Lubatówka – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Iwonicz-Zdrój. Ma status sołectwa.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Położenie geograficzne i ukształtowanie terenu Lubatówki Lubatówka leży w wąwozie nad rzeką o tej samej nazwie. Od wschodu miejscowość osłania Góra Winiarska (528 m n.p.m.), a od zachodu Góra Pachanowa (512 m n.p.m.), które skutecznie chronią ją od silnych wiatrów wiejących od Przełęczy Dukielskiej. Lubatówkę otaczają góry pokryte mieszanym lasem, przeważnie bukowym i jodłowym. Znajduje się ona na północnym stoku Karpat, opadającym w kierunku Dołów Jasielsko-Sanockich. Ta część Karpat nosi nazwę Beskid Niski. Wieś graniczy od południa z Lubatową, od wschodu z Iwoniczem-Zdrojem, od zachodu z Duklą i Równem, a od północy z Rogami.
Części wsi +Integralne części wsi Lubatówka SIMC Nazwa Rodzaj 0352160 Dół część wsi0352176 Góra część wsi0352182 Kopcówki część wsi0352199 Rola część wsi0352207 Wygon część wsi
Geologia i wody Podłoże Lubatówki posiada różnorodną formację geologiczną zwaną fliszem karpackim, w którym przeważają piaskowce, łupki pstre, menility, margle oraz iły. Na tym terenie znajdują się źródła jodowe, które wypływają z pokładów eoceńskich, a mineralne składniki czerpią z warstw iłów i pstrych łupków czerwono-niebieskich, zawierających pozostałość flory i fauny dawnych oceanów. Występujące wody lecznicze eksploatuje się głównie z poziomów geologicznych drugiego i trzeciego piaskowca ciężkowickiego, gdzie zalegają obok złóż gazu ziemnego i ropy naftowej. Wody te mają jednak charakter reliktowy. Na terenie Lubatówki występują źródła: Lubatówka 12 i Lubatówka 14. Wody te służą do kuracji pitnej, kąpieli mineralnych, inhalacji i produkcji soli jodowo-bromowej. Przez miejscowość płynie od południa ku północy górska rzeka Lubatówka, która wypływa z lubatowskich lasów. W trakcie swego biegu zasilają ją okoliczne potoki i rzeki, a następnie wpada do Wisłoka.
Klimat Klimat Lubatówki zalicza się do klimatu podgórskiego, karpackiego, do klimatu zaciszy śródgórskich o typie podalpejskim. W okolicy Lubatówki przeważają wiatry południowo-zachodnie i południowe. Roczna średnia ilość opadów dochodzi do 1000 mm. Ilość śniegu wynosi zwykle 45 cm. Średnie ciśnienie atmosferyczne wynosi w Lubatówce 724,66 mm Hg. Lubatówka nie wykazuje się wilgocią, gdyż tę usuwają południowe i zachodnie wiatry wiejące od Przełęczy Dukielskiej. Wieś znajduje się w sąsiedztwie Iwonicza-Zdroju, dzięki czemu powietrze podobnie jak i tam zawiera jod i brom.
Fauna i flora Pierwotnie okolice Lubatówki porastała puszcza karpacka. Po wylesieniu stoków beskidzkich powstały uprawne pola i łąki. Wieś leży wśród lasu jodłowego i bukowego o bogatym poszyciu. Są tu także m.in. świerki, graby, dęby, wiązy, brzozy, olchy. Na okolicznych wzniesieniach i łąkach kwitną storczyki. W lesie w kwietniu i maju kwitnie miesiącznica trwała – zwana regionalnie „srebrnymi liśćmi”, gdyż już w lipcu ma nasiona zawarte w szerokich srebrnych liściach. Nad rzeką i w wilgotnych częściach lasu oraz łąk rosną iwy. W ostatnich latach las wokół Lubatówki w znacznym stopniu został wycięty, co może mieć ujemny wpływ na klimat.
Fauna lesistych i górzystych okolic Lubatówki jest bogata. Występują zające, sarny, wiewiórki, łasice, kuny, lisy, rysie i dziki. W zimie zdarzają się obserwacje wilków. Z ptactwa występują m.in. kuropatwy i przepiórki. Często można dojrzeć jastrzębia, kanie, krogulca i pustułkę. Pospolicie występują szpaki, kawek i wron. Na skałach często spotyka się zaskrońce i żmije.
Historia wsi Wieś znajduje się na historycznym obszarze ziemi sanockiej. Jest to teren, na którym przed rokiem 1340 przebiegała granica państwowa na rzece Wisłok między państwem piastowskim Kazimierza Wielkiego a księstwem halickim. Przed uformowaniem się wczesnofeudalnego państwa polskiego teren ten leżał na pograniczu osadnictwa dwu różnych grup słowiańskich, zachodniej i wschodniej. Przyjmuje się powszechnie, że rzeka Wisłok była w przybliżeniu granicą między Polską piastowską i Rusią halicką, a obszary te zostały zagarnięte przez Włodzimierza Wielkiego w roku 981 na zachodnich Lędzianach.
Pierwsze wzmianki o miejscowościach Lubatówka i Rogi sięgają wieku XIV. W wieku X i XI osadnictwo na terenach dzisiejszej ziemi krośnieńskiej wykazywało znacznie mniej stałości niż późniejsze. Fakt ten uwarunkowany był prymitywnym budownictwem oraz dużym znaczeniem zajęć pozarolniczych i żarowej uprawy roli w życiu ówczesnych plemion. Prawie kompletny brak źródłowych wiadomości o osadach istniejących na tym terenie w wiekach XI-XIII uniemożliwia przedstawienie zarówno stanu jak i rozwoju osadnictwa. Z tego też względu początki osady Krosno jak i przyległych terenów zasnute są mrokiem przeszłości. Do dziś nie jest jasne, czy tereny nad Wisłokiem były nabytkiem Leszka Białego, czy też przynależały do ziem polskich. Wiek XIII to okres najazdów tatarskich na Polskę. Według wszelkiego prawdopodobieństwa na skutek przemarszu wojsk tatarskich w odwrocie z wyprawy na Małopolskę w latach 1259 i 1260 właśnie tereny okolic Krosna zostały szczególnie mocno zniszczone i wyludnione. Odwrót bowiem nastąpił od Biecza na Sanok. Wszelkie wysiłki Leszka Czarnego panującego od 1279 roku i chcącego odbudować zrujnowane gospodarczo tereny graniczne nie przyniosły większych rezultatów, gdyż w latach 1287 i 1288 miał miejsce następny najazd Tatarów. Ponowny przemarsz wojsk tatarskich i ich odwrót środkową częścią dzisiejszej ziemi krośnieńskiej, pogłębił zniszczenia na tych terenach. Wobec braku źródeł trudno dokładniej określić działalność osadniczą w tym zniszczonym przez najazdy tatarskie rejonie.
Zagospodarowanie ziemi krośnieńskiej stało się szczególnie intensywne za Kazimierza Wielkiego. Król prowadził żywą kolonizację po zajęciu ziemi sanockiej (po 1340). Ogromny zasięg działalności Kazimierza Wielkiego na tym terenie przyczynił się do szybkiego (już udokumentowanego) rozwoju osadnictwa. Nastąpiło lokowanie starych osad przez króla na prawie magdeburskim w celu zagospodarowania pustkowi i powiększenie osad przez wykarczowanie lasów pod nowe uprawy. Wiązało się to z powiększeniem dochodów państwa przez lepsze zagospodarowanie ziem. Spośród 19 wsi królewskich 10 ma zachowane dokumenty świadczące o lokowaniu ich przez króla. W tym także wieś Rogi, pod której parafię podlegała Lubatówka. J. Garbacik pisze:
Istnieje ogromne prawdopodobieństwo, że wieś Lubatówka została w owym czasie również lokowana przez króla na prawie magdeburskim. Jednak z powodu dość późnego występowania wzmianek dotyczących wsi Lubatówka (dopiero na początku XV wieku) nie można bezwzględnie przypisać pierwotnego momentu nadania wsi prawa magdeburskiego w okresie rządów Kazimierza Wielkiego.
Wiek XV i XVI to okres niezwykle dynamicznego rozwoju królewskiego miasta Krosna, a więc także i przyległych mu terenów. Z początku XV wieku zachowała się pierwsza wiadomość o wsi Lubatówka. Źródła historyczne podają informację o zastawieniu wsi Lubatówka:
Pod obecną nazwą występuje po raz pierwszy w 1460 roku (Lubathowka) i w 1479 roku Lubathowka Inferior. Początki miejscowości nie są znane. Będąc królewszczyzną być może początkowo stanowiła wspólną miejscowość z Lubatową. Rozdział mógł nastąpić przed 1387 rokiem pod rządami Władysława Opolczyka, gdy Lubatowa Wyżna stała się wsią rycerską, której własność zatwierdził Beńkowi z Zabokruk Władysław Jagiełło. Lubatówka wraz z Rogami stanowiła tzw. niegrodowe starostwo lubatowskie. Pierwszy dokument pisany pochodzi z 1410 roku. Wówczas to król Władysław Jagiełło zapisał zastaw na wsi Lubatowej Niżnej na sumę 200 grzywien. W roku 1425 zastawiona przez króla część była w posiadaniu szlacheckich braci z Dębowca: Jana, Mikołaja i Piotra, kanonika krakowskiego, którzy dokonując podziału ofiarowali ojcu swemu Marciszowi, chorążemu krakowskiemu wsie Rogi i Lubatówkę z sołectwami w sumach zastawnych. Skwitowali go również z ojcowizny i macierzyzny i uregulowali jego długi. Przy tym Piotr zastrzegł sobie, że w razie nieszczęścia lub biedy otrzyma z powrotem swą część w Lubatówce.
W 1433 roku Lubatówka była w posiadaniu szlachcica Zygmunta z Lubatówki, a w latach 1442-1460 Jury (Jurowskiego) z Lubatówki. W tymże 1442 roku gwarantował on Maciejowi z Niepli terminowy zwrot 15 grzywien intromisją z kmieci w Lubatówce, płacąc 4 grzywny czynszu. Rok później wymieniony Jura ponownie zagwarantował Maciejowi z Niepli zwrot 15 grzywien zapłaceniem 30 grzywien, na które da zastaw na połowę wsi Lubatówka. Kmiecie z Lubatówki jak inni kmiecie z wsi królewskich ziemi sanockiej byli zobowiązani do naprawy parkanów wokół zamku sanockiego. Do Lubatówki należała naprawa 15 łokci parkanów. W 1444 roku władający nią Jura skazany został z powodu niewzięcia udziału w naprawie parkanów wokół zamku sanockiego przez wieś Lubatówkę, co świadczy o niskim zaangażowaniu mieszkańców. Władający Lubatówką Jura często pozywany był przez sądy.
W 1460 roku Lubatówkę za zgodą króla Kazimierza Jagiellończyka wykupił (przejął w tenutę) biskup przemyski Mikołaj. Wydzierżawił sołectwo tej wsi. Kmiecie Lubatówki gospodarowali w tym czasie na 15 łanach, o czym świadczy limit naprawy 15 prętów parkanu wokół zamku, po 1 pręcie z 1 łana. Od 1479 roku Lubatówka wraz z Rogami i Miejscem (ob. Miejsce Piastowe) znajdowała się we władaniu Hieronima z Kobylan (Kobyleńskiego). W tymże roku zastawił on Lubatówkę szlachcicowi Mikołajowi Niemcowi Jacimirskiemu za 110 złotych węgierskich i ten zastaw przypadnie mu z podziału z braćmi i siostrami. Podobny zapis pochodzi z 1480 roku na rzecz Jacimirskiego, który z kolei zapisał żonie swej Burnecie 400 grzywien na dobrach Lubatówka, gdzie ma 130 złotych i innych dobrach. Pięć lat później bracia Jan i Jakub z Kobylan odstąpili starszemu bratu Hieronimowi 7 wsi, w tym Miejsce, Rogi i Lubatówkę. Hieronim w 1488 roku gwarantował Maciejowi Kalińskiemu terminowy zwrot sumy 100 grzywien intromisją na Lubatówce. Podobnych gwarancji udzielił Hieronim, za zgodą króla Jana Olbrachta w 1493 roku Andrzejowi Straszowi z Bialaczowa, zobowiązując się zapłacić 1000 zł węgierskich pod gwarancją intromisji we wsiach Rogi, Lubatówka i Sanoczek, a w 1495 roku swoimi dobrami, w tym Lubatówką, ręczył radzie miejskiej Krosna za Jana Kamienieckiego na sumę 832 zł. W 1496 roku Hieronim z Kobylan nie mając własnych potomków przekazał braciom Janowi, Jakubowi dobra dziedziczne, w tym Kobylany, zachowując dla swych córek królewskie dobra zastawne, w tym Miejsce, Rogi i Lubatówkę.
Cztery lata później król Zygmunt zachował Hieronima Kobyleńskiego i jego żonę Katarzynę w posiadaniu Rogów, Lubatówki i Miejsca i innych królewszczyzn, za co Hieronim darował królowi połowę sum zapisanych na tych dobrach. W 1522 roku, król Zygmunt zezwolił na wykup królewszczyzn Rogi, Lubatówka i Miejsce i innych z rąk egzekutorów testamentu i dzieci zmarłego Hieronima. Po Kobyleńskich Lubatówka była w dzierżawie lub zastawach innych posiadaczy między innymi: Tarnowskich, Tarłów. Z krótkich zapisów, poręczeń, zastawów wynika, że była to mała wieś gospodarująca na kilkunastu łanach, posiadająca młyn i karczmę. Nie zachowały się nazwiska gospodarujących wówczas kmieci. Brak informacji o mieszkających tu rzemieślnikach, zagrodnikach i komornikach. Od początku swych dziejów Lubatówka należała do parafii w Rogach, erygowanej w 1349 roku. Pierwsza świątynia musiała ulec zniszczeniu, jeżeli biskup Mikołaj Błażejowski w 1464 roku dokonał konsekracji kościoła (zapewne nowego), z którego część zachowała się w obecnym kościele datowanym na 1600 rok, konsekrowanym 28 września 1603 roku przez biskupa Macieja Pstrokońskiego, a w XVIII i XIX wieku znacznie powiększonym.