Stewart Granger, właśc. James Lablache Stewart (ur. 6 maja 1913 w Londynie, zm. 16 sierpnia 1993 w Santa Monica) – brytyjski aktor teatralny i filmowy, którego szczyt popularności miał miejsce w latach 40. – 60. XX w. Jedna z największych gwiazd kina brytyjskiego lat 40. i amerykańskiego lat 50..

W swojej blisko 60-letniej karierze aktorskiej wystąpił w blisko 70 filmach i serialach, u tak znanych reżyserów jak: George Sidney, Richard Thorpe, William Dieterle, Fritz Lang, Richard Brooks, George Cukor, Mark Robson, John Guillermin, Henry Hathaway, Robert Aldrich, Roger Corman czy Sergio Sollima.

Życiorys Urodził się w Kensington, dzielnicy zachodniego Londynu, jako jedyny syn Frederiki Elizy Lablache i Jamesa Stewarta, oficera armii brytyjskiej. Miał straszą siostrę, Iris Elizabeth (1911–1971). Jego przodkami ze strony matki byli XIX-wieczni śpiewak operowy Luigi Lablache i aktor Luigi Lablache.

W początkach aktorskiej kariery zaproponowano mu zmianę nazwiska dla uniknięcia pomyłek z Jamesem Stewartem – ówczesną amerykańską gwiazdą kina światowego. Wtedy to James zaczął oficjalnie posługiwać się swoim prawdziwym nazwiskiem z dodatkiem nazwiska swojej szkockiej prababki Granger. I chociaż jego rodzina i przyjaciele do końca życia nazywali go „Jimmym”, dla świata filmu stał się Stewartem Grangerem.

Stewart pierwotnie miał zostać lekarzem, jednak na skutek sugestii jednego ze swoich przyjaciół zainteresował się aktorstwem. Uczęszczał do Epsom College w Epsom, lecz zrezygnował z nauki, gdy postanowił nie kontynuować studiów medycznych. Zdecydował się spróbować sił w aktorstwie i podjął naukę w Webber-Douglas School of Dramatic Art w Londynie. W 1935 zadebiutował na scenie w sztuce Kardynał w Little Theatre w Hull. W latach 1936–1937 występował w zespole Birmingham Repertory Company, a w 1938 trafił na londyński West End w spektaklu Słońce nigdy nie zachodzi. W 1939 dołączył do zespołu Old Vic, grając w sztukach: Tony rysuje konia i Dom na placu. Zdążył już zdobyć uznanie i otrzymywać coraz ważniejsze role teatralne, gdy wybuchła II wojna światowa; w 1940 wstąpił do British Army. Z powodu choroby wrzodowej (zdiagnozowanej w 1942) został jednak zwolniony ze służby wojskowej.

Zadebiutował na ekranie zagrał epizodyczną rolę kelnera Hughesa (niewymieniony w czołówce) w dramacie muzycznym Piosenka, którą dałeś mi (The Song You Gave Me, 1933) z Bebe Daniels. Aż do lat 40. XX w. występował w dziś już kompletnie zapomnianych filmach, w epizodycznych rolach, nie wymieniany z nazwiska w czołówce. W 1940 jego kariera aktorska została na krótko przerwana przez służbę wojskową, którą opuścił w 1942 na skutek rozpoznania choroby wrzodowej. Swoją pierwszą główną rolę Arlissa zagrał w melodramacie Szary lord (The Man in Grey, 1943). Dzięki niej od razu zyskał sporą popularność w Wielkiej Brytanii. Kolejne role w filmach wytwórni, Gainsborough Pictures i Rank Organisation, przyniosły mu uznanie krytyków i uczyniły jednym z najpopularniejszych i najlepiej zarabiających aktorów brytyjskich.

Hollywood W 1949, odpowiadając na propozycję wytwórni MGM, rozpoczął karierę w Hollywood. Jego pierwszym amerykańskim filmem były Skarby króla Salomona (King Solomon’s Mines, 1950). Ogromny sukces tego filmu przyniósł mu 7-letni kontrakt z MGM. Za jedne z najlepszych jego filmów z tego okresu uważa się Scaramouche (1952), Moonfleet (1955) i Ludzi mieszanej krwi (1956). W 1953 nagrał płytę Salome. Złoto Alaski (1960) było ostatnim filmem, który Granger nakręcił w Hollywood. Rok wcześniej odrzucił propozycję roli Messali w megaprodukcji Ben Hur, ponieważ nie chciał wystąpić u boku Charltona Hestona.

Zmierzch kariery W następnych latach aktor porzucił Hollywood i z sukcesem zajął się hodowlą bydła na zakupionych przez siebie ranczach w Nowym Meksyku i Arizonie. Nie wycofał się z aktorstwa; przyjmował sporadycznie role w drugorzędnych filmach, kręconych głównie w Europie. W połowie lat 60. wystąpił jako Old Surehand w kilku zachodnioniemieckich ekranizacjach powieści Karola Maya o przygodach Winnetou. W latach 70. Stewart przeszedł na aktorską emeryturę – osiedlił się w Hiszpanii w Maladze. Jego ostatnim znaczącym filmem był film brytyjsko-amerykański Dzikie gęsi (1978), w którym wystąpił m.in. u boku Richarda Burtona, Rogera Moore’a i Richarda Harrisa. Epizod w mało znanym serialu Pros and Cons (1991) był jego ostatnią rolą.

W 1971 Granger przyjął propozycję występu w popularnym serialu westernowym telewizji NBC pt. The Virginian, rozpoczynając tym samym mało udaną karierę na szklanym ekranie. Po pięciu odcinkach zrezygnował z udziału w tej produkcji. Rok później (1972) wystąpił w roli Sherlocka Holmesa w ekranizacji Psa Baskervillów amerykańskiej stacji ABC, która nie okazała się wielkim sukcesem. Po powrocie do działalności aktorskiej w 1981 występował w telewizji, były to jednak głównie gościnne role w serialach drugorzędnych.

Teatr Od początków swojej aktorskiej kariery nie zaniedbywał teatru – występował m.in. na deskach „Hull Repertory Theatre” i „Birmingham Repertory Theatre” oraz londyńskich St Martins Theatre i Theatre Royal. Stałe występy teatralne porzucił w 1949 roku wraz z przeprowadzką do USA i rozpoczęciem kariery w Hollywood. W latach 1989-90 na Broadwayu grał postać Clive Champion-Cheney w sztuce W. Somerseta Maughama Koło (The Circle) z Glynis Johns i Rexem Harrisonem, za którą odebrał Theatre World.

Partnerował takim gwiazdom kina światowego jak: Erich von Stroheim, James Mason, Claude Rains, Vivien Leigh, Michael Gough, Deborah Kerr, Pier Angeli, George Sanders, Eleanor Parker, Janet Leigh, Mel Ferrer, Richard Anderson, Lewis Stone, Rita Hayworth, Charles Laughton, Robert Taylor, Ann Blyth, Elizabeth Taylor, Peter Ustinov, Robert Morley, Grace Kelly, Jean Simmons, Ava Gardner, David Niven, Donna Reed, John Wayne, Bernard Lee, Anouk Aimée, Pierre Brice, Robert Ryan, Daniela Bianchi, Richard Burton, Roger Moore, Richard Harris, Hardy Krüger, Angela Lansbury, George Lazenby, Maud Adams, Helena Bonham Carter, Edward Fox, Diana Rigg, Christopher Plummer, James Earl Jones, Glynis Johns, Rex Harrison.

Jego aktorskie kreacje (jeśli nawet nie pojawiał się w zbyt ambitnych filmach) uczyniły go gwiazdą kina światowego – twarzą i nazwiskiem znanym i rozpoznawalnym na całym świecie.

Życie prywatne Stewart Granger był trzykrotnie żonaty: w latach 1938–1948 z brytyjską aktorką Elspeth March, z którą miał dwie córki: Jamie i Lindsay; w latach 1950–1960 z brytyjską aktorką Jean Simmons, z którą miał córkę: Tracy w latach 1964–1969 z włoską aktorką Caroline LeCerf, z którą miał córkę Samanthę

Jako dość zamożny człowiek prowadził, z różnym szczęściem, różne interesy (hodowla bydła, handel nieruchomościami).

W 1956 wraz ze swoją ówczesną żoną został naturalizowanym obywatelem Stanów Zjednoczonych.

W 1981 wydał autobiografię pt. Sparks Fly Upward.

Śmierć W latach 80. zdiagnozowano u niego raka płuc (był nałogowym palaczem). W wyniku operacji usunięto mu płuco i kilka żeber, a następnie poinformowano, że nie był to rak tylko gruźlica. W tym samym okresie powrócił do Stanów Zjednoczonych i osiedlił się Kalifornii. Zmarł 16 sierpnia 1993 w Santa Monica w wieku 80 lat na raka prostaty.

Filmografia thumb|250px|Z Deborah Kerr w amerykańskim filmie przygodowym Więzień Zendy (1952) thumb|250px|Z Eleanor Parker w amerykańskim filmie przygodowym Scaramouche (1952) thumb|250px|Z Avą Gardner w dramacie Ludzie mieszanej krwi (1956) thumb|250px|W Ostatnim safari (1967) 1933 The Song You Gave Me – epizod 1934 Ja szpieg – epizod 1943 Szary lord – Peter Rokeby 1944 Kochać póki życia – Kit Firth 1945 Rosanna z siedmiu księżyców – Nino Barucci 1945 Cezar i Kleopatra – Apollodorus 1945 Fanny w gazowym świetle – Harry Somerford 1946 Paganini – Nicolo Paganini 1946 Cygańska miłość – Richard Darre 1948 Przeciwnik kobiet – lord Datchett 1948 Adam i Ewelina – Adam 1950 Skarby króla Salomona – Allan Quatermain 1952 Surowa północ – Jules Vincent 1952 Scaramouche – Andre Moreau 1952 Więzień Zendy – Rudolf Rassendyll, król Rudolf V 1953 Młoda Bess – Thomas Seymour 1953 Salome – Klaudiusz 1954 Płomień zieleni – Mitchell 1954 Piękny Brummel – Brummell 1955 Księżycowa flotylla – Jeremy Fox 1955 Kroki we mgle – Stephen Lowry 1956 Ludzie mieszanej krwi – płk Rodney Savage 1956 Ostatnie polowanie – Sandy McKenzie 1957 Mała chatka – Philip Ashlow 1958 Cała prawda – Max Poulton 1960 Złoto Alaski – George Pratt 1961 Cichy wspólnik – John Brent 1962 Ostatnie dni Sodomy i Gomory – Lot 1964 Misja na Bałkanach – mjr Richard Mace 1964 Winnetou w Dolinie Sępów – Old Surehand 1965 Winnetou i Old Surehand – Old Surehand 1965 Winnetou i król nafty – Old Surehand 1967 Ostatnie safari – Miles Gilchrist 1971 Wirgińczyk – płk Alan MacKenzie 1972 Pies Baskervillow – Sherlock Holmes 1978 Dzikie gęsi – Edward Matherson 1982 Królewski romans Karola i Diany – Filip, książę Edynburga 1986 Przeprawy – George Hackett 1985 Napisała: Morderstwo – John Landry 1985 Statek miłości – gen. Preston 1987 Rodzina Guldenbergów – Jack Brinkley 1987 Meandry miłości – stary Vulcan 1989 Kameleony – Jason 1989 Czyste złoto – Don Miguel

Przypisy

Publikacje

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1993