thumb|240px

thumb|240px|Wnętrze węgierskiej czardy (Hortobágy) Kuchnia węgierska – jedna z kuchni środkowoeuropejskich, wyróżniająca się spośród nich nietypowymi cechami. Tradycyjnie bazuje na mięsie, warzywach sezonowych, owocach i świeżym chlebie. Charakterystyczne jest szerokie użycie jako przyprawy sproszkowanej czerwonej papryki, współcześnie głównie słodkiej.

Kuchnia węgierska w tradycyjnej formie to potrawy podawane w gospodach (czardach) przy cygańskiej muzyce; stała się ona swoistą turystyczną wizytówką kraju.

Warunki naturalne Umiarkowanie ciepły, dość suchy klimat i żyzność gleb Kotliny Panońskiej zapewnia Węgrom uprawę zbóż i innych produktów rolnych, ogrodniczych i sadowniczych. Wśród upraw owocowych należy zwrócić uwagę na winną latorośl, której owoce służą zarówno do bezpośredniej konsumpcji, jak i do produkcji wina. Przepływające przez Węgry rzeki Dunaj i Cisa wraz z dopływami, oraz jezioro Balaton dostarczają ryb słodkowodnych; najbardziej swoistą jest balatońska odmiana sandacza, zwana fogas. Kuchnia węgierska to również potrawy z karpia (ponty), suma (harcsa), szczupaka (csuka) i ryb jesiotrowatych.

Podstawowe składniki kulinarne

thumb|Jedno z charakterystycznych dań: paprykarz z kurczaka z makaronem thumb|160px|Palinka brzoskwiniowa Papryka (paprika) to główna przyprawa kuchni węgierskiej, jej stosowanie jest zależne od regionu. Potrawom nadaje smak, aromat i pikantność; służy również do ich zagęszczania. Do przyrządzania potraw wykorzystuje się 3 rodzaje: sproszkowaną paprykę słodką i ostrą świeżą paprykę w strąkach suszoną paprykę ostrą, zwaną czereśniową, pochodzącą z dwóch regionów Węgier: okolic Segedyna nad Cisą i z naddunajskiej Kalocsy.

Cebula (hagyma) jest drugim ważnym składnikiem wśród przypraw. W kuchni węgierskiej istotny jest sposób jej pokrojenia oraz przysmażenia. Do ryb i delikatnych mięs (drobiu lub cielęciny) cebulę uciera się na tarce lub sieka bardzo drobno, a następnie doprowadza na tłuszczu do zeszklenia. Surową cebulę dodaje się jedynie do sałatek i rumsztyków. 

Czosnek (fokhagyma) Węgrzy dodają do potraw w ząbkach lub zgnieciony. Do przyrządzanych gulaszów i zup często wkładana jest cała główka czosnku obrana jedynie z wierzchnich łupinek.  

Owoce Na Węgrzech spożywa się głównie trzy rodzaje owoców z rodziny dyniowatych: arbuz (dinnye) oraz dwa rodzaje melona (sárgadinnye), które służą za letni deser. Brzoskwinie (őszibarack), na które sezon jest krótki, wykorzystywane są na przetwory stanowiące znaczny odsetek wszystkich produkowanych wyrobów owocowych (głównie dżemy, konfitury, powidła, soki, nektary i marmolady). Destyluje się z nich też wódkę brzoskwiniową lub morelową (barackpálinka). Śliwki znane powszechnie jako węgierki, należą do tradycyjnych owoców madziarskich, które przetwarza się także na powidła. Tradycyjny rejon ich upraw to okolice Szatmáru, będące również zagłębiem jabłkowym.

Charakterystyczne potrawy kuchni węgierskiej thumb|Zupa gulaszowa thumb|Leczo z jajkami gulyásleves (albo bogrács) – zupa gulaszowa (nie mylić z potrawą znaną jako „gulasz węgierski” – pörkölt) pörkölt – typowy mięsno-warzywny gulasz węgierski  halászlé (halleves) – zupa rybna; potrawa narodowa, gotowana zwykle w kociołku (bogrács) i podawana z chlebem lángos – langosz, drożdżowy placek ziemniaczany smażony na oleju; popularna węgierska przekąska lecsó – leczo, rodzaj tłustego warzywnego ragoût tokány – tokań, rodzaj mięsno-warzywnego ragoût

Inne potrawy thumb|Naleśniki à la Hortobágy thumb|Przykłady tortów (m.in. Dobosa i Esterhazy) borjúpaprikás – paprykarz cielęcy, podawany często z kluskami brassói aprópecsenye – pieczeń po braszowsku z polędwicy z pieczonymi ziemniakami csülök pékné módra – golonka na sposób piekarzowej pieczona z dodatkiem ziemniaków, cebuli i czosnku rántott sajt – ser smażony gesztenye puree – purée z jadalnych kasztanów z bitą śmietaną gombapörkölt – gulasz grzybowy Jókai-bableves – zupa fasolowa à la Jókai hortobágyi palacsinta – naleśniki z gulaszowym farszem, polewane sosem śmietanowym kolozsvári rakott káposzta – kapusta po koloszwarsku tejfölös rácponty – karp zapiekany z przyprawami túrós taska – słodka bułeczka nadziewana twarogiem Újházi-tyúkleves – jarzynowy rosół z kury à la Újházi według przepisu Gundela borleves – zupa z białego wina

Desery tort Dobosa (dobostorta) – przygotowywany z ciasta biszkoptowego, kremu czekoladowego i karmelu (nazwa od jego twórcy, węgierskiego kuchmistrza Józsefa Dobosa) tort à la Esterhazy (Esterházy-torta) – tort kremowy z koniakiem, wanilią i polewą czekoladową (nazwa od budapeszteńskich cukierników dla upamiętnienia cesarskiego dyplomaty, księcia Esterházy’ego) strudel (rétes, rétestészta) – rodzaj nadziewanego ciasta w kształcie zwiniętego z kilku warstw rulonika (rolada), wypełnionego farszem owocowym, serowym, orzechowym albo makowym naleśniki à la Gundel (Gundel palacsinta) – nadziewane orzechami włoskimi i polane sosem czekoladowym pogacze (pogácsa) – słone ciastka w kształcie bułeczek z rozmaitym nadzieniem presszókávé – kawa z ekspresu w małych filiżankach, zazwyczaj przygotowywana na sposób włoski thumb|150px|Ziołowy likier Unicum

Napoje alkoholowe tokaj – białe wina wytwarzane w północno-wschodnich w rejonie winiarskim o nazwie Tokaj; najbardziej znane są odmiany słodkie (deserowe), uzyskiwane częściowo z winogron dotkniętych pleśnią i zawierające dużą ilość cukru pálinka – owocowe destylaty, czyli palinki, wytwarzane ze śliwek (szilva pálinka – jak polska śliwowica), czereśni (cseresznye pálinka), gruszek (körte pálinka) oraz brzoskwiń (barack pálinka) Törley – węgierski „szampan” (pezsgő – wino musujące) Unicum, Hubertus – markowe likiery ziołowe

Wpływy kuchni węgierskiej Wyraźna specyfika i atrakcyjność potraw kuchni węgierskiej sprawia, że ich odmiany i naśladownictwa spopularyzowały się w wielu kuchniach europejskich, a nawet w kuchniach świata. Liczne potrawy z dodatkiem papryki nazywane są po węgiersku (fr. à la hongroise), chociaż w rzeczywistości nie wywodzą się z Węgier. Inne, czego typowymi przykładami są gulasz i leczo – nie mają wiele wspólnego ze swymi pierwowzorami.

Silniejszy i bardziej wyrazisty wpływ wywarła kuchnia węgierska na kuchnie dawnych krajów monarchii austro-węgierskiej, zwłaszcza ościennych i zamieszkiwanych przez mniejszość węgierską: Słowacji, Austrii czy Rumunii. Wpływ ten sięga aż do włoskiego Trydentu-Górnej Adygi, wskutek historycznych związków tego regionu z Austrią.

Bibliografia Danuta Łebkowska, Marek Łebkowski: Kuchnia węgierska. Warszawa: Wydawnictwo Tenten, 1992 Witold Wieromiej: Kuchnia węgierska. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1990 Robert Makłowicz: Smak Węgier. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2006

Literatura Károly Gundel: Kleines ungarisches Kochbuch, Budapest 1997 [wyd.21] Olga Siklós, Pál Magyar: Ungarische Küche für jedermann, Budapest 1974 Zoltan Halász: Das kleine ungarische Paprikabuch, Budapest 1987 Hungary [hasło w:] Larousse Gastronomique, New York 1988 Vilmos Romváry: Rośliny przyprawowe i przyprawy w węgierskiej kuchni, Warszawa 1987 Klara Molnar, Tadeusz Olszański: Na węgierskim stole: pysznie i domowo, Wyd. Studio Emka, 2003 Tadeusz Olszański: Nobel dla papryki, Wyd. Studio Emka, 2011

Linki zewnętrzne Zbiór informacji o Węgrzech, w tym: "Węgry od kuchni" i "Węgierskie wina"