Carl von Ghega

thumb|Linia kolejowa Semmering thumb|Nagrobek von Ghegi na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu

Carl von Ghega (ur. 10 stycznia 1802 w Wenecji, zm. 14 marca 1860 w Wiedniu) – austriacki architekt i inżynier, budowniczy linii kolejowej Semmering – pierwszej linii normalnotorowej kolei górskiej w Europie, która w 1998 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Życiorys Urodził się w rodzinie Antona Ghegi (1777–1828), oficera marynarki.

Kształcił się w kolegium wojskowym w Wenecji (1814−1817) i studiował nauki matematyczne na uniwersytecie w Padwie (1811−1819). W latach 1819−1836 i 1840−1842 prowadził budowę dróg lądowych i wodnych, najpierw w Wenecji, a następnie w Tyrolu. W latach 1836−1840 był kierownikiem budowy linii kolejowej z Brna do Brzecławia (fragmentu tzw. C.K. Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda, łączącej Wiedeń z Krakowem).

W 1842 roku został wysłany przez władze austriackie razem z architektem do Stanów Zjednoczonych, by zapoznać się tam ze zdobyczami inżynierii kolejowej.

Po powrocie z USA został w tym samym roku mianowany przez prezesa , , inspektorem prowincjonalnym (prov. k. Staatseisenbahn-Inspektor) ds. planowania i budowy kolei południowej Wiedeń–Triest w nowo utworzonej Dyrekcji Generalnej Cesarsko-Królewskich Kolei Państwowych z na czele. W 1844 ukończył odcinek Mürzzuschlag–Graz i otrzymał tytuł radcy dworu.

Wyzwaniem było poprowadzenie linii z Mürzzuschlag dalej na północny wschód do Gloggnitz przez przełęcz Semmering na wysokości 984 m n.p.m. Von Ghega opracował projekt linii po przestudiowaniu 39 linii kolejowych w Stanach Zjednoczonych i sporządzeniu szczegółowych map terenów wokół przełęczy. Aby sporządzić odpowiednio dokładne mapy von Ghega wynalazł nowe instrumenty pomiarowe. Wytyczył kilka alternatywnych linii, po czym wybrał jedną, której budowa nie wymagała zbyt wielu tuneli. Plan von Ghegi został ukończony w 1847 roku i zakładał budowę linii o długości 42 km, z 22 większymi mostami i wiaduktami oraz tunelem o długości 1200 m. Projekt został zaakceptowany do realizacji przez austriackiego ministra robót publicznych w czerwcu 1848 roku, pomimo protestów prasy i inżynierów. Prace rozpoczęto w sierpniu 1848 roku – linia została podzielona na 14 odcinków, których budowę powierzono 14 różnym firmom. Z początku przy budowie zatrudnionych było 1421 pracowników, a wraz z rozwojem prac ich liczba wzrosła do 20 tys.. Linię Semmering ukończono w 1854 roku, a linię do Triestu w 1857 roku. W 1998 roku linia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Po dymisji Francesconiego objął 1 sierpnia 1848 zarząd Dyrekcji Generalnej Cesarsko-Królewskich Kolei Państwowych jako inspektor generalny kolei (Generalinspektor der Staatseisenbahn). We wrześniu 1849 dokonał otwarcia linii kolejowej Celje–Lublana i został skierowany do zarządu sekcji kolejowej w ministerstwie handlu.

W 1850 stanął na czele Generalnej Dyrekcji Budowlanej (Generalbaudirektion), otrzymał tytuł radcy ministerialnego i rozpoczął budowę odcinka z Lublany do Triestu. W czerwcu 1851 otrzymał tytuł szlachecki. W 1852 objął zarząd Centralnej Dyrekcji Budowy Kolei (Zentraldirektion für Eisenbahnbauten), podległej ministerstwu handlu i opublikował w Wiedniu raport z postępów w budowie kolei za lata 1840–1850. W 1853/1854 przedstawił projekt sieci linii kolejowej dla całego Cesarstwa Austrii.

Utracił swoją pozycję na skutek przeprowadzonej w latach 1855–1858 przez rząd cesarski prywatyzacji linii kolejowych, był oskarżany przez przedstawicieli administracji o korupcję. W 1857–1858 przebywał w Królestwie Lombardzko-Weneckim, pracując nad przyśpieszeniem realizacji tamtejszej sieci kolejowej i prowadząc wstępne badania nad . W 1859 po rozwiązaniu Dyrekcji Generalnej Kolei Państwowych został oddelegowany na nieznaczące stanowisko w ministerstwie finansów. W ostatnich latach życia zajmował się rozwojem sieci kolejowej w Siedmiogrodzie.

Zmarł na gruźlicę lub śmiercią samobójczą w Wiedniu 14 marca 1859, wkrótce po powrocie z podróży służbowej do Siedmiogrodu. Pochowany na cmentarzu komunalnym w wiedeńskiej dzielnicy Währing (zamkniętym w 1874 i zlikwidowanym w 1923); jego nagrobek znajduje się na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.

Publikacje Wybór za Neue Deutsche Biographie: Die Baltimore-Ohio Eisenbahn über die Alleghanygebirge, 1844 Über nordamerikanischen Brückenbau und Berechnung des Tragungsvermögens der Howe'schen Brücken, 1845 Übersicht der Hauptfortschritte des Eisenbahnwesens in den Jahrzehnte 1840-50 und die Ergebnisse der Probefahrten auf eine Strecke der Staatsbahn über dem Semmering in Österreich, 1852 Malerischer Atlas der Eisenbahn über dem Semmering, 1855

centre|thumb|500px|Szkic wiaduktu w Borovnicy, Carl von Ghega, 1850 Odznaczenia i członkostwa Honorowy obywatel Brna i Triestu, członek ośmiu towarzystw naukowych, odznaczony siedmioma orderami (w tym dwoma austriackimi).

Zobacz też Historia kolei w Austro-Węgrzech

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Padwie Kategoria:Urodzeni w 1802 Kategoria:Zmarli w 1860 Kategoria:Ludzie związani z kolejnictwem Kategoria:Austriaccy inżynierowie Kategoria:Austriaccy architekci Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu Kategoria:Ludzie urodzeni w Wenecji Kategoria:Austriacy pochodzenia albańskiego