thumb|300px|Rioni Rzymu wraz z przylegającymi dzielnicami (quartieri) i municypiami Rioni Rzymu (l. poj. rione) − tradycyjny podział administracyjny Rzymu, dotyczący części wewnątrz murów aureliańskich, z niewielkimi wyjątkami.

Podział na rioni ulegał w ciągu wieków zmianom. Topograficznie dotyczy historycznego centrum miasta. W oznaczeniach na określenie poszczególnego rione używa się litery R. (z kropką) i liczby rzymskiej.

Antyczne regiones Pierwszy podział Rzymu wprowadzono w VI wieku p.n.e. za Serwiusza Tuliusza. Tuliusz ustanowił 4 regiones (okręgi) we wnętrzu pomerium: Suburana (Celius) Esquilina (Eskwilin) Collina (Kwirynał i Wiminał) Palatina (Palatyn i Welia)

W podziale Tuliusza nie uwzględniono Kapitolu, najprawdopodobniej ze względu na jego charakter cytadeli obronnej, ani Awentynu, który znajdował się jeszcze poza pomerium.

W czasach cesarstwa, za Oktawiana Augusta, zmieniono podział administracyjny stolicy, adaptując go do nowej sytuacji. Rzym powiększył się. Nowe dzielnice znajdowały się już poza murami z czasów republiki. Wyznaczono 14 regiones. Poza Zatybrzem (łac. Transtiberim), wszystkie znajdowały się na lewym brzegu Tybru: Porta Capena Caelimontium Isis et Serapis Templum Pacis Esquiliae Alta Semita Via Lata Forum Romanum Circus Flaminius Palatium Circus Maximus Piscina Publica Aventinus Transtiberim

Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego i zmniejszeniu się znaczenia Rzymu jako centrum cywilizacyjnego, raptownie spadła liczba mieszkańców miasta. Skutkiem czego stało się zatracenie sensu dawnego podziału administracyjnego stolicy. Około XII w. zaczął się krystalizować nowy podział dwunastoczęściowy. Nie został on narzucony przez władze, ale ustanowiony został spontanicznie. Chociaż nie pokrywał się on z podziałem cesarskim, używano nadal określenia łacińskiego regio lub zitalianizowanego rione.

Rzymskie rioni Granice okręgów − rioni − ustalone zostały w XIII wieku. Ich liczba wzrosła do 13, po przyłączeniu Zatybrza. Często zabudowa mieszkalna zgrupowana była w centrum danego rione, zaś obszar wokół domów pozostawał pusty, bądź pokrywały go ruiny i zarośla. Wraz z renesansem rozpoczęła się nowa epoka porządkowania i zmian w układzie urbanistycznym miasta. Opustoszałe tereny wewnątrz murów miejskich pokryły się zabudową mieszkalną, wytyczonymi traktami, placami i fontannami. Zaistniała potrzeba wytyczenia jednoznacznych granic dla każdego rione. W 1586 papież Sykstus V dodał czternastego rione w okolicach bazyliki św. Piotra − Borgo. Podział ten przetrwał do XIX wieku.

Podczas okupacji francuskiej w 1798, bazując na tradycyjnym podziale czternastoczęściowym, ustalono nowy dwunastoczęściowy (w nawiasach podano odpowiednik współczesny): Terme (część obecnego Monti) Suburra (część obecnego Monti) Quirinale (Trevi) Pincio (Colonna) Marte (Campo Marzio) Bruto (Ponte) Pompeo (Regola i Parione) Flaminio (Sant'Eustachio) Pantheon (Pigna i Sant'Angelo) Campidoglio (Campitelli i Ripa) Gianicolo (Trastevere) Vaticano (Borgo)

Po upadku republiki napoleońskiej w 1800 Rzym podzielono na 8 części, były to tzw. giustizie: Monti Trevi Colonna i Campo Marzio Ponte i Borgo Parione i Regola Sant'Eustachio i Pigna Campitelli, Sant'Angelo i Ripa Trastevere

Mniejsze rioni zostały przyłączone do większych. Po zmianach wprowadzonych przez Francuzów pozostał obowiązek umieszczania na tablicach ulicznych numeru odpowiedniego rione. Tym sposobem pierwszy raz w historii miasta nie było nieścisłości związanych z wyznaczaniem linii podziału między jednym rione a drugim.

Po zjednoczeniu Włoch Rzym stał się stolicą zjednoczonych Włoch w 1861. Miasto znowu zyskało na znaczeniu. Zaczęła gwałtownie wzrastać liczba jego mieszkańców. Wznoszono nową zabudowę, zarówno we wnętrzu murów jak i poza ich linią. W 1874 odłączono z rione Monti Eskwilin. W ten sposób liczba okręgów wzrosła do 15. W XX w. powstały dzielnice quartieri poza murami miasta. W latach 20. XX wieku ustalona została liczba 22 rioni. Ostatnim wyodrębnionym rione było Prati. Rioni Prati i Borgo są jedynymi znajdującymi się poza linią murów aureliańskich.

Rioni ZnakNrNazwaPopulacjaPowierzchniaOsób/km²GminaPlan 90px R. I Monti 14381 1,6508 km² 8.711,53 Municipio I 150px|Rione Monti 90px R. II Trevi 3279 0,5503 km² 5.958,57 Municipio I 150px|Rione Trevi 90px R. III Colonna 2703 0,2689 km² 10.052,06 Municipio I 150px|Rione Colonna 90px R. IV Campo Marzio 7214 0,8817 km² 8.181,92 Municipio I 150px|Rione Campo Marzio 90px R. V Ponte 4535 0,3189 km² 14.220,76 Municipio I 150px|Rione Ponte 90px R. VI Parione 3233 0,1938 km² 16.682,15 Municipio I 150px|Rione Parione 90px R. VII Regola 3974 0,3189 km² 12.461,59 Municipio I 150px|Rione Regola 90px R. VIII Sant’Eustachio 2450 0,1688 km² 14.514,22 Municipio I 150px|Rione Sant’Eustachio 90px R. IX Pigna 10490 0,2063 km² 50.848,28 Municipio I 150px|Rione Pigna 90px R. X Campitelli 693 0,5990 km² 1.156,93 Municipio I 150px|Rione Campitelli 90px R. XI Sant’Angelo 1332 0,1376 km² 9.680,23 Municipio I 150px|Rione Sant’Angelo 90px R. XII Ripa 2919 0,8485 km² 3.440,19 Municipio I 150px|Rione Ripa 90px R. XIII Zatybrze (Trastevere) 18834 1,8008 km² 10.458,69 Municipio I 150px|Rione Trastevere 90px R. XIV Borgo 3499 0,4877 km² 7.174,49 Municipio I 150px|Rione Borgo 90px R. XV Esquilino 22748 1,5807 km² 14.391,09 Municipio I 150px|Rione Esquilino 90px R. XVI Ludovisi 2038 0,3251 km² 6.268,84 Municipio I 150px|Rione Ludovisi 90px R. XVII Sallustiano 2404 0,2614 km² 9.196,63 Municipio I 150px|Rione Sallustiano 90px R. XVIII Castro Pretorio 6499 1,0374 km² 6.264,7 Municipio I, Municipio III 150px|Rione Castro Pretorio 90px R. XIX Celio 3085 0,8254 km² 3.737,58 Municipio I 150px|Rione Celio 90px R. XX Testaccio 8530 0,6628 km² 12.869,64 Municipio I 150px|Rione Testaccio 90px R. XXI San Saba 3657 1,1068 km² 3.304,12 Municipio I 150px|Rione San Saba 90px R. XXII Prati 17427 1,2743 km² 13.675,74 Municipio I 150px|Rione Prati Suma 22 145924 15,5059 km² 9410,87

Przypisy

Bibliografia Giuseppe Baracconi, I rioni di Roma, Rzym, Napoleone, 1980. Luciano Zeppegno, I rioni di Roma, Rzym, Newton & Compton, 1996. Giorgio Carpaneto, Mario Sanfilippo, La grande guida dei rioni di Roma. Storia, segreti, monumenti, tradizioni, leggende, curiosità, Rzym, Newton & Compton, 2000.

Linki zewnętrzne

Rioni di Roma

Kategoria:Geografia historyczna starożytnego Rzymu !