Lutung (Trachypithecus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 42–72 cm, długość ogona 57–104 cm; masa ciała samic 5–11,5 kg, samców 5,5–14 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1862 roku niemiecki botanik i zoolog Ludwig Reichenbach w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Najbardziej kompletna historia naturalna małp. Reichenbach wymienił kilkanaście gatunków – Simia maura (nomen dubium), Semnopithecus chrysomelas , Semnopithecus comatus , Semnopithecus frontatus , Simia melalophos , Semnopithecus flavimanus (= Simia melalophos ), Presbytis nobilis (= Simia melalophos ), Semnopithecus sumatranus , Semnopithecus rubicundus , Semnopithecus siamensis , Cercopithecus auratus , Semnopithecus pyrrhus (= Cercopithecus auratus ), Simia cristata , Semnopithecus pruinosus (= Simia cristata ), Semnopithecus pileatus – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Semnopithecus pyrrhus (= Cercopithecus auratus ).
Etymologia Trachypithecus: trakhus ‘szorstki, kudłaty’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxTrachypithecus geeiKhajuria, 1956lutung złocistygatunek monotypowypółnocno-wschodnie Indie (podnóża Himalajów w północno-zachodnim Asamie) i Bhutan (na północ od Gór Czarnych, na wschód od rzeki Sankosz; także na wschód od rzeki Mangde); zakres wysokości: do 3000 m n.p.m.DC: 49–72 cmDO: 71–94 cmMC: 9,5–12 kgcentruj|150pxTrachypithecus pileatus(E. Blyth, 1843)lutung czapeczkowy3 podgatunkipółnocno-wschodnie Indie (Arunachal Pradesh, Asam, Meghalaya i Nagaland), Bhutan, północno-zachodni Mjanma (na zachód od rzeki Czinduin, na południe do gór Czin)DC: 47–72 cmDO: 72–104 cmMC: 9,5–14 kgcentruj|110pxTrachypithecus shortridgei(Wroughton, 1915)lutung samotnygatunek monotypowypółnocno-wschodnia Mjanma (na wschód od rzeki Czinduin, w stanie Kaczin) i południowo-zachodnie Chiny (dolina Dulong, północno-zachodni Junnan); zakres wysokości: 200–2500 m n.p.m.DC: 67–72 cmDO: 95–104 cmMC: brak danychcentruj|100pxTrachypithecus auratus(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812)lutung jawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji: środkowa i wschodnia Jawa (z wyspami Sempu i Nusa Barung na południowym wybrzeżu), Bali i Lombok; zakres wysokości: do 3500 m n.p.m.DC: 44–65 cmDO: 61–87 cmMC: około 7,1 kgcentruj|150pxTrachypithecus mauritius(Griffith, 1821)lutung hebanowygatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia Jawa (północne wybrzeże na zachód od Dżakarty, w głąb lądu do Bogor, Cisalak i Jasinga, południowe wybrzeże na wschód do Cikaso i prawdopodobnie CiwangiDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxTrachypithecus cristatus(Raffles, 1821)lutung srebrzysty2 podgatunkiBorneo, Sumatra, Bangka, Belitung, Wyspy Riau (Bintan, Combol, Sugi i być może Batam), Wyspy Lingga (Bakung i Lingga) i Wyspy Natuna (Serasan)DC: 46–58 cmDO: 66–75 cmMC: 5,7–6,6 kgcentruj|120pxTrachypithecus selangorensisRoos, T. Nadler & L. Walter, 2008gatunek monotypowyendemit Malezji: pas wzdłuż zachodniego wybrzeża półwyspowej części od 6° szerokości geograficznej północnej do 1°30′ szerokości geograficznej północnej (Kedah, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Malakka i JohorDC: 46–53 cmDO: 68–82 cmMC: brak danychcentruj|80pxTrachypithecus germaini(A. Milne-Edwards, 1877)lutung indochińskigatunek monotypowypołudniowa Mjanma, południowa Tajlandia, południowy Laos, Kambodża (na zachód od rzeki Mekong) i południowy kraniec Wietnamu; wschodnią granicą może być rzeka Mekong)DC: około 55 cmDO: 72–84 cmMC: 6,5–7 kgcentruj|90pxTrachypithecus margarita(D.G. Elliot, 1909)gatunek monotypowypołudniowy Laos (granica północna 16°23′ szerokości geograficznej północnej), południowo-centralny Wietnam (granica północna 14°30′ szerokości geograficznej północnej), wschodnia Kambodża (prowincje Rôttanak Kiri i Môndôl Kiri); granicą zachodnią może być rzeka MekongDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|80pxTrachypithecus barbei(E. Blyth, 1847)lutung leśnygatunek monotypowyograniczony do małego regionu na północ od Półwyspu Malajskiego (wschodnia Mjanma i zachodnia Tajlandia)DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|120pxTrachypithecus obscurus(J. Reid, 1837)lutung ciemny7 podgatunkówpołudniowa Mjanma (na południe od około 15°10′ szerokości geograficznej północnej, archipelag Mergui), Półwysep Malajski w południowo-zachodniej Tajlandii i Malezji (w tym kilka wysp); zakres wysokości: do 1800 m n.p.m.DC: 42–68 cmDO: 57–81 cmMC: 5–9,1 kgcentruj|150pxTrachypithecus phayrei(E. Blyth, 1847)lutung orientalnygatunek monotypowywschodni Bangladesz, północno-wschodnie Indie (Assam, Mizoram i Tripura) i zachodnia Mjanma (południowo-wschodni przez Rakhine do Pegu)DC: 45–58 cmDO: 65–77 cmMC: 5,7–9,1 kgTrachypithecus melamera(D.G. Elliot, 1909)gatunek monotypowypołudniowo-środkowe Chiny (zachodni Junnan) oraz północna i wschodnia Mjanma (stan Szan i sąsiadująca sucha strefa północnej Mjanmy)DC: 55–60 cmDO: 73–80 cmMC: 5,7–9,1 kgTrachypithecus popaRoos, K.M. Helgen, Miguez, Naw May Lay Thant, Ngwe Lwin, Aung Ko Lin, Aung Lin, Khin Mar Yi, Paing Soe, Zin Mar Hein, Margaret Nyein Nyein Myint, Ahmed, Chetry, Urh, Veatch, N. Duncan, Kamminga, Chua, Yao Lu, Matauschek, D. Meyer, Liu Zhijin, Li Ming, Nadler, Fan Pengfei, Le Khac Quyet, Hofreiter, Zinner & Momberg, 2020gatunek monotypowyendemit Mjanmy: pomiędzy rzekami Irawadi a Saluin, a także zachodnie podnóża gór Kayah-Karen; północno-wschodnia granica zasięgu niejasna; zakres wysokości: 100–1500 m n.p.m.DC: 50–60 cmDO: 77–86 cmMC: 7–8,2 kgcentruj|150pxTrachypithecus crepusculus(D.G. Elliot, 1909)lutung birmańskigatunek monotypowypołudniowo-środkowe Chiny (na wschód od rzeki Saluin, południowy Junnan), południowa Mjanma, północna Tajlandia (na południe do Raheng, na zachód do Zatoki Bengalskiej), północny i centralny Laos oraz północny WietnamDC: 49–51 cmDO: 82–83 cmMC: 6,4–6,9 kgcentruj|80pxTrachypithecus poliocephalus(Trouessart, 1911)lutung jasnogłowygatunek monotypowyendemit Wietnamu: wyspa Cát Bà w zatoce Hạ Long, u wybrzeży Quảng NinhDC: 49–59 cmDO: 82–92 cmMC: 6,7–9,5 kgcentruj|150pxTrachypithecus leucocephalusTan Bangjie, 1957lutung białogłowygatunek monotypowyendemit Chin: południowo-zachodni Kuangsi; graniczy od północnego zachodu i północy z rzeką Zuojiang, od południowego zachodu i południa z rzeką Mingjiang, od południowego wschodu z górami ShiwanDC: 47–62 cmDO: 77–89 cmMC: 6,7–9,5 kgcentruj|100pxTrachypithecus delacouri(Osgood, 1932)lutung białozadygatunek monotypowyendemit Wietnamu: prowincje Hoà Bình, Hà Nam, Ninh Bình i Thanh Hóa; zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 52–62 cmDO: 81–90 cmMC: 7,3–8,5 kgcentruj|100pxTrachypithecus francoisi(de Pousargues, 1898)lutung białoznaczonygatunek monotypowypołudniowo-środkowe Chiny(Chongqing, Kuejczou i Kuangsi) i północny Wietnam (prowincje Hà Giang, Cao Bằng, Tuyên Quang, Bắc Kạn i Thái Nguyên); zakres wysokości: do 600 m n.p.m.DC: 50–63 cmDO: 74–90 cmMC: 5,5–7,9 kgTrachypithecus ebenus(Brandon-Jones, 1995)gatunek monotypowywschodnio-środkowy Laos (południowa prowincja Khammouan, rozproszone bloki wapienia w północnej prowincji Savannakhét), centralny Wietnam (Quảng Bình)DC: około 62 cmDO: około 94 cmMC: około 10,3 kgMasa ciała tylko dla samców.centruj|150pxTrachypithecus laotum(O. Thomas, 1921)lutung białobrewy gatunek monotypowyendemit Laosu: od południowej prowincji Bolikhamxai, prawdopodobnie z rzeką Nam Kading jako północną granicą, na południe do środkowej prowincji Khammouan (około 17°40′ szerokości geograficznej północnej)DC: 46–67 cmDO: 81–90 cmMC: 6–8 kgcentruj|150pxTrachypithecus hatinhensis(Đào Văn Tiến, 1970)lutung pręgogłowygatunek monotypowypółnocno-środkowy Wietnam (prowincje Quảng Bình i Quảng Trị) oraz wschodnio-środkowy Laos (prowincja Khammouan)DC: 54–61 cmDO: 78–95 cmMC: 6–9 kg Kategorie IUCN: – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Kategoria:Koczkodanowate