Universal Monsters lub Universal Horror – franczyza obejmująca serię horrorów stworzonych przez Universal Studios w latach 1923–1960, choć są wśród nich także filmy innych gatunków, na przykład komedia Abbott i Costello spotykają Frankensteina. Wszystkie produkcje łączy obecność tak zwanego „potwora”, który jest humanoidalną postacią o nadludzkich umiejętnościach (Drakula, niewidzialny człowiek) lub pokracznym ciele (Quasimodo, upiór w operze). Do franczyzy zalicza się wszystkie filmy reklamowane przez Universal Studios logiem Universal Monsters; wszystkie filmy, które dzielą swoje uniwersum z filmami reklamowanymi tym logiem oraz znane w swoich czasach szerszej publiczności filmy grozy studia Universal. Przyjmuje się, że pierwszym filmem z serii był Dzwonnik z Notre Dame lub Upiór w operze. Oba są nieme i występuje w nich Lon Chaney. Universal Studios wprowadziło do kultury masowej wizerunki wielu powszechnie rozpoznawalnych dzisiaj potworów takich jak Drakula, Frankenstein, wilkołak, mumia, niewidzialny człowiek i potwór z Czarnej Laguny. Najczęściej grającymi aktorami w tych filmach byli Béla Lugosi, Boris Karloff i Lon Chaney Jr.
Historia Lata 20. thumb|Lon Chaney w filmie Upiór w operze
W 1923 roku Universal wyprodukował dramat Dzwonnik z Notre Dame z Lonem Chaneym w roli Quasimodo. Była to ekranizacja powieści Victora Hugo Katedra Marii Panny w Paryżu, która jednak znacząco różni się od oryginału ze względu na obowiązujący wówczas kodeks Haysa. Film nie był horrorem, ale filmowa postać Quasimodo była wielokrotnie kreowana na potwora wchodzącego w kanon franczyzy. Na przykład Universal Studios wypuściło na rynek figurkę Quasimodo, której opakowanie było oznaczone logiem Universal Monsters.
Dwa lata później, w 1925 roku Lon Chaney wystąpił w innym filmie studia Universal, tym razem w horrorze – Upiór w operze. Zagrał w nim tytułową rolę. Film był oparty na powieści Gastona Leroux. W tym filmie została odwzorowana Opéra Garnier. Plan filmowy został wykorzystany ponownie w remake’u z 1943 roku.
W latach 20. powstały też między innymi takie filmy jak Kot i kanarek (1927), Człowiek, który się śmieje (1928), Ostatnie ostrzeżenie (1929) oraz Ostatnie przedstawienie (1929). Wszystkie filmy o potworach powstałe w tej dekadzie były nieme.
Lata 30. thumb|Béla Lugosi w DraculiNa początku lat 30. studio postanowiło zekranizować powieść Brama Stokera Drakula. W tytułową rolę miał wcielić się znany z Dzwonnika z Notre Dame oraz Upiora w Operze Lon Chaney, który jednak umarł na raka krtani w 1930 roku. Miała być to jego pierwsza rola w filmie dźwiękowym. Film Dracula ostatecznie powstał w 1931 roku, a tytułową rolę zagrał w nim Béla Lugosi, który był później wielokrotnie zatrudniany przez studio. Film okazał się wielkim sukcesem i postanowiono stworzyć kolejny horror z Bellą Lugosim w roli głównej. Miał być to Frankenstein. Jednak Lugosi odmówił, gdy dowiedział się, że będzie miał charakteryzację zasłaniającą większość twarzy i nie będzie miał żadnych scen mówionych. Miał powiedzieć „I was a star in his own country and I will not be a scarecrow here!” (pl. Byłem gwiazdą w swoim kraju i nie będę robił za stracha na wróble!). Rolę przejął po nim Boris Karloff, który okazał się równie wartościowym aktorem dla studia i już rok później zagrał tytułową rolę w Mumii. Wszystkie trzy filmy – Dracula, Frankenstein i Mumia – były tak wielkim sukcesem kasowym, że zapoczątkowały całe serie.
Znaczący udział w rozwoju filmów studia Universal o potworach miał Jack Pierce, który odpowiadał za charakteryzację w latach 30.thumb|Boris Karloff w filmie Narzeczona Frankensteina
Następnie powstała trylogia filmów opartych na twórczości Edgara Allana Poego: Zabójstwa przy Rue Morgue (1932), Czarny kot (1934), Kruk (1935). We wszystkich trzech zagrał Béla Lugosi, a w dwóch ostatnich Boris Karloff.
Od 1935 Universal Studios zaczęło produkować kontynuacje swoich filmów: Narzeczona Frankensteina (1935), Syn Frankensteina (1939) i Córka Draculi (1936).
Lata 40. W 1941 roku Universal Studios stworzyło film Wilkołak, który również doczekał się wielu kontynuacji. W rolę wilkołaka wcielił się Lon Chaney Jr. – syn Lona Chaneya, który dawniej również był gwiazdą Universal Monsters.
W 1943 roku studio nakręciło remake Upiora w operze z 1925 roku z Claude Rains w tytułowej roli.
W tej dekadzie powstały kontynuacje i crossovery klasycznych już filmów o potworach. Jednak aktorzy często zamieniali się rolami w kolejnych filmach. W Duchu Frankensteina (1942) Frankensteina zagrał Lon Chaney Jr., a we Frankenstein spotyka Człowieka Wilka (1943) Frankensteina zagrał Béla Lugosi, a wilkołaka Lon Chaney Jr. W synu Draculi (1943) Lon Chaney Jr. zagrał rolę hrabiego Draculi.
Kontynuowano też serię filmów o mumii, jednak kolejne produkcje nie były bezpośrednimi kontynuacjami oryginalnej Mumii. Nie nawiązywały do wydarzeń z pierwszego filmu oraz nie występowały w nich postacie z oryginału. Do filmów tych należą między innymi Ręka mumii (1940) i Grobowiec mumii (1942).
Ostatecznie wszystkie klasyczne potwory z Universal Studios z wyjątkiem Mumii i niewidzialnego człowieka pojawiły się w filmie Dom Frankensteina (1944) i Dom Draculi (1945). Pod koniec dekady powstały także komedie z Abbottem i Costello, w której również pojawiły się klasyczne potwory wypromowane przez studio – Abbott i Costello spotykają Frankensteina (1948) i Abbott i Costello spotykają mordercę (1949). W kolejnej dekadzie pojawiło się więcej komedii o podobnym koncepcie.
Lata 50. Na początku lat 50. kontynuowano serię z Abbottem i Costello. Pojawiły się Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka (1951), Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a (1953) oraz Abbott i Costello spotykają mumię (1955). W 1953 wyprodukowano też skecz Abbott & Costello Meet the Creature from the Black Lagoon, który pojawił się w amerykańskim programie rozrywkowym The Colgate Comedy Hour.
W 1954 roku studio stworzyło film Potwór z Czarnej Laguny, który był też pierwszym filmem z ostatniej serii filmowej w tej franczyzie.
Lista filmów NazwaData produkcjiSeria (lp.)Dzwonnik z Notre Dame2 września 1923Upiór w operze6 czerwca 1925Upiór w operze (1)Kot i kanarek9 września 1927Człowiek, który się śmieje27 kwietnia 1928Ostatnie ostrzeżenie6 stycznia 1929Ostatnie przedstawienie2 listopada 1929The Cat Creeps10 listopada 1930Dracula12 lutego 1931Drakula (1)Dracula (wersja hiszpańska)20 marca 1931Drakula (2)Frankenstein21 listopada 1931Frankenstein (1)Zabójstwa przy Rue Morgue21 lutego 1932Edgar Allan Poe (1)Stary mroczny dom20 października 1932Mumia22 grudnia 1932Mumia (1)Secret of the Blue Room20 lipca 1933Niewidzialny człowiek13 listopada 1933Niewidzialny człowiek (1)Czarny kot3 maja 1934Edgar Allan Poe (2)The Mystery of Edwin Drood4 lutego 1935Narzeczona Frankensteina22 kwietnia 1935Frankenstein (2)Wilkołak z Londynu13 maja 1935Wilkołaki (1)Kruk8 lipca 1935Edgar Allan Poe (3)Niewidzialny promień20 stycznia 1936Córka Draculi11 maja 1936Drakula (3)Night Key18 kwietnia 1937Syn Frankensteina13 stycznia 1939Frankenstein (3)Tower of London17 listopada 1939Powrót niewidzialnego człowieka12 stycznia 1940Niewidzialny człowiek (2)Black Friday29 lutego 1940Ręka mumii30 września 1940Mumia (2)Niewidzialna kobieta27 grudnia 1940Niewidzialny człowiek (3)Man Made Monster28 marca 1941Horror Island28 marca 1941Czarny kot2 maja 1941Edgar Allan Poe (4)Wilkołak12 grudnia 1941Wilkołaki (2)The Mad Doctor of Market Street27 lutego 1942Duch Frankensteina13 marca 1942Frankenstein (4)Niewidzialny agent31 lipca 1942Niewidzialny człowiek (4)Tajemnica Marii Roget23 kwietnia 1942Edgar Allan Poe (5)The Strange Case of Doctor Rx17 kwietnia 1942Night Monster20 października 1942Grobowiec mumii23 października 1942Mumia (3)Frankenstein spotyka Człowieka Wilka5 marca 1943Frankenstein (5)Wilkołaki (3)Captive Wild Woman4 czerwca 1943Kobieta-małpa (1)Upiór w operze27 sierpnia 1943Upiór w operze (2)Syn Draculi5 listopada 1943Drakula (4)The Mad Ghoul12 listopada 1943Calling Dr. Death17 grudnia 1943Inner Sanctum Mysteries (1)Weird Woman1 marca 1944Inner Sanctum Mysteries (2)Jungle Woman1 czerwca 1944Kobieta-małpa (2)Zemsta niewidzialnego człowieka9 czerwca 1944Niewidzialny człowiek (5)Duch mumii7 lipca 1944Mumia (4)The Climax20 października 1944Dead Man’s Eyes10 listopada 1944Inner Sanctum Mysteries (3)Dom Frankensteina1 grudnia 1944Drakula (5)Frankenstein (6)Wilkołaki (4)Klątwa mumii7 lipca 1944Mumia (5)The Frozen Ghost1 czerwca 1945Inner Sanctum Mysteries (4)The Jungle Captive29 czerwca 1945Kobieta-małpa (3)Strange Confession5 października 1945Inner Sanctum Mysteries (5)Dom Draculi7 grudnia 1945Drakula (6)Frankenstein (7)Wilkołaki (5)Pillow of Death14 grudnia 1945Inner Sanctum Mysteries (6)The Spider Woman Strikes Back22 marca 1946House of Horrors29 marca 1946Kobieta wilk z Londynu17 maja 1946Wilkołaki (6)The Brute Man1 października 1946Abbott i Costello spotykają Frankensteina15 czerwca 1948Abbott i Costello (1)Drakula (7)Frankenstein (8)Wilkołaki (7)Abbott i Costello spotykają mordercę18 września 1949Abbott i Costello (2)Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka7 marca 1951Abbott i Costello (3)Niewidzialny człowiek (6)The Strange Door8 grudnia 1951The Black Castle1 grudnia 1952Przybysze z przestrzeni kosmicznej25 maja 1953Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a10 kwietnia 1953Abbott i Costello (4)Potwór z Czarnej Laguny5 marca 1954Potwór z Czarnej Laguny (1)Zemsta potwora11 maja 1955Potwór z Czarnej Laguny (2)Cult of the Cobra30 maja 1955Ta wyspa Ziemia1 czerwca 1955Abbott i Costello spotykają mumię23 czerwca 1955Abbott i Costello (5)Mumia (6)Tarantula14 grudnia 1955The Creature Walks Among Us26 kwietnia 1956Potwór z Czarnej Laguny (3)Curucu, Beast of the Amazongrudzień 1956Ludzie krety20 lutego 1957The Deadly Mantismaj 1957Człowiek, który się nieprawdopodobnie zmniejsza22 lutego 1957The Land Unknown30 października 1957The Monolith Monstersgrudzień 1957Potwór na kampusie17 grudnia 1958The Thing That Couldn’t Die27 czerwca 1958Curse of the Undeadmaj 1959Kobieta pijawkamaj 1960
Statystyki występujących aktorów Uwzględniono tylko aktorów, którzy zagrali w co najmniej pięciu filmach Universalu. Imię i nazwiskoliczbawystępówfilmyBoris Karloff17Frankenstein, Stary mroczny dom, Mumia, Czarny kot (1934), Narzeczona Frankensteina, Kruk, Niewidzialny promień, Night Key,Syn Frankensteina, Tower of London, Black Friday, The Climax, Dom Frankensteina, Abbott i Costello spotykają mordercę, The Strange Door, The Black Castle, Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’aLon Chaney Jr.Man Made Monster, Wilkołak, Duch Frankensteina, Grobowiec mumii, Frankenstein spotyka Człowieka Wilka, Syn Draculi, Calling Dr. Death, Weird Woman, Duch mumii, Dead Man’s Eyes, Dom Frankensteina, Klątwa mumii, The Frozen Ghost, Strange Confession, Dom Draculi, Pillow of Death, Abbott i Costello spotykają FrankensteinaBéla Lugosi13Dracula, Zabójstwa przy Rue Morgue, Czarny kot (1934), Kruk, Niewidzialny promień, Syn Frankensteina, Black Friday, Czarny kot (1941), Wilkołak, Duch Frankensteina, Night Monster, Frankenstein spotyka Człowieka Wilka, Abbott i Costello spotykają FrankensteinaEvelyn Ankers6Captive Wild Woman, Syn Draculi, The Mad Ghoul, Weird Woman, Jungle Woman, The Frozen GhostBud Abbott5Abbott i Costello spotykają Frankensteina, Abbott i Costello spotykają mordercę, Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka, Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a, Abbott i Costello spotykają mumięLou CostelloJohn CarradineCaptive Wild Woman, Zemsta niewidzialnego człowieka, Duch mumii, Dom Frankensteina, Dom Draculi
Remaki Universal Studios W 1973 Universal wyprodukowało dla stacji NBC miniserial Frankenstein: The True Story z Jamesem Masonem.
W 1979 roku Universal wyprodukowało inną wersję Draculi z Frankiem Langellą i Laurence’em Olivierem.