Paradygmat interpretatywny (The Interpretative Paradigm) – jeden z czterech głównych paradygmatów (obok ‘Radical humanist’, ‘Radical structuralist’, ‘Functionalist’) zaproponowany w 1979 roku przez Gibsona Burrella i Garetha Morgana w „Sociological paradigms and organisational analysis”. Paradygmat interpretatywny jest bezpośrednim produktem wytworzonym przez ideową tradycję niemieckiej myśli społecznej, gdzie głównym przedstawicielem był niemiecki filozof oświeceniowy Immanuel Kant. Paradygmat interpretatywny dba o rozumienie świata takim, jakim jest, i aby rozumieć go jako społeczeństwo z poziomu subiektywnych doświadczeń. Szuka wyjaśnień w domenie świadomości indywidualnej i subiektywnej, przede wszystkim w ramach uczestnika zdarzeń niż obserwatora. W odniesieniu do nauk społecznych paradygmat widzi świat wyłaniający się w procesie kreacji przez indywidualne jednostki. Społeczna rzeczywistość w zakresie jaka jest rozpoznawana, czyli jako egzystencja jest (poza świadomością poszczególnej jednostki) rozumiana bardziej jako sieć założeń i intersubiektywnych wspólnych znaczeń. Podobna myśl została wyrażona przez amerykańskiego antropologa Clifforda Geertza: „...za Maksem Weberem, człowiek jest zwierzęciem zawieszonym w sieciach znaczenia, które sam utkał” (Geertz, C. 1973). A według Moniki Kostery świat życia społecznego nie istnieje „na zewnątrz” naszego umysłu, czekając, by jego prawa zostały odkryte, ale cały czas tworzony jest przez nas samych, a więc i przez badaczy. Uczestnicy tego świata widzą go jako oczywisty, lecz zadaniem badacza jest ukazanie, jak został stworzony (interpretacja). Nauka jest zatem zbiorem gier językowych, opartych na pojęciach i regułach, które są skonstruowane przez używających język (poprzez język nadajemy światu sens i interpretujemy go).” (Kostera, M. 1996).
Geneza i główne wpływy Źródła i inspiracje do powstania czterech paradygmatów Burrell i Morgan odnaleźli w niemieckiej szkole myśli filozoficznej. Fundamentem tej myśli było odzwierciedlenie filozofii w taki sposób, jak podkreślał I.Kant aby wyłonić z niej zasadniczy i duchowy charakter świata społecznego. Tradycja ideowa była najważniejsza i odgrywała kluczową rolę w niemieckim nurcie filozoficznym w połowie XVIII wieku i odrodziła się pod koniec XIX wieku pod postacią tak zwanego ruchu nowo-ideowego (neo-idealist). Teoretycy jak: Wilhelm Dilthey, Max Weber, Edmund Husserl i Alfred Schütz odegrali ważniejszą rolę w kontynuacji tej myśli i ustanowili nowe struktury w społecznych analizach.
Założenia epistemologiczne Spośród kluczowych założeń charakteryzujących teorię socjologii można wyróżnić dwa wymiary, które stanowią kluczowe podsumowanie do zagadnień poruszanych w obrębie tej dziedziny. Zakłada się, że naturę nauki można rozważać jako tak zwany wymiar subiektywno-obiektywny, a zagadnienia o charakterze socjologicznym pod pojęciem regulacji i radykalnej zmiany. W przypadku socjologii regulacji zakłada się, że przyjmuje ona formę debaty pomiędzy socjologią interpretatywną a funkcjonalizmem. Podobnie jest w kontekście socjologii radykalnej zmiany gdzie można było zaobserwować podział pomiędzy teoretykami opisującymi obiektywny i subiektywny pogląd na temat rzeczywistości. W latach 60. XX wieku debata przerodziła się w spór dwóch szkół myślowych czego wynikiem było zaniedbanie wymiarów regulacyjnego i radykalnej zmiany na rzecz subiektywno-obiektywnego podejścia do opisywanej rzeczywistości. W konsekwencji tych zmian Burrell i Morgan zdefiniowali cztery paradygmaty, które mogłyby być częścią wspólną i użyteczną dla szerokiego pola rozważań nad teoriami społecznymi. Relacje pomiędzy nimi zostały przedstawione w tabeli. thumb|500px|Four paradigms for the analysis of social theory. From Burrell and Morgan Sociological paradigms nad organisational analysis(1979) page: 22
Niektóre zastosowania Pomimo niewielkiego zainteresowania wykorzystaniem paradygmatu interpretatywnego w naukach w czasach jego powstania, znalazł on szerokie zastosowanie w naukach o organizacji obecnie. Na przykład w teorii organizacji, opisując organizacje jako „sieć powiązań o zmiennej konfiguracji” albo „organizowanie jako konstrukcja sieci działań”. W odniesieniu do kultury w organizacji Mary Jo Hatch pisała: „Chociaż członkowie kultury mogą nadawać symbolom wieloznacznym własne znaczenia, to ich interpretacje powstają w sytuacji mniej lub bardziej nieprzerwanego oddziaływania pozostałych członków kultury. Interpretacji nie tworzy się w próżni, lecz podobnie do kultury, w której są zakorzenione – powstają jako byty skonstruowane społecznie.”
Przypisy
Bibliografia Gibson Burrell, Gareth Morgan Sociological paradigms nad organisational analysis Ashgate Publishing Company, USA 2008 (Sociological paradigms nad organisational analysis 1979) Clifford Geertz Interpretacja kultur. Wybrane eseje Kraków 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, (The Interpretation of Cultures 1973) Andrzej K. Koźmiński, Dominika Latusek-Jurczak, Rozwój teorii organizacji, Wolters Kluwer 2011 . Barbara Czarniawska Trochę inna teoria organizacji, Wydawnictwo Poltext 2010 . Monika Kostera Postmodernizm w zarządzaniu Warszawa 1996 Wydawnictwo PWE .
Kategoria:Metodologia nauki