Spatula – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Afryce, Australii, Ameryce Południowej i Północnej.

Morfologia Długość ciała 30–56 cm, rozpiętość skrzydeł 58–85 cm; masa ciała 216–1100 g (samce są większe i cięższe od samic).

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1822 roku niemiecki zoolog Friedrich Boie w artykule poświęconym klasyfikacji ptaków z naciskiem na europejskie gatunki, opublikowanym w czasopiśmie Isis von Oken. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) płaskonos zwyczajny (S. clypeata).

Nazewnictwo Querquedula: łac. querquedula ‘typ kaczki’, nazwa najwyraźniej pochodzi od wydawanego przez nią głosu. Gatunek typowy: Anas circia Linnaeus, 1758 (= Anas querquedula Linnaeus, 1758). Spatula (Spathulea): ‘łyżka’, od zdrobnienia spatha ‘szpachla’, od spathē ‘szpachla’. Rhynchaspis (Rhyncapsis, Rynchapsis, Rynchapeis, Rhyncaspis, Rhynchapsis, Rynchaspis, Rhynchasmus): gr. ῥυγχος rhunkhos ‘dziób’; ασπις aspis, ασπιδος aspidos ‘tarcza’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Anas clypeata Linnaeus, 1758. Rhynchoplatus: gr. ῥυγχος rhunkhos ‘dziób’; πλατυς platus ‘broda’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas clypeata Linnaeus, 1758. Clypeata: epitet gatunkowy Anas clypeata Linnaeus, 1758; łac. clipeatus lub clypeatus ‘dźwigając tarczę, uzbrojony w okrągłą tarczę’, od clipeare lub clypeare ‘ramię z tarczą’, od clipeus, clupeus lub clypeus ‘okrągła tarcza’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas clypeata Linnaeus, 1758. Cyanopterus: gr. κυανοπτερος kuanopteros ‘niebieskoskrzydły’, od κυανος kuanos ‘ciemnoniebieski’; -πτερος -pteros ‘-skrzydły’, od πτερον pteron ‘skrzydło’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas Querquedula Linnaeus, 1758. Pterocyanea (Pterocyana): gr. πτερον pteron ‘skrzydło’; κυανεος kuaneos ‘ciemnoniebieski, lśniący’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas circia Linnaeus, 1758 (= Anas querquedula Linnaeus, 1758). Punanetta: epitet gatunkowy Anas puna von Tschudi, 1844; gr. νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas puna von Tschudi, 1844. Adelonetta: gr. αδηλος adēlos ‘niejasny’, od negatywnego przedrostka α- a-; δηλος dēlos ‘widoczny’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy: Anas puna von Tschudi, 1844.

Podział systematyczny Na podstawie badań filogenetycznych takson ten został ponownie wyodrębniony z Anas. Do rodzaju należą następujące gatunki: Spatula hottentota – srebrzanka hotentocka Spatula puna – srebrzanka andyjska Spatula versicolor – srebrzanka modrodzioba Spatula querquedula – cyranka zwyczajna Spatula cyanoptera – cynamonka Spatula discors – cyranka modroskrzydła Spatula platalea – płaskonos jasnogłowy Spatula smithii – płaskonos przylądkowy Spatula rhynchotis – płaskonos czarnolicy Spatula clypeata – płaskonos zwyczajny

Fragment kladogramu obejmujący gatunki z rodzaju Spatula:

Uwagi

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Kaczkowate