thumb|upright=1.8|Główne jednostki geomorfologiczne w Warszawie. Skróty: RWa - Równina Warszawska, RWo - Równina Wołomińska, SW - skarpa warszawska, Dolina Wisły - tarasy: Tz - zalewowy, Tnz - nadzalewowe, TK - Kawęczyński, Tw - wydmowe.
Taras zalewowy Wisły w Warszawie – dolina zalewowa Wisły, tworząca płaskie stopnie nachylone zgodnie ze spadkiem rzeki. Został uformowany na początku holocenu, około 10 tys. lat temu, a następnie był kształtowany przez rzekę i jej wody powodziowe aż do wybudowania wałów przeciwpowodziowych. Największą szerokość osiąga na południu miasta.
Na jego obszarze wyróżnia się dwie strefy – korytową (czyli koryto Wisły) i łęgową (łąkową).
Powyżej tarasu zalewowego (I) znajdują się listwy tarasu nadzalewowego niższego (Praskiego, IIa), czyli jednego z późnoplejstoceńskich tarasów zalewowych Wisły. Tworzy on też skarpę rozdzielającą te tarasy. Na północy miasta na lewym brzegu Wisły bezpośrednio nad tarasem zalewowym wznosi się lokalnie znacznie wyższa skarpa warszawska, będąca krawędzią erozyjną morenowej Równiny Warszawskiej.
Na tarasie zalewowym występują liczne łachy wiślane (łuki zakolowe starorzeczy), najliczniej w obniżeniach pod skarpą tarasu nadzalewowego Praskiego (IIa). Największe z nich to Jeziorka Czerniakowskie, Wilanowskie i Kamionkowskie, wśród zalądowanych Zakole Wawerskie.
thumb|upright=2.2|Dolina Wisły w Warszawie - schematyczny przekrój poprzeczny.
Ogólna charakterystyka Taras zalewowy (TZ) znajduje się w centralnej części Doliny Wisły w Warszawie. Koryto Wisły jest traktowane jako odrębna jednostka lub częściej jako jego część. Na obszarze tarasu zalewowego wyróżniane są wtedy dwie strefy fluwiodynamiczne: strefa korytowa, strefa łęgowa (łąkowa) – od krawędzi koryta do krawędzi tarasu nadzalewowego lub skarpy warszawskiej.
Powyżej rzecznego tarasu zalewowego (I) znajdują się inne tarasy Doliny Wisły tarasy nadzalewowe (II), czyli późnoplejstoceńskie rzeczne tarasy zalewowe Wisły zastoiskowy taras Kawęczyński (Radzymiński, czasem oznacz. też jako IIe) – pod najwyższym tarasem nadzalewowym tarasy wydmowe, nadbudowujące tarasy nadzalewowe na niektórych obszarach (głównie na wschodzie), tworzą je formy pochodzenia eolicznego, przede wszystkim wydmy i będące śladami ich przemarszu pokrywy eoliczne. Dolina Wisły w Warszawie położona jest pomiędzy dwiema wysoczyznami morenowymi - Równiną Warszawską (na lewym brzegu Wisły) i Wołomińską (na prawym).
Strefa korytowa thumb|upright=1.2|Przewał, dalej z prawej ostrogi.
Długość odcinka warszawskiego wynosi około 31 km (od km 497,2 do km 528,7).
Od połowy XIV wieku Wisła w Warszawie była naturalną rzeką roztokową. Zaczęło się to zmieniać z chwilą rozpoczęcia jej regulacji w 1885 roku. W północnym rejonie miasta na odcinku od Saskiej Kępy do Bielan występuje przewężenie koryta wielkich wód znane jako gorset warszawski. Powyżej niego znajduje się łuk Wisły znany jako łuk siekierkowski Wisły oraz niespotykane nad środkową i dolną Wisłą, około 7 km rozszerzenie tarasu zalewowego, częśc. .
Wśród form geomorfologicznych osadów rzecznych (aluwiów) strefy korytowej wyróżniają się m.in. kępy, duże odsypy (przewały i zaspy przykorytowe), obniżenia łach i dolinki przelewowe.
Wezbrania powodziowe mają pochodzenie roztopowe lub deszczowe.
Strefa łęgowa (łąkowa) thumb|upright=1.2|Kanał Wawerski – kaskada na Zakolu Wawerskim. Kanał pokonuje tutaj część różnicy wysokości pomiędzy tarasem nadzalewowym (Praskim, IIa) a zalewowym (I). Listwy progów tarasu zalewowego rozpościerają się powyżej rzeki zarówno na prawym jak i lewym jej brzegu, poniżej położonego dalej tarasu nadzalewowego wyższego (Praskiego, IIa), tworzącego wyraźną około 3 m (2–4 m) krawędź (skarpę) rozdzielającą te tarasy. Na północy miasta na lewym brzegu Wisły wznosi się lokalnie bezpośrednio nad nim znacznie wyższa skarpa warszawska, będąca krawędzią erozyjną morenowej Równiny Warszawskiej.
Wyróżnia się tarasy zalewowe: niższy (Ia), przylega do koryta Wisły, wyższy (Ib).
Płaska powierzchnia tarasu zalewowego znajduje się 3-4,5 m powyżej zwierciadła wody Wisły przy stanach niskich. Taras zalewowy wyższy położony jest na wysokości 82,5 m n.p.m..
Zwierciadło wód gruntowych znajduje się na głębokości około 1,5 m, w obniżeniach płycej (zwłaszcza pod tarasem nadzalewowym Praskim IIa). Na przykład na Zakolu Wawerskim na głębokości 0,0-0,5 m, a okresowo powyżej powierzchni.
Taras zalewowy zbudowany jest z piasków rzecznych i mad.
Powstał on na początku holocenu (taras zalewowy wyższy). Od uformowania aż wybudowania wałów przeciwpowodziowych jego obszar był zalewany wodami powodziowymi, erodowany i nadbudowywany osadami powodziowymi oraz odsypami korytowymi. Obecnie tylko jego część położona w międzywalu znajduje się w zasięgu wód powodziowych, a strefa korytowa obejmuje koryto wielkiej wody w jego granicach.
Szerokość Na południu miasta taras zalewowy ma szerokość 3-4 km, częśc. , osiągając największą powierzchnię i szerokość ponad 7 km na linii Zakole Wawerskie-Sielce, częśc. (w rejonie Siekierek na lewym i osiedla Las na prawym brzegu Wisłyczęśc. ). Dalej na północ jego szerokość spada do ok. 2 km, a następnie do 0,65-1 km w rejonie przyczółków geologicznych na obszarze omówionego już gorsetu warszawskiego, gdzie jest najmniejsza dla całej środkowej Wisły. Na wysokości Mostu Śląsko-Dąbrowskiego wynosi tylko 400 m.
Rozszerzenie tarasu na południu zostało uformowane przez Wisłę tworzącą wielkoskalowe meandry. W Wawrze pozostał z tego okresu łuk zakolowy Zakola Wawerskiego o promieniu 1 km z Olszynką Wawerską, częściowo chronione jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy.
Ślady działalności Wisły Mikroformy będące śladami działalności Wisły mogą mieć charakter zagłębień lub wzniesień.
Zagłębienia dolinki smużne i przelewowe o głębokości 2-5 m i długości nawet kilku km obniżenia podstokowe (pod skarpą tarasów nadzalewowych) łuki zakolowe starorzeczy (pod skarpą tarasów nadzalewowych) porzucone koryta Większość zagłębień jest sucha lub okresowo podmokła.
Zagłębienia wciąż wypełnione wodą: łachy cieki, kanały i rowy wykorzystujące część zagłębień (dolinek) Wilanówka ciek odprowadzający wodę z Doliny Służewieckiej Wzniesienia zaspy brzegowe o wysokości do 5 m, wałowe wzniesienia przykorytowe
Naturalne formy są niwelowane lub całkowicie zanikają na skutek braku wód powodziowych oraz działalności człowieka.
Zakola i łachy wiślane thumb|upright=1.2|Starorzecze Jeziorko Kamionkowskie na tarasie zalewowym pod skarpą nadzalewowego, na skraju którego znajduje się Kościół na Kamionku. thumb|upright=1.2|Jeziorko Czerniakowskie – starorzecze. Łachy wiślane (starorzecza, łuki zakolowe starorzeczy) są pozostałością dawnych koryt rzecznych. Najliczniej występują w obniżeniach pod skarpą tarasu nadzalewowego Praskiego (IIa).
Na lewym brzegu Wisły są to np.: Jeziorko Czerniakowskie – największy naturalny zbiornik w Warszawie. Jeziorko Wilanowskie (łacha Wilanowska, staw Wilanowski) Jeziorko Powsinkowskie Jeziorko pod Morgami Jeziorko Lisowskie (Lisy). Jego południowo-zachodnia odnoga jest częścią Zakola Powsińskiego. Jeziorko (łacha) Struga Jeziorko Torfowiska (Powsińskie) Łacha Potocka (Żoliborz, Bielany) Łacha Siekierkowska, zalądowana. Pozostałość dawnego koryta Wilanówki. Część autorów uważa, że przed rozpoczęciem pod koniec XIX wieku regulacji mającej roztokowy charakter Wisły nie była ona końcowym odcinkiem Wilanówki, ale lewą, mniej aktywną odnogą Wisły, do której uchodziła Wilanówka. zakole Wilanówki ("Stara Wisła") w rejonie Lisówo promieniu ok. 1 km.
Jeziorka Bielawskie (Górne i Dolne) położone tuż na południe od miasta oraz Jeziorko Lisowskie, Jeziorko pod Morgami, Jeziorko Powsinkowskie i Jeziorko Wilanowskie tworzą jeden ciąg o długości 12 km w rejonie Wilanowa. Tych 6 jeziorek powiązanych jest systemem rowów melioracyjnych, w tym Rowem Powsinkowym.
Na prawym np.: Jeziorko Kamionkowskie (łacha Kamionkowska), Praga Południe Jeziorko Gocławskie (Łacha Gocławska) Łacha Stara Wisła, Wawer Łacha Kuligowska, Wawer Łacha Koło (Łacha Las) obecnie prawie wyschnięta, w rejonie ulicy Poprawnej w osiedlu LasDługość promienia zakola, które dokumentuje, wynosi około 0,5 km (350 m). Znajduje się ono w okolicy znacznie większego Zakola Wawerskiego. Łacha jest zaznaczona na mapie Warszawy Perthesa z 1779 roku.
Zalądowane zakola i łachy: Zakole Wawerskie (prawy brzeg)o promieniu ok. 1 km Zakole Powsińskie o promieniu ok. 0,8 km zakole w rejonie Powsina, wypełnione obecnie torfem (lewy brzeg)o promieniu ok. 0,5 km
Dawne kępy i ostrowy Powiśla Powiśle jest to obszar powstały poprzez połączenie kęp i/lub ostrowów z brzegiem Wisły. Przykłady: część Powiśla położona na tarasie zalewowym. zachodnia część Saskiej Kępy. Powstała z ostrowów, zachowały się nawet stare dęby grądów. obszar na prawym brzegu pomiędzy Mostem Gdańskim a Elektrociepłownią Żerań. Powstał z kęp. W przeszłości ostoja ptactwa. obszar na prawym brzegu w rejonie Skrzypek. Powstał z dolnych pięter kęp. Ostoja faunistyczna.
Inne dawne kępy Kępy tworzą też najwyższe partie strefy łęgowej tarasu zalewowego. Są to Kępa Solecka, Siekierki Duże, Augustówka, Kępa Zawadowska. Dawną kępą jest też Kępa Potocka.
Tarasy zalewowe (I) na przestrzeni holocenu Tarasy zalewowe (wyższy i niższy) powstały w okresie polodowcowym w wyniku zmian zasięgu Bałtyku stanowiącego bazę erozyjną dla Wisły, jak również zmian klimatu - ochłodzeń (erozja, czyli wcinanie się rzeki głębiej) i ociepleń (akumulacja osadów)
Najstarszym tarasem zalewowym był utworzony około 10000 lat temu (8000 p.n.e.) taras wawerski. W kolejnych cyklach ewolucyjnych Wisły pojawiały się w Warszawie w jego obrębie młodsze tarasy holoceńskie. Dotychczas nie znaleziono jednak ostańców erozyjnych ani tego najstarszego ani kolejnych, które mogły być formowane w okresie od 8000 do 5500 p.n.e. (8300-3400 p.n.e.). Znane są jedynie trzy późniejsze tarasy zalewowe holoceńskie - kopalne (subkopalne) Kiełpiński (Ic) i Czerski (Ib) oraz współczesny (Ia), którego osady położone są na powierzchni. Należy zwrócić uwagę, że symbolami Ia i Ib oznacza się czasem też tarasy zalewowe niższy i wyższy.
W poniższej tabeli zostały zestawione niektóre informacje na temat tych tarasów, część danych reprezentowana jest podwójnie, na podstawie różnych źródeł.
Taras Okresholocenu Przedziałczasowy Charakterkoryta Wisły Promieniezakoli Powodzie Madypróchnicze wawerski(nie znaleziono) preboreał 8000 p.n.e.8300 p.n.e. zakolowy ok. 0,8 km ??(nie znaleziono) preboreał,boreał do 5500 p.n.e.(2500 lat)do 3400 p.n.e. Kiełpiński (Ic) atlantyk głównie od 3400do 3000 p.n.e. sporadyczne(3000-1500 p.n.e.) tak(w stropie) Czerski (Ib) subatlantyk od VII w. p.n.e.do poł. XIV w.(2000 lat) zakolowy ok. 300 mok. 0,5 km sporadyczne tak współczesny (Ia) subatlantyk od poł. XIV w.(ponad 600 lat) roztokowydo lat 80.XIX w., obecnieuregulowany - cykliczne(doroczne) nie
Taras wawerski W okresie polodowcowym jest to najstarszy i tworzący najszerszą dolinę zalewową taras w Warszawie.
Wisła wcięła się pod taras nadzalewowy tworząc ten taras prawdopodobnie około 10000 lat temu na początku okresu polodowcowego (postglacjalnego), czyli holocenu, na początku okresu preborealnego.
Wisła formując go tworzyła zakola (menadry) o promieniu około 0,8 km. To dawne wyerodowane pod tarasem nadzalewowym koryto rzeki współcześnie jest widoczne jako zakola Wawerskie (na prawym brzegu) i Powsińskie (na lewym brzegu). W obydwu zakolach występują starorzecza (łachy) Wisły, wypełnione osadami organogenicznymi (w warstwie przypowierzchniowej torfem). Według danych historycznych pozostałość po dawnym jeziorze (łacha Wawerska) na Zakolu Wawerskim była widoczna w XV wieku w Zastowie i Gocławiu i znana pod nazwą Czartoria (Czartoryja) za .
Taras Kiełpiński (Ic)