thumb|Alfabet arabski Alfabet arabski – pismo będące abdżadem, używane do zapisu języka arabskiego, a także innych języków. Powstało z nabatejskiej odmiany pisma aramejskiego. Rozpowszechnione w krajach muzułmańskich.

Historia Najstarsze zapiski pochodzą z IV wieku n.e. (inskrypcje z Rammu i An-Namara). Istnieje wiele odmian pisma arabskiego. Do najważniejszych należą pismo kwadratowe (kufickie) i okrągłe (naschi).

Początkowo pismo arabskie istniało w dwóch formach, pisma monumentalnego służącego do zapisu Koranu (maszk) i pisma kancelaryjnego. W X wieku wezyr abbasydzki Ibn Mukla (886–940) opracował proporcje pisma arabskiego kancelaryjnego oparte na proporcjach koła i kwadratu wytyczanych trzcinką i cyrklem (pismo naschi).

Z pisma naschi rozwinęły się odmiany pisma o okrągłych kształtach: suls – używany głównie w kancelariach, charakteryzujący się mocnym wydłużeniem liter; w okresie panowania dynastii Safawidów w Iranie wykorzystywany w inskrypcjach zdobiących budowle sakralne; muhakkak – zbliżony do suls, częstszy w zachodniej części świata muzułmańskiego; rihani; ruka.

Pismo monumentalne maszk przekształciło się w VIII wieku za sprawą kaligrafów z Kufy w odmianę o kwadratowym zarysie (pismo kufickie, dukt kufi). Stosowane było do zapisu tekstów religijnych, jako motyw dekoracyjny było obecne w architekturze, na naczyniach i tkaninach. W Maghrebie stosowana była odmiana pisma, wywodząca się z form kwadratowych (pismo maghrebskie). W Iranie powstało m.in. pismo talik („zwisające”), którego od XII wieku używano w poezji i ceramice. Pod koniec XIV wieku kaligraf i miniaturzysta Ali z Tabrizu wprowadził modyfikacje, tworząc nasta’liq, które rozpowszechniły się w Turcji i Indiach. Na początku XVI wieku w Turcji powstało pismo diwani (kancelaryjne), a w XVII wieku szekaste („łamane”), charakteryzuje się mocnym ściśnięciem liter przy jednoczesnym zaznaczeniu ich łuków, przez co pismo to jest czytelne tylko dla wyjątkowo wprawnego czytelnika.

Zasady zapisu Pismo zapisywane jest z prawa na lewo. Ma 18 podstawowych znaków, które po uzupełnieniu jedną, dwiema lub trzema kropkami tworzą 28 liter oznaczających spółgłoski oraz samogłoski długie i dyftongi. Samogłoski krótkie są w piśmie arabskim pomijane, dlatego jest ono klasyfikowane jako abdżad. Czasami stosuje się jednak na ich oznaczenie dodatkowe znaki samogłoskowe (w arabskich elementarzach i w Koranie).

Litery mogą mieć różne formy w zależności od pozycji w wyrazie (początkowej, środkowej, końcowej albo izolowanej).

Dekoracyjne zapisywanie wersów Koranu doprowadziło w ciągu ponad 1400 lat do powstania wielu szkół kaligrafii. W świecie arabskim kaligrafia uznawana jest za jedną z najwyższych form sztuki. Ma szczególne znaczenie, ponieważ przekazuje treść Koranu – świętej księgi islamu.

Litery arabskie oraz transkrypcja i transliteracja + Litery arabskie wraz z transliteracją ISO oraz transkrypcją polską i IPALitera arabska Transkrypcja / transliteracja postać izolowana postać końcowa postać środkowa postać początkowa transkrypcja polska transliteracja ISO transkrypcja IPA nazwa a ā [], [] Alif b b [] Bāʾ t t [] Tāʾ t [] Ṯāʾ dż [] Ǧīm h [] Ḥāʾ ch [] Ḫāʾ d d [] Dāl z [] Ḏāl r r [] Rāʾ z z [] Zāy s s [] Sīn sz š [] Šīn s [] Ṣād d [] Ḍād t [] Ṭāʾ z [] Ẓāʾ (-) [] ʿAyn gh [], [] w wielu zapożyczeniach Ḡayn f f [] Fāʾ q q [] Qāf k k [] Kāf l,ł l [] Lām m m [] Mīm n,ń n [] Nūn h h [] Hāʾ ł,u w, ū [] Wāw j, i j, ī [] Yāʾ (-), t (-), t [], [] Tāʾ marbūṭa a à [] Alif maqṣūra

Uwaga: Litery , , , , , , i nie są łączone w piśmie z literami występującymi po nich, nie posiadają więc formy środkowej i początkowej.

Cyfry arabskie

W piśmie arabskim używa się dwóch rodzajów cyfr: standardowych arabskich oraz tak zwanych wschodnioarabskich, używanych w Iranie (obok tych arabskich), Pakistanie oraz Indiach.

+ Porównanie cyfr stosowanych w Europiez arabskimi i wschodnioarabskimi Cyfry arabskie w Europie Standardowecyfry arabskie Cyfrywschodnioarabskie 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Dodatkowe znaki Hamza

Hamza nie jest zazwyczaj uznawana za literę, mimo że służy do zapisu spółgłoski, jaką jest zwarcie krtaniowe: , , , ,

Znaki samogłoskowe

Na oznaczenie samogłosek oraz końcówek deklinacyjnych istnieją w piśmie arabskim dodatkowe, zwykle nieużywane znaki. Poniżej znajduje się tabela, uwzględniające niektóre z nich:

+ Znaki samogłoskowe wraz z nazwą, znaczeniem i przykładamiznakprzykładtranskrypcja przykładunazwaznaczenie ba fatha krótkie a bi kasra krótkie i bu damma krótkie u bā fatha + alif długie ā bī kasra + j długie ī bū damma + wāw długie ū baj sukun brak samogłoski babba szadda wydłużenie danej spółgłoski   bun nunacja; końcówka -un I przypadek imienia w stanie nieokreślonym (podwojona damma) bin nunacja; końcówka -in II przypadek (podwójna kasra) batan nunacja; końcówka -an III przypadek (podwójna fatha) ban III przypadek (podwójna fatha), z dodawaną na ogół literą alif

Ligatury W alfabecie arabskim istnieją również ligatury. Ligatura powstająca z połączenia liter lām i ’alif (tzn. lā) jest obligatoryjna, inne (np. dla Allah) można zastępować ciągiem liter. – lā jedna z partykuł przeczących; także samodzielna jako nie (odpowiedź na pytanie ogólne) – lā połączenie lā wewnątrz wyrazu

W innych językach Pisma arabskiego używa się także do zapisu różnych języków w regionach zdominowanych przez islam, m.in. perskiego, urdu, kurdyjskiego, paszto, ujgurskiego, suahili (obok pisma łacińskiego), a do roku 1929 zapisywano nim także język turecki (osmańskoturecki). W Azji Południowo-Wschodniej był wykorzystywany do zapisywania pewnej grupy języków austronezyjskich (m.in. malajskiego, aceh, minangkabau, bandżar, tausug i maguindanao) oraz języków ternate i tidore. Pismo arabskie (w wariancie jawi) wciąż bywa stosowane w krajach malajskojęzycznych (zwłaszcza w Brunei i Malezji), aczkolwiek w ograniczonym zakresie; zostało w ogromnej mierze wyparte przez alfabet łaciński.

W przeszłości pismo to służyło także do zapisu języków muzułmańskich narodów Kaukazu i Azji Środkowej, np. czeczeńskiego i uzbeckiego, do lat 30. XX wieku, kiedy to Rosjanie wprowadzili tam cyrylicę. Służyło również do zapisu języka polskiego czy języka białoruskiego przez Tatarów oraz języka bośniackiego (tzw. arabica).

W niektórych językach, np. perskim czy kurdyjskim, używa się czterech dodatkowych liter na oznaczenie dźwięków obcych językowi arabskiemu: + Dodatkowe litery w innych językach głoska litera nazwa [] pe [] (č) če [] (ż) że [] gaf W języku paszto obok liter arabskich i perskich używane są litery modyfikowane przez dodanie małego kółeczka (zwanego pandak), oznaczające spółgłoski szczytowe: [], [], [], []. Istnieją też litery będące wariantami liter arabskich z mniejszą lub większą liczbą kropek: [], [], [], [], [] i [].

W sztuce W krajach muzułmańskich powszechna jest sztuka kaligrafii, pismo jest także elementem zdobniczym w architekturze.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Lekcja 1: Alfabet arabski Rozmówki arabskie - alfabet arabski - głoski alfabetu arabskiego

Kategoria:Język arabski Kategoria:Pismo arabskie