Wojna informacyjna – zorganizowana aktywność państwa polegająca na niszczeniu lub modyfikowaniu systemów komunikowania informacyjnego przeciwnika lub przepływających przez nie informacji, a także ochrona własnych systemów przed podobnym działaniemT. Jemioło, P. Sienkiewicz (red.), Zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego państwa, Warszawa 2004, s. 74.. Wojna informacyjna jest powiązana z wojną psychologiczną i wojną kognitywną.

Wojnę informacyjną należy utożsamiać ze wzrostem znaczenia szeroko pojętej informacji w stosunkach międzynarodowych, która jest traktowana jako zasób o charakterze strategicznym i z którą wiążą się różnego rodzaju zagrożenia polegające na jej potencjalnym szkodliwym zastosowaniu. Użyta jako broń, cechuje się niskim kosztem wytworzenia, uniwersalnym charakterem, łatwą dostępnością i nieograniczonym zasięgiem. Przede wszystkim nie uznaje granic państwowych, a jej kontrola w dzisiejszym społeczeństwie informacyjnym stała się w dużym stopniu utrudniona. thumb|upright=1.3|Niemiecka ulotka propagandowa kierowana do polskich żołnierzy, zrzucana pod Monte Cassino w 1944 roku

Wojna informacyjna a walka informacyjna W polskiej literaturze funkcjonują dwa odrębne terminy: wojna informacyjna i walka informacyjna. Rozróżnienie wynika z niejednoznaczności angielskiego warfare, tłumaczonego zarówno jako „wojna”, jak i „walka”.

Wojna informacyjna w ścisłym sensie odnosi się do działań w warunkach konfliktu zbrojnego lub bezpośredniej rywalizacji międzypaństwowej.

Walka informacyjna (ang. information confrontation, ros. информационное противоборство) to pojęcie szersze. Według Projektu Doktryny Bezpieczeństwa Informacyjnego RP (BBN, 2015) jest to oddziaływanie na informacje lub systemy informacyjne w celu kształtowania i przejmowania procesów decyzyjnych przeciwnika, przy jednoczesnej ochronie własnych. Walka informacyjna ma charakter uniwersalny: jest prowadzona we wszystkich sferach aktywności państwa, nie tylko przez siły zbrojne i służby specjalne, ale także przez korporacje i przedsiębiorstwa. Toczy się nieustannie, także w czasie pokoju, podczas gdy wojna informacyjna zakłada istnienie wyraźnego konfliktu. W 2024 roku BBN poświęciło cały numer kwartalnika Bezpieczeństwo Narodowe tematyce dezinformacji i walki informacyjnej.

Formy, uczestnicy i skala Walka informacyjna prowadzona jest na trzech poziomach: osobowym (wykradanie danych, kradzież tożsamości), korporacyjnym (pozyskiwanie tajemnic konkurenta, niszczenie jego systemów) oraz państwowym, gdzie obiektami ataku są systemy obronne i infrastruktura strategicznaM. Madej, M. Terlikowski, Bezpieczeństwo teleinformatyczne państwa, Warszawa 2009, s. 84–88.. Na każdym z tych poziomów cechuje ją niewidoczność przeciwnika, możliwość ataku z dowolnego miejsca na świecie i potencjalnie nieograniczony zasięg.

Wyróżnia się działania ofensywne (operacje psychologiczne, pozoracja, walka elektroniczna, atak informatyczny) oraz defensywne (osłona, , kontrwywiad).

Uczestnikami walki informacyjnej są media, siły zbrojne, rząd, dyplomacja, ośrodki badawcze i służby specjalneA. Żebrowski, Ewolucja polskich służb specjalnych. Wybrane obszary walki informacyjnej, s. 248.. W XXI wieku do tej grupy doszli prywatni aktorzy: firmy technologiczne, platformy mediów społecznościowych, trolle internetowe i operatorzy farm botów.

Historia Związek Radziecki Aktywność Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny obejmowała m.in. prowadzenie kampanii oddziaływania informacyjnego, zarówno na obywateli ZSRR i krajów satelickich, jak i na obywateli państw obcych oraz wrogich ideom komunizmu. Kreml finansował przedsięwzięcia, które wyrażały krytykę wobec szeroko rozumianego Zachodu, a także promował tam idee społeczeństwa socjalistycznego. W tym celu wspierano antyzachodnie ruchy pokojowe, czy też zapraszano myślicieli i artystów z krajów kapitalistycznych do Związku Radzieckiego, aby ukazywali go jako państwo pod każdym względem przewyższające cywilizację zachodnią. Służby specjalne, z KGB na czele, prowadziły kampanie oddziaływania informacyjnego, takie jak operacja Infektion z 1983 r., w ramach której indyjska gazeta „The Patriot”, sponsorowana przez służby rosyjskie, opublikowała artykuł oskarżający amerykańskie władze o stworzenie wirusa HIV i wykorzystywanie go w charakterze broni. W 1987 r. wiadomość ukazała się ponad 40 razy w prasie kontrolowanej przez Związek Radziecki, została przedrukowana lub nadana w ponad 80 krajach i w 30 językach. Innym przykładem mogą być próby skompromitowania amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana czy papieża Jana Pawła II.

Rozpad ZSRR zrewidował działania podejmowane przez Rosję w globalnej przestrzeni informacyjnej, jednakże ich charakter co do zasady pozostał niezmieniony. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, że rosyjska wojna informacyjna posiada trwałe cechy, które ewoluowały w systemie ustrojowym Związku Radzieckiego, a obecnie ewoluują w systemie ustrojowym Federacji Rosyjskiej.

Doktryny wojskowe NATO Zgodnie z doktryną AJP-3.10 operacje informacyjne to skoordynowane działania mające wywarcie wpływu na wolę, rozumienie i zdolności przeciwników, wspierające cele danej misji. W 2025 roku biuro doradcy naukowego NATO (ang. NATO Chief Scientist) opublikowało raport o wojnie kognitywnej, wskazując, że decydujący teren współczesnych konfliktów to nie geografia, lecz postrzeganie informacji przez ludzi.

Rosja Rosyjska doktryna definiuje wojnę informacyjną jako oddziaływanie na masową świadomość w międzypaństwowej rywalizacji, wykorzystujące kontrolę nad zasobami informacyjnymi jako „broń informacyjną”. Miesza tym samym porządek militarny z pozamilitarnym, technologiczny (cyberprzestrzeń) ze społecznym (przestrzeń informacyjna). Rosyjska literatura adaptuje zachodnie terminy (soft power, „działania asymetryczne”, „wojna sieciowa”), przysposabiając je do własnych celów i maskując metody doskonalone przez radzieckie służby specjalne. Według Darczewskiej walka informacyjna jest w Rosji zjawiskiem systemowym, prowadzonym od dziesięcioleci z wysiłkiem organizacyjnym i finansowym niespotykanym w żadnym innym kraju.

Rosyjski teoretyk Siergiej Rastorgujew wskazuje, że cele wojny informacyjnej nie różnią się od celów pozostałych wojen: wszystkie toczą się o zasoby, a w przypadku wojen informacyjnych kluczem do tych zasobów są elity i media przeciwnika oraz rekrutowani wśród nich agenci wpływu.

Prowadzone przez Rosję kampanie oddziaływania informacyjnego i szerzona w ich ramach propaganda odróżnia ją od tradycyjnych wyobrażeń i koncepcji, znanych na Zachodzie. W Rosji takie kampanie nazywane są wojnami informacyjno-psychologicznymi, a ich celem nie jest przekonanie czy perswazja, ale raczej utrzymanie odbiorców w stanie zawieszenia i dekoncentracji, pasywności, paranoi, po to aby zdezorganizować i zdemoralizować przeciwnika.

Prowadząc wojny informacyjne, Federacja Rosyjska stosuje wiele środków oddziaływania informacyjnego na odbiorców, a ich rodzaj jest determinowany przede wszystkim posiadanymi w tym zakresie możliwościami. Należy tu wyróżnić: tzw. farmy trolli, fałszywe konta na portalach Facebook i X (dawniej Twitter) oraz na komunikatorze Telegram, działalność portali informacyjnych, a także cyberataki.

Inwazja Rosji na Ukrainę Inwazja Rosji na Ukrainę zapoczątkowała nową fazę wojny informacyjnej. Według raportu NASK z 2024 roku rosyjskie kampanie dezinformacyjne w latach 2022–2023 były kierowane zarówno wobec Ukraińców, jak i opinii publicznej krajów zachodnich. Nieprawdziwe informacje pojawiają się najpierw w rosyjskich mediach państwowych, a farmy botów forsują wybrane narracje w mediach społecznościowych. W 2023–2024 Rosja przesunęła akcent na kampanię przedstawiającą Ukrainę jako państwo, które powinno przyjąć narzucone warunki pokojowe.

Polska jest jednym z głównych celów rosyjskiej walki informacyjnej w Europie ze względu na sąsiedztwo z Ukrainą, przyjęcie milionów uchodźców i wsparcie wojskowe. Według Instytutu Kościuszki Kreml prowadzi systematyczne operacje manipulacji informacyjnej w krajach Trójkąta Lubelskiego i Mołdawii. Przykładem wcześniejszych rosyjskich operacji informacyjnych jest rosyjska ingerencja w wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w 2016 roku

Zobacz też

dezinformacja operacje informacyjne walka elektroniczna wojna hybrydowa wojna kognitywna wojna psychologiczna zinformatyzowane działania bojowe (ChRL)

Przypisy

Kategoria:Informacja Kategoria:Propaganda Kategoria:Socjologia polityki Kategoria:Bezpieczeństwo narodowe informacyjna