryć ten fakt, miano spreparować amalską genealogię, w którą wprzęgnięto Hermanaryka jako założyciela jednej z gałęziA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 147; N. Wagner, Germanische Namengebung, s. 12-16..
Małżeństwo z Amalasuntą Po przybyciu do italskiej Rawenny w 515 r. Eutarykowi została oddana za żonę Amalasunta. Decyzja jej ojca, Teodoryka Wielkiego, o tym mariażu miała nastąpić właśnie dzięki amalskiemu pochodzeniu pana młodegoA.S. Christensen, Cassiodorus, s. 57; R. Kasperski, Amalowie, s. 14, 15; D. Mauskopf Deliyannis, Ravenna, s. 114; H. Wolfram, Historia, s. 373. (choć zwraca się uwagę również na aspekt religijny — arianizm tegożB.S. Bachrach, A History, s. 97, 98.), a samo małżeństwo miało być podstawą do akceptacji jego pozycji przez OstrogotówG. Ausenda, F. Marazzi, Introduction, s. 21.. Istotne jest, że do ślubu doszło zapewne jeszcze przed osiągnięciem pełnoletniości przez Amalaryka, co zdaje się świadczyć, że już wówczas to Eutaryk został namaszczony, by po Teodoryku Wielkim objąć oba trony (ostrogocki — pomimo istnienia siostrzeńca Teodoryka Wielkiego, Teodahada — i wizygocki)A.S. Christensen, Cassiodorus, s. 57, 67; H. Wolfram, Historia, s. 353, 354, 378, 379., chociaż kwestia jego następstwa u Wizygotów bywa dyskusyjnaS.J. Barnish, Cuncta Italiae Membra componere: Political Relations in Ostrogothic Italy, [w:] The Ostrogoths from the Migration Period to the Sixth Century. An Ethnographic Perspective, ed. S.J. Barnish, F. Marazzi, Woodbridge 2007, s. 348 (Discussion).. Jak dalece był to całkowicie pomysł teścia, a w jakim stopniu silnie promującego arianizm samego Eutaryka, nie da się określićJ.J. O’Donnell, The Ruins of the Roman Empire, London 2009, s. 125..
Aspekt symboliczny tego związku To małżeństwo miało, idąc za Getiką, wymiar symboliczny — za jego sprawą doszło do „połączenia” dwóch linii Amalów — potomków Wultuulfa (Teodoryk Wielki, Amalasunta) i Hermanaryka (Eutaryk)T.S. Burns, A History, s. 93; R. Collins, Hiszpania, s. 39; R. Kasperski, Amalowie, s. 14, 15., a tym samym do unifikacji linii rządzących w przeszłości OstrogotamiT.S. Burns, Theodoric the Great and the Concepts of Power in Late Antiquity, „Acta Classica”, vol. 25 (1982), s. 99.. Silne podkreślanie amalskiego pochodzenia Eutaryka miało na celu wzmocnienie jego pozycji i zapewnienie podstaw legitymizujących rządy Eutaryka po śmierci teściaR. Kasperski, Amalowie, s. 3, 14.. Według koncepcji, najprawdopodobniej Kasjodora, objęcie przez Eutaryka schedy po Teodoryku Wielkim miało legitymizować wspólną władzę nad oboma odłamami Gotów, rozumianych jako jedność, a tym samym stanowić powrót do (będącej wytworem autora) sytuacji sprzed najazdu Hunów. Prawa do rządów nad Wizygotami miały przysługiwać Eutarykowi, ponieważ jego przodkowie mieli (oprócz faktycznych rządów Amalów nad Ostrogotami) mieć możliwość już w przeszłości objęcia władzy nad tym pierwszym ludem (Beremud)R. Kasperski, Amalowie, s. 12, 15; H. Wolfram, Historia, s. 292, 297.. Małżeństwo to odzwierciedlało teodorycjańską wizję dynastii Amalów i miało zabezpieczyć jej miejsce w politycznej rzeczywistości cesarstwaT.S. Burns, A History, s. 94.. Z drugiej strony promowanie outsidera (obcego na gruncie italskim), którym niewątpliwie był Eutaryk, i związanie go z rodziną poprzez małżeństwo pozwalało Teodorykowi Wielkiemu uniknąć niebezpiecznych z jego punktu widzenia związków rodzinnych z gocką arystokracjąG. Ausenda, F. Marazzi, Introduction, s. 18; S.J. Barnish, Cuncta, s. 326, 346 (Discussion).. Wzrost znaczenia Eutaryka, który był arianinem, spowodował również zwiększenie znaczenia stronnictwa proariańskiego na dworze jego teściaT.S. Brown, The Role of Arianism in Ostrogothic Italy: The Evidence of Ravenna, [w:] The Ostrogoths from the Migration Period to the Sixth Century. An Ethnographic Perspective, ed. S.J. Barnish, F. Marazzi, Woodbridge 2007, s. 326, 346 (Discussion)..
Potomstwo Z małżeństwa z Amalasuntą Eutaryk dochował się dwójki znanego potomstwa: syna Atalaryka, przyszłego króla Ostrogotów, urodzonego w 516T.S. Burns, A History, s. 92, 93; R. Kasperski, Amalowie, s. 14; H. Wolfram, Historia, s. 46, 379. lub 518 r.R. Browning, Justinian and Theodora, London 1987, s. 27, 102; P. Heather, Merely an Ideology? — Gothic Identity in Ostrogothic Italy, [w:] The Ostrogoths from the Migration Period to the Sixth Century. An Ethnographic Perspective, ed. S.J. Barnish, F. Marazzi, Woodbridge 2007, s. 46; J.J. O’Donnell, The Ruins, s. 125. oraz urodzonej ok. 518 r. córki Matasunty, żony Witigesa, króla Ostrogotów, a następnie Germanusa, wojskowego, bratanka cesarza Justyniana IR. Browning, Justinian, s. 27; T.S. Burns, A History, s. 92, 93; R. Kasperski, Amalowie, s. 14; H. Wolfram, Historia, s. 23, 390, 404..
Konsulat