Źródlarka karpacka (Bythinella austriaca) – gatunek bardzo małego, słodkowodnego ślimaka z podgromady Caenogastropoda, występujący wyłącznie w zbiornikach z zimną, dobrze natlenioną wodą o stałej temperaturze, w centralnej i południowej EuropiePiechocki A. 1979. Mięczaki (Mollusca), Ślimaki (Gastropoda) W: Fauna słodkowodna Polski 7. PWN, Warszawa; str. 78–79..
Cechy morfologiczne Muszla wałeczkowata do wałeczkowato-jajowatej, ze stępionym, lekko skośnie ściętym szczytem. Skręty w liczbie od 4 do 5, oddzielone głębokim szwem, ostatni skręt lekko (bocznie) przypłaszczony. Muszla mocna, białoszara lub żółtawa, lekko zmętniona lecz przeświecająca, delikatnie kreskowana na powierzchni. Otwór muszli jajowaty, z tępym kątem w górnej części, jego brzeg odstaje od powierzchni poprzedniego skrętu. Krawędź otworu czasami brunatna (muszlę często porastają glony). Wieczko błoniaste, rogowe, o budowie spiralnej. Dołek osiowy otwarty, szczeliniasty. Wysokość muszli: od 2,3 mm do 3,2 mm, szerokość: 1,2–1,8 mm. Ciało jasnoszare, lekko opalizujące, grzbiet ryjka i nogi lekko pigmentowane. Stopa wcięta z przodu, w tylnej części zaostrzona. Czułki stosunkowo grube i długie, oczy położone na ich nasadzie. Skrzele grzebykowate, w jamie płaszczowej u samców widoczne prącie z wyrostkiem gruczołowym.
Gatunek bardzo zmienny, poszczególne populacje mogą znacznie różnić się cechami fenotypowymi. W populacjach występujących w Polsce wyróżniono następujące formy: Bythinella austriaca f. hungarica (Hazay) – muszla cylindryczna, skrętów 5½, ostatni stanowi połowę całkowitej szerokości; występuje w Tatrach; Bythinella austriaca f. cylindrica (Frauenfeld) – muszla cylindryczna, krepa, skrętów 4–4½, występuje w Tatrach i na Wyżynie Krakowsko-Wieluńskiej; Bythinella austriaca f. ehrmanni (Pax) – relikt glacjalny, muszla bardzo wysmukła, szczyt mocno ukośnie ścięty; występuje w Kotlinie Kłodzkiej.
Występowanie Obszar występowania źródlarki karpackiej obejmuje Alpy Wschodnie i Karpaty, znane są jednak też izolowane stanowiska poza głównym zasięgiemLisický M. J. 1991. Mollusca Slovenska The Slovak molluscs. VEDA vydavateľstvo, Slovenskej akadémie vied, Bratislava, str. 344.Beran L. 2010. Izolované populace praménky Bythinella austriaca (Frauenfeld, 1857) (Gastropoda: Hydrobiidae) v okolí Prahy. (Isolated populations of Bythinella austriaca (Frauenfeld, 1857) (Gastropoda: Hydrobiidae) in Prague surroundings (Czech Republic)). Malacologica Bohemoslovaca 9: 5–10. PDFGlöer P. & Meier-Brook C. 2003. Süsswassermollusken. DJN, str. 134, . W Polsce występuje na Górnym Śląsku, Wyżynie Krakowsko-Wieluńskiej, Sudetach, Beskidzie Zachodnim, Pieninach, Tatrach i Bieszczadach.
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Gatunek steno-oligotermiczny, zasiedla głównie źródła, potoki, czasami także jeziora z zimną, dobrze natlenioną wodą o stałej temperaturze na terenach wyżynnych i górskich. Temperatura zasiedlanych zbiorników nie przekracza 10 °C. Wymaga wody lekko alkalicznej (pH 7,2–8), o dużej zawartości wapnia. Zbiorniki te są zwykle płytkie, zarośnięte, z dnem mulistym, mulisto-kamienistym lub kamienistym. Często spotyka się te ślimaki wśród wilgotnych mchów, butwiejących liści i roślinności wodnej na obrzeżu źródeł i potoków, ponad poziomem wody.
Odżywianie Zdrapywacze odżywiający się glonami peryfitonowymi i detrytusem.
Rozmnażanie Zwierzęta rozdzielnopłciowe, stosunek samców do samic 1:1. Rozród odbywa się wczesną wiosną.
Zobacz też mięczaki Polski
Przypisy
Bibliografia Piechocki A. 1979. Mięczaki (Mollusca), Ślimaki (Gastropoda) W: Fauna słodkowodna Polski 7. PWN, Warszawa.
Linki zewnętrzne Bythinella austriaca w bazie NCBI dostęp: 15 marca 2014. Bythinella austriaca w WoRMS World Register of Marine Species, dostęp: 15 marca 2014.
Kategoria:Ślimaki Kategoria:Ślimaki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1857 roku