Kuźmina – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza. Ma status sołectwa. Leży na Pogórzu Przemyskim.
Do 1954 istniała gmina Kuźmina. W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kuźmina, po jej zniesieniu w gromadzie Leszczawa Dolna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
W Kuźminie znajduje się najgłębszy w Polsce otwór wiertniczy „Kuźmina-1”, o głębokości 7541 m. Był to otwór badawczy, mający na celu zbadanie budowy geologicznej Karpat. Do krystalicznego podłoża dowiercono się na głębokości ponad 7300 m.
Części wsi +Integralne części wsi Kuźmina SIMC Nazwa Rodzaj0599327 Chałupki część wsi0599333 Dolny Koniec część wsi0599340 Górny Koniec część wsi0599356 Kiczora część wsi0599362 Rzeki część wsi
Historia Pierwsza wzmianka o Kuźminie pochodzi z 1497; następna, z 1500. Pierwszą cerkiew zbudowano w 1526. W XIX w. wieś należała do Pieciorowskich. W połowie i pod koniec XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej w Kuźminie był Ryszard Pieściorowski. Na wschód od wsi znajdują się fragmenty fortyfikacji dworskich. Pod koniec XIX w. wieś dzieliła się na cztery części: Kuźminę Górną, Margel, Kiczerę i Kamionkę zwaną również Wapienisko. W 1938 wieś była widownią kilkudniowych starć ludności ukraińskiej z Kuźminy i okolic, walczącej o odebraną im cerkiew, z Polakami. Po kilku dniach starć sytuację opanowały oddziały żandarmerii ściągnięte z Dobromila, Sanoka i Przemyśla. Kilkadziesiąt osób, w tym kobiety i dzieci, zostało pobitych, a kilka zakatowano na śmierć. Cerkiew została przez władze polskie zamknięta, a udostępniły ją z powrotem wiernym dopiero okupacyjne władze niemieckie w 1941.
W II Rzeczypospolitej wieś położona powiecie dobromilskim województwa lwowskiego. 23 października 1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zaatakowali wieś. W obronie ludności cywilnej zginęło 10 żołnierzy Wojska Polskiego. Atak został odparty, ale w październiku i listopadzie tegoż roku banderowcy zamordowali tu 19 Polaków.
Z Kuźminy pochodził Władysław Solarz.
Kuźmina w 1929 Właściciel ziemski: Neuman Wład. (307 ha) Lasy-eksploatacja: Sontag H. Kowal: Kozioł F. Różne towary: Roth G., Śliwka L. Tartak: Langman Ch. Wyszynk trunków: Langman Ch.
Kwatera wojskowa na cmentarzu W obrębie cmentarza parafialnego znajduje się trzynaście mogił żołnierzy Wojska Polskiego, którzy polegli w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią. Indywidualne nagrobki wykonane są z szarego granitu (przed remontem z 2004 miały formę grobów ziemnych z betonowymi obramowaniami i jedną tablicą imienną). Groby nie stanowią zwartej kwatery wojennej. Łączy je akcent centralny w postaci metalowej iglicy z polskim orłem. Centralna tablica zawiera napis: "PAMIĘCI ŻOŁNIERZY WOJSKA POLSKIEGO / POLEGŁYCH W OBRONIE OJCZYZNY W WALKACH Z UPA / LATACH 1945-1947".
Galeria
Wyznania Katolicy obrządku wschodniego W Kuźminie znajduje się drewniana cerkiew św. Dymitra, zbudowana w 1814 fundacji Woźniaków. W 1880 kościół liczył 90 wiernych, msze odbywały się nieregularnie. Do 1926 cerkiew podlegała greckokatolickiej parafii w Leszczawie Górnej, a potem parafii greckokatolickiej w Krecowie, po wojnie użytkowana przez rzymskich katolików jako kościół parafialny pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
Katolicy obrządku łacińskiego W 1880 parafia łacińska w Tyrawie liczyła 560 wiernych z Kuźminy.
Demografia 1785 mieszkało tu 103 grekokatolików, 265 rzymskich katolików i 5 Żydów. 1840 i w 1859 – 250 grekokatolików, 1880 – 560 katolików, 90 grekokatolików 1899 – 144 grekokatolików, 1926 – 320 grekokatolików 1929 – 924 mieszkańców 1938 – 246 grekokatolików. (brak danych o innych mieszkańcach, do uzupełnienia)
Transport Zator – Wadowice – Nowy Sącz – Gorlice – Biecz – Jasło – Krosno – Sanok – Przemyśl – Medyka. Kuźmina – Krościenko
Przypisy Raport o stanie gminy Bircza w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 28-29 Strona gminy, sołtysi Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kuźmina Kategoria:Pogórze Przemyskie Kategoria:Wsie w powiecie przemyskim