thumb|220px|right|Moneta z napisem fisci Judaei calumnia sublata

Fiscus Judaicus (łac. fiscus Iudaicus) – urząd powołany do zbierania podatku od Żydów mieszkających w imperium rzymskim. Podatek był konsekwencją wojny żydowskiej (66–73) i wprowadzono go po zdobyciu Jerozolimy, dokonanym w roku 70.

Gdy w roku 6 Judea została włączona do prowincji Syrii, na jej mieszkańców nałożono następujące podatki: tributum, annonaRoczna danina na potrzeby garnizonu. i publicum. Oprócz tego Żydzi składali roczną daninę na rzecz świątyni w wysokości połowy sykla (dwie drachmy). Podatek ten był płacony zarówno przez Żydów mieszkających w Palestynie, jak i diasporze, płacił go każdy mężczyzna po przekroczeniu 20. roku życia. Po zburzeniu świątyni Wespazjan zarządził, by podatek ten był przeznaczany na rzecz świątyni Jowisza Kapitolińskiego w RzymieNa wszystkich Żydów, gdziekolwiek by przebywali, nałożył pogłówne wynoszące dwie drachmy, które kazał wpłacać do Kapitolu, tak jak dawniej oddawano je do świątyni jerozolimskiej. (Józef Flawiusz Wojna żydowska 7,6,6). Od tego czasu nakazano, aby ci [Żydzi], którzy wciąż zachowują zwyczaje swych ojców płacili dorocznie dwudrachmę na rzecz Jupitera Kapitolińskiego (Kasjusz Dion Historia rzymska 65,7,2)..

Wespazjan zmusił do płacenia podatku Żydów, którzy bezpośrednio lub pośrednio uczestniczyli w powstaniu. Domicjan zaostrzył wymagania podatkowe i nałożył na wszystkich Żydów mieszkających w cesarstwieSzczególnie niemiłosiernie ściągano podatek tzw. żydowski. Pod Żydów podciągano wszystkich, którzy bez deklaracji oficjalnej żyli jednak wedle obyczaju żydowskiego, albo znów takich, którzy zaparłszy się swego pochodzenia żydowskiego nie płacili podatków nałożonych na ten naród. Pamiętam jeszcze z czasów mojej wczesnej młodości, żem był obecny, gdy wśród licznego zebrania komisarz skarbowy oglądał dzie­więćdziesięcioletniego starca, czy jest obrzezany. (Swetoniusz Domicjan 12,2).. Cesarz Nerwa przywrócił pierwotną interpretację aktu, zabronił też przyjmowania donosów na poszczególnych Żydów i zapewne innych nadużyć (fisci Judaei calumnia sublata).

Podatek ściągany był z pewnością w drugim i trzecim wiekuW II w. Appian (Historia Rzymska ks. XI, 50) powiadamia: na wszystkich Żydach ciąży podatek od głowy większy aniżeli od reszty majątku (tłum. Ludwik Piotrowicz), co przekładane jest też jako cięższy niż ściągany od reszty podatników. Późniejszy list Orygenesa do Afrykanusa, 14 podaje: και νύν γούν Ρωμαίων βασιλευόντων, και Ιουδαίων το δίδραχμον αυτοίς τελούντων (obecnie pod rządami Rzymian Żydzi muszą im płacić dwudrachmę)., brak danych kiedy został zniesiony. Wedle przypuszczenia części historyków nastąpiło to za cesarza Juliana ApostatyJulian and the Jews (361-363 CE), How Rome's administration of the Fiscus Judaicus accelerated the parting of the ways between Judaism and Christianity bądź wcześniej, w czasie kryzysu III wiekuHistoria i wartość biblijnego podatku świątynnego s. 353..

Zobacz też Historia Żydów w Cesarstwie Rzymskim

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Michael Grant, Dzieje dawnego Izraela, przeł. Jerzy Schwakopf, Warszawa 1991, PIW, seria: Rodowody Cywilizacji, s. 282

Kategoria:Cesarstwo Rzymskie Kategoria:Podatki Kategoria:Wojna żydowska 66–73