thumb|Granica polsko-czeska na Olzie w Łąkach (czerwiec 2013) Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Pogwizdów – zlikwidowany podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Pogwizdowie – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką CzeskąOd 1 stycznia 1993 z Republiką Czeską..

Formowanie i zmiany organizacyjne

Strażnica została sformowana w listopadzie 1947, w strukturze 45 komendy odcinka Jastrzębie Zdrój jako 205a strażnica WOP (Pogwizdów).

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 strażnica została włączona w struktury 63 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 42 batalionu WOP w Cieszynie.

Od 15 marca 1954 w Wojskach Ochrony Pogranicza wprowadzono nową numerację strażnic, a strażnica WOP Pogwizdów II kategorii otrzymała nr 212 w skali kraju. W 1956 rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica II kategorii Pogwizdów była 2 w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Gliwicach. 31 grudnia 1959 była jako 24 strażnica WOP III kategorii Pogwizdów. 1 stycznia 1964 była jako 25 strażnica WOP lądowa III kategorii Pogwizdów.

W 1976, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach.

13 grudnia 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego.

W 1983 Strażnica WOP Pogwizdów włączona została w struktury Jednostki WOP im. Ziemi Cieszyńskiej w Cieszynie, a w drugiej połowie 1984 utworzonego batalionu granicznego WOP Cieszyn, jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. II w Pogwizdowie.

Od 1989 stopniowo, po odejściu żołnierzy służby zasadniczej do rezerwy, strażnicę rozwiniętą przekształcano w strażnicę na czas „P” kadrową i funkcjonowała do 15 maja 1991. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy już po utworzeniu Straży Granicznej, równolegle z przyjętymi do służby kandydackiej funkcjonariuszami SG.

Straż Graniczna: 15 maja 1991 po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 strażnica przejęta została przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej w CieszynieZarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 7.05.1991 utworzono Beskidzki OSG według etatu nr 44/06. i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Pogwizdowie (Strażnica SG w Pogwizdowie).

1 grudnia 1998 Decyzją nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 5 sierpnia 1998Decyzja nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 5.08.1998 w sprawie powołania zespołów do spraw nadzoru nad likwidacją Beskidzkiego OSG oraz rodzajów czynności likwidacyjnych. Polecił w niej przekazać podległe jednostki organizacyjne, majątek i sprzęt komendantom Karpackiego OSG i Śląskiego OSG. Strażnica SG w Pogwizdowie włączona została w struktury Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Raciborzu.

Strażnica SG w Pogwizdowie funkcjonowała do 31 stycznia 2001, kiedy to zarządzeniem Komendanta Głównego SG została rozwiązana. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej, przejęły strażnice SG w: Cieszynie i Zebrzydowicach.

Ochrona granicy Od 1947 na odcinku strażnicy WOP Pogwizdów funkcjonował PPK MRG, gdzie kontrolę osób, towarów i środków transportu wykonywała załoga strażnicy: Przejściowy Punkt Kontrolny MRG Pogwizdów. thumb|Wizja lokalna w miejscu nielegalnego przekroczenia granicy na pasie kontrolnym (rej. znaku gran. nr III/308-1) do Czechosłowacji i z powrotem – por. Szczepan Polak z-ca d-cy strażnicy w furażerce (czerwiec 1956–1959) W 1947 na całym odcinku strażnicy wprowadzono zapory w miejscach dogodnych do przekroczenia granicy.

1 stycznia 1964, na ochranianym odcinku funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego (mrg), gdzie kontrolę osób, towarów i środków transportu wykonywała załoga strażnicy: Pogwizdów-Louky nad Olší.

Do 31 grudnia 1989, rozwinięta strażnica lądowa WOP Pogwizdów II kategorii, a od 1 stycznia 1990 do 15 maja 1991 kadrowa Strażnica WOP Pogwizdów ochraniała odcinek granicy państwowej, (W całości odcinek granicy rzeką Olzą) o długości 8852 m . Włącznie znak graniczny nr 292/1, wyłącznie znak gran. nr III/308b. W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był minimum: na głównym kierunku dwukrotnie, na pozostałym raz w ciągu doby. Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z: Strażnice WOP w: Cieszynie i Zebrzydowicach Sekcja Zwiadu WOP w Cieszynie W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali ze swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna: W latach 16 maja 1991–31 stycznia 2001, Strażnica SG w Pogwizdowie ochraniała odcinek granicy państwowej: Włącznie znak gran. nr 92/1, wyłącznie znak gran. nr I/108b. Komendant strażnicy współdziałał w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP.

Wydarzenia 1947 – uzbrojona banda napadła na strażnicę, atak został odparty bez strat własnych. 1956 – koniec czerwca, początek lipca 1956 w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy). thumb|Żołnierz WOP na motocyklu WSK-175 z PM-63 RAK, w głębi motokross w Cieszynie-Boguszowicach (1979) 1976 – wycofano z granicy rowery, zastępując je motocyklami małolitrażowymi; WSK-175 dla kadry i WSK-125 dla żołnierzy służby zasadniczej (5–13 motocykli w zależności od obsady i na jakiej granicy). Wyposażone w łączność radiową motocykle stały się podstawowym środkiem transportu w służbie patrolowej i rozpoznawczej. 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały niektóre szlaki turystyczne, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza.

Strażnice sąsiednie thumb|Droga Pogwizdów–Cieszyn (obecnie ul. Cieszyńska). Po prawej ogrodzenie strażnicy WOP, w tle budynek Pogwizdów nr 74, za nim Dom Ludowy, dalej remiza OSP. Por. Szczepan Polak (w koszu motocykla), kierowca – nn (czerwiec 1956–1959) 205 strażnica WOP Cieszyn ⇔ 206 strażnica WOP Kaczyce – 1947 211 strażnica WOP Cieszyn ⇔ 213 strażnica WOP Zebrzydowice – 15.03.1954 1 strażnica WOP Cieszyn I kat. ⇔ 3 strażnica WOP Zebrzydowice I kat. – 1956 25 strażnica WOP Cieszyn I kat. ⇔ 23 strażnica WOP Zebrzydowice II kat. – 31.12.1959 26 strażnica WOP Cieszyn lądowa I kat. ⇔ 24 strażnica WOP Zebrzydowice lądowa II kat. – 1.01.1964 Strażnica WOP Cieszyn lądowa rozwinięta I kat. ⇔ Strażnica WOP Zebrzydowice lądowa rozwinięta I kat. – do 16.04.1990 Strażnica lądowa kadrowa WOP Cieszyn ⇔ Strażnica lądowa kadrowa WOP Zebrzydowice – 17.04.1990–15.05.1991 Straż Graniczna: Strażnica SG w Cieszynie ⇔ Strażnica SG w Zebrzydowicach – 16.05.1991–31.01.2001.

Dowódcy/komendanci strażnicy thumb|Oficerowie WOP od lewej: 1. por. Szczepan Polakmjr Szczepan Polak z-ca d-cy strażnicy WOP Pogwizdów (06.1956–03.1966), kierownik zmiany Granicznej Placówki Kontrolnej w Cieszynie. Zmarł 3.12.2023 w wieku 91 lat. Został pochowany na Cmentarzu Przykościelnym Kościoła Parafialnego w Pogwizdowie przy ul. Katowickiej., 2. por. Bolesław Caderpłk Bolesław Cader w latach 22.11.1984–15.05.1991 d-ca batalionu granicznego GB WOP w Cieszynie., 3. por. nn Henryk Nowakowski (3.09.1950–17.10.1951) por. Bonifacy Osiński (18.10.1951–14.12.1954) kpt. Alojzy Dziambor (1955–04.1966) kpt. Czesław Kobis (04.1966–wiosna 1979) por. Antoni Przybylski (wiosna 1979–09.1979) por. Mariusz Kolanko (09.1979–07.1984)por. Mariusz Kolanko ubył do strażnicy WOP Jaworzynka. 23px|alt= por. Mariusz Kolanko (09.1979–07.1984) kpt. Józef Topór (07.1984–1.04.1991Rozkaz Ministra Spraw Wewnętrznych nr 077 z 17.04.1991.) Komendanci strażnicy SG: kpt. SG Józef Topór (2.04.1991–02.1992)kpt. SG Józef Topór ubył strażnicy SG w Cieszynie. por. SG Andrzej Jura kpt. SG Andrzej Gałaszewski mjr SG Zbigniew Świazdek p.o. (10.1996–31.01.2001) – do rozformowania.

Zobacz też 4 pułk piechoty.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Pogwizdów Pogwizdów Kategoria:Pogwizdów (województwo śląskie) Pogwizdów Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1947 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 2001