thumb|„Cyranka” Lugrotrawlery typu B 11 – polskie statki rybackie z serii tzw. «ptaszków» (wszystkim, także późniejszego typu B 17, nadano nazwy ptaków) budowane w latach 1951–1954 w Stoczni Północnej w Gdańsku dla PPDiUR „Gryf” w Szczecinie i PPDiUR „Odra” w Świnoujściu i w jednym przypadku dla PPD „Dalmor” w Gdyni. W sumie oddano do eksploatacji 31 sztukIzabella Dunin-Kwinta, Badania mocy łowczej polskich statków rybackich, Akademia Rolnicza w Szczecinie, Szczecin, 1973, s. 22–24..

Dane techniczne Lugrotrawlery to statki do prowadzenia połowów zarówno sieciami dryfującymi (pławnicami), jak i holowanymi (włokami). Są mniejsze od trawlerów, ale mają silniejsze maszyny od lugrów. Statki typu B 11 dostosowane były do solenia złowionych ryb w beczkach. Pierwsze 14 statków otrzymało silniki June Munktell, a pozostałe Buckau Wolf (po 1962 część jednostek wyposażono w nowe silniki o mocy 400 KM). Łowiły głównie na Morzu Północnym, rzadziej na Szelfie Celtyckim. Pojemność brutto: 156-174 BRT Pojemność netto: 57-65 NRT. Nośność: 100 t Długość: 32,6 m Szerokość: 6,7 m Zanurzenie: 3 m Moc maszyn: 300 KM Prędkość maks.: 9 w. Załoga: 15-18 osób W latach 1955–1957 zbudowano w Stoczni Północnej drugą serię dwudziestu sześciu «ptaszków», tym razem nieco odmiennego typu B 17.

Historia Lugrotrawlery typu B 11 oraz ich rozwinięcie B 17 zostały zaprojektowane jako statki rybackie mające operować na Bałtyku, ale wkrótce po rozpoczęciu produkcji okazało się, że są na Bałtyk za duże, przy tym łowiły tyle co zwykłe kutry, a tym samym okazały się zbyt drogie w eksploatacji i niewydajne. Postanowiono więc skierować je na Morze Północne, gdzie jednak musiały spełniać inne warunki. Przede wszystkim musiały im towarzyszyć statki-bazy, z których można było uzupełniać paliwo, wodę, żywność, sprzęt i które mogły odbierać złowioną rybę. By jednak mogły wyjść poza Bałtyk, trzeba je było przebudować, dodając m.in. ciężki ster dziobowy. W rezultacie stały się za ciężkie, a niektóre z nich miały stały kilkustopniowy przechył na jedną z burt lub przegłębienie na rufę, co zmniejszało ich stateczność. Również parametry połowowe nie były zadowalające – zarówno przy połowach włokami, jak i pławnicami osiągano rezultaty niższe od jednostek przystosowanych tylko do połowów jedną z tych metod.

Ponadto załogi były dobierane szybko i czasem z przypadkowych protegowanych niedoświadczonych ludzi, w tym szukających okazji do nielegalnego zarobku. W efekcie, ze statkami tymi związany był szereg katastrof i incydentów. 4 listopada 1953 roku dowodzony przez mało doświadczonych ludzi, którzy pomylili światła latarń morskich, lugrotrawler „Sójka” wszedł na skały u wybrzeży Szwecji w cieśninie Kattegat i tylko dzięki alarmowej akcji holownika „Herkules” udało się, w narastającym sztormie, uratować statek i załogęNiekompletną. Jeden z marynarzy-rybaków poprosił w Szwecji o azyl..

9 maja 1955 roku zaginęła w sztormie na Morzu Północnym „Czubatka”. Po trzech dniach norweski kuter „Arnholm” wyłowił tratwę ratunkową ze zwłokami kapitana i jednego z marynarzy polskiego lugrotrawleraZmarli z zimna i głodu, bowiem zamknięcia schowków z żywnością tratwy były zardzewiałe i nie dało się ich otworzyć.. Statek najprawdopodobniej wywrócił się pod uderzeniem fali i zatonął. Nikt nie ocalał. 4 października 1956 roku, w bardzo podobnych okolicznościach, doszło do zatonięcia „Cyranki”. I w tym wypadku źle prowadzony statek uderzony został przez sztormową falę, przewrócił się i poszedł na dno. Zginęło 12 ludzi.

Po tej katastrofie ściągnięto wszystkie lugrotrawlery typów B 11 i B 17 z łowisk, wycofano z eksploatacji i skierowano do stoczni na przebudowę. Zmodernizowane i wyremontowane wróciły na morze, ale problemy nie ustawały. 26 lipca 1963 roku zatonął w sztormie na Kattegacie MT „Mazurek” (6 ofiar, 12 uratowanych), 23 listopada 1965 roku poszedł na dno przy dość wysokiej fali w Rynnie Norweskiej MT „Głuszec” (bez ofiar)Nurek, który zszedł do wraku trzy tygodnie po katastrofie stwierdził, że luk jednej z ładowni był otwarty., a 17 lutego 1969 roku MT „Gawron” (również bez ofiar w ludziach) uległ samozatopieniu przy Nabrzeżu Bułgarskim portu w Szczecinie. Wszystkie trzy były lugrotrawlerami typu B 17 i wszystkie stracono z winy ich załóg.

Z końcem lat sześćdziesiątych postanowiono flotyllę «ptaszków» zlikwidować. Niektóre zakupili armatorzy południowoamerykańscy i afrykańscy, część została przebudowana na statki badawcze i szkolne. MT „Cietrzew”, po dodaniu stępki balastowej i omasztowaniu stał się harcerskim jachtem szkolnym „Zawisza Czarny”. Przeznaczenie zmienił również MT „Jarząbek”, którego kupił J. Seward Johnson, właściciel firmy farmaceutycznej Johnson & Johnson i przebudował w stoczni Gryfia na luksusowy jacht motorowo-żaglowy „Mazurka” dla żony Barbary Piaseckiej Johnson. Resztę skasowano i oddano na złom.

+ Lista lugrotrawlerów typu B 11 Nazwa statku Wodowany Oddany doeksploatacji Oznakowaniewczesne/kolejne Uwagi MT „Kulik”25.06.19501.05.1951 Świ 105 / Szn 1 poprzednie nazwy „22 lipca” i „Perkoz”; przekazany w 1961 do Gdańskiego Urzędu Morskiego i przebudowany na statek hydrograficzny „Hydrograf 11” MT „Kaczor”27.09.195011.09.1951 Świ 106 / Szn 2 sprzedany do Gwinei 1970/72 MT „Kania” 8.07.1950 22.07.1951. Świ 107 / Szn 5 sprzedany do Gwinei 1970/72 MT „Kwiczoł” 5.08.1950 30.10.1951 Świ 108 / Szn 4 sprzedany do Gwinei 1970/72 MT „Drozd” 14.04.1951 12.02.1952 Świ 97 / Szn 6 sprzedany do Argentyny 1972 MT „Derkacz” 14.06.1951 16.02.1952 Świ 100 / Szn 7 20 października 1961 uratował 14 członków załogi tonącego brytyjskiego trawlera „Arctic Viking”sprzedany do Gwinei 1970/72 MT „Drop” 11.11.1950 25.03.1952 Świ 99 / Szn 10 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Dudek” 9.12.1950 26.04.1952 Świ 98 / Szn 9 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Dzięcioł” 11.03.1951 30.06.1952 Świ 96 / Szn 8 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Kos” 20.10.1950 10.03.1952 Świ 109 / Szn 3 przekazany w 1961 do Gdańskiego Urzędu Morskiego i przebudowany na statek hydrograficzny „Hydrograf 10” (1961) MT „Czajka” 16.06.1951 18.08.1952 Świ 111 / Szn 11 sprzedany do Argentyny 1972 MT „Cietrzew” 17.09.1951 17.09.1952 Świ 112 przekazany jako statek pomocniczy dla PRO (1957)przebudowany na żaglowiec szkolny ZHP Zawisza Czarny (1960-61) MT „Czubatka” 31.07.1951 25.08.1952 Świ 110 zatonął 9 maja 1955 na Morzu Północnym (na skutek wad konstrukcyjnych) z całą załogą (14 ofiar) MT „Birkut” 1.04.1952 30.12.1952 Gdy 201 przekazany jako statek badawczy MIR bez zmiany nazwy (1953) MT „Bąk” 3.03.1952 12.12.1952 Świ 93 / Szn 41 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Bekas” 12.03.1952 23.12.1952 Świ 92 / Szn 42 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Błotniak” 31.03.1952 31.12.1952 Świ 94 / Szn 43 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Bocian” 17.04.1952 26.01.1953 Świ 91 / Szn 44 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Skowronek” 14.05.1952 31.03.1953 Świ 114 / Szn 33 przebudowany na statek badawczy „Hydromet” (1970) MT „Sikora” 26.11.1952 31.03.1953 Świ 116 / Szn 32 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Słowik” 21.11.1952 11.04.1953 Świ 115 / Szn 34 przebudowany na statek szkolno-badawczy Szkoły Rybołówstwa Morskiego „Azymut” (1965) MT „Sowa” 31.12.1952 30.04.1953 Świ 117 / Szn 35 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Szpak” 30.11.1952 27.04.1953 Świ 118 / Szn 37 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Sójka” 31.12.1952 29.05.1953 Świ 95 / Szn 36 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Cyranka” 10.10.1951 20.09.1953 Świ 86 zatonął 4 października 1956 w sztormie na Morzu Północnym na skutek złej stateczności (12 ofiar, 5 uratowanych) MT „Pingwin” 31.03.1953 31.07.1953 Świ 88 / Szn 30 przebudowany na statek szkolny PSM w Szczecinie „Nawigator” (1964) MT „Puchacz” 25.05.1953 30.09.1953 Świ 89 / Szn 31 przebudowany na statek szkolny PSM w Gdyni „Horyzont” (1962) MT „Puszczyk” 8.06.1953 26.11.1953 Świ 90 / Szn 46 przebudowany na statek szkolny PSM w Gdyni „Zenit” (1963) MT „Perkoz” 4.05.1954 23.12.1954 Świ 119 / Szn 45 skasowany i zezłomowany (1971) MT „Czapla” 25.08.1951 18.09.1952 Świ 113 przebudowany na statek ratowniczy PRO bez zmiany nazwy (1957) MT „Pelikan” 23.02.1953 17.07.1953 Świ 87 / Szn 32

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne PKF 52/17: wodowanie MT „Dudek” (YouTube)

Kategoria:Statki rybackie Kategoria:Statki z XX wieku Kategoria:Polskie statki