Zamieszki w Mosulu – walki uliczne, do których doszło w Mosulu między 7 a 11 marca 1959. Ich ofiarą padło ok. 200 osób.
6 marca 1959 w Mosulu odbył się wiec związanej z Iracką Partią Komunistyczną organizacji Bojowników o Pokój. Miał on stanowić manifestację siły partii i wspieranego przez nią rewolucyjnego rządu Abd al-Karima Kasima w mieście, gdzie tradycyjnie silny był sunnicki konserwatyzm i panarabizm. Do wystąpienia przeciwko rządowi przygotowywały się również niektóre oddziały miejscowego garnizonu. O ile sam wiec miał pokojowy przebieg, po jego zakończeniu w mieście doszło do rozruchów po tym, gdy dowódca garnizonu Abd al-Wahhab asz-Szawaf ogłosił przez radio bunt przeciwko rządowi. W obronie rządu wystąpiła część oddziałów wojska oraz komuniści. Ci ostatni, wspólnie z miejscowymi przywódcami kurdyjskimi, zaatakowali ponadto mieszkańców Mosulu uznanych za niechętnych rządowi, dokonując co najmniej kilkudziesięciu samosądów. Walki między zwolennikami i przeciwnikami rządu nałożyły się na lokalne zadawnione konflikty, zarówno polityczne, jak i etniczne (kurdyjsko-arabski) i społeczne (między chłopami i posiadaczami ziemskimi). Ostatecznie próba przewrotu została stłumiona.
Tło wydarzeń Mosul tradycyjnie zaliczał się do miast Iraku, w których największą popularnością cieszył się konserwatywny islam sunnicki, zaś ideologie lewicowe, takie jak komunizm czy baasizm odrzucano. Sympatyzowały z nimi jedynie lokalne społeczności kurdyjska i żydowskaM. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 66.. Dla dominujących w życiu politycznym Mosulu wielkich posiadaczy ziemskich obalenie irackiej monarchii w lipcu 1958 było bezpośrednim zagrożeniem dla ich interesówM. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 67.. Natomiast żołnierze i oficerowie stacjonujący w miejscowym garnizonie, nawet jeśli poparli rewolucję, mogli być niezadowoleni z powodu współpracy jej przywódcy, premiera Iraku Abd al-Karima Kasima, z Iracką Partią Komunistyczną i iracką gałęzią partii Baas. Ich niechęć mógł również budzić fakt, że Kasim po rewolucji utworzył cywilny rząd, a nie rząd wojskowych (jak stało się po rewolucji Wolnych Oficerów w Egipcie, która była wzorem dla irackich spiskowców). Antyrządowe nastroje w mosulskim garnizonie wzrosły jeszcze po tym, gdy brygadier Abd as-Salam Arif, panarabista, jeden z najbliższych współpracowników Kasima w lipcu 1958, został wyeliminowany z elity władzy i skazany na śmierć (wyrok został zamieniony na więzienie). Przy organizacji wystąpienia antyrządowego współdziałali naseryści, zwolennicy panarabizmu, baasiści i członkowie irackiej organizacji Braci Muzułmańskich. Fakt, że oficerowie w Mosulu byli niezadowoleni z polityki Kasima, był znany. Aby zademonstrować swoje poparcie dla rządu i podkreślić jego siłę, Iracka Partia Komunistyczna postanowiła zorganizować w mieście wiec organizacji Bojowników o Pokój. Dowodzący mosulskim garnizonem płk Abd al-Wahhab asz-Szawaf, sam uczestnik spisku antyrządowego, dwukrotnie udawał się do Bagdadu, by przekonać premiera Kasima do odwołania wiecu, który jego zdaniem mógł przerodzić się w zamieszki. Decyzja o zakazie przeprowadzenia zgromadzenia jednak nie zapadła.
Wydarzenia 6-9 marca 1959 Wiec Bojowników o Pokój, na który obok miejscowych komunistów przybyli również dowiezieni specjalnymi pociągami sympatycy partii z południowego Iraku, miał spokojny przebieg. Następnie zwolennicy komunistów przeszli w pochodzie przez miasto. Większość działaczy przybyłych spoza Mosulu wyjechała jeszcze 6 marca, bezpośrednio po zakończeniu wiecu. 200px|right|thumb|Abd al-Wahhab asz-Szawaf Do walk między miejscowymi komunistami i nacjonalistami doszło następnego dnia. 8 marca ok. 60 działaczy Irackiej Partii Komunistycznej zostało aresztowanych. Tego samego dnia płk asz-Szawaf przez radio ogłosił wypowiedzenie posłuszeństwa rządowi. W mieście doszło do chaotycznych starć między oddziałami wojska, które sympatyzowały z różnymi organizacjami politycznymi. Naseryści i panarabiści spodziewali się pomocy ze strony Zjednoczonej Republiki Arabskiej. Różne źródła podają, że nie dotarło ono do nichM. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 68-69. (według innego źródła było silne). Na konflikty polityczne nałożyły się zadawnione antagonizmy plemienne i rodowe, nienawiść chłopów względem wielkich posiadaczy ziemskich oraz niechęć między Arabami i Kurdami. Podczas walk zginęło co najmniej 200 osób, w tym zarówno płk asz-Szawaf, jak i Abd Allah asz-Szawi, oficer wojsk inżynieryjnych, który stanął na czele żołnierzy lojalnych wobec Kasima. Ostatecznie wojsko lojalne wobec rządu oddziały powstrzymały bunt i zaprowadziły porządek w mieście. W tłumieniu buntu wzięli udział również ci komuniści, którzy pozostawali nadal w Mosulu, wspierani przez przywódców kurdyjskich plemion. Już podczas starć komuniści dowiedzieli się, że aresztowany 8 marca działacz partyjny, Kamil al-Kazandżi, który 6 marca był jednym z przywódców wiecu Bojowników o Pokówj, został zabity w więzieniu. Wówczas zaatakowali mieszkańców miasta, których uznali za zwolenników asz-Szawafa, a którzy wielokrotnie nie mieli z nim nic wspólnego, a jedynie wcześniej wyrażali poglądy bliskie nacjonalizmowi arabskiemu. Niektórych zamordowano po zainscenizowanych "rozprawach" przed sądem ludowymP. Kwiatkiewicz, Mocarstwa..., s. 251-252..
Konsekwencje Wydarzenia w Mosulu przyczyniły się do wzrostu znaczenia Irackiej Partii Komunistycznej oraz liczby jej członkówA. Dawisha, Iraq, s. 175-176.. Partia i jej zwolennicy zorganizowała w całym kraju demonstracje, podczas których wzywano do dopuszczenia przedstawicieli komunistów do rządu. 1 maja 1959 w takiej manifestacji w Bagdadzie wzięło udział ponad 100 tys. ludzi. Rząd Abd al-Karima Kasima usunął również ze stanowisk rządowych sympatyków panarabizmu i partii Baas, uznając ich za nielojalnych wobec rewolucji. Chociaż Iracka Partia Komunistyczna deklarowała gotowość popierania rządu, Kasim zaczął widzieć również w komunistach potencjalne zagrożenie dla swojej władzy, z uwagi na realne poparcie społeczne, jakim dysponowali w 1959. Rząd Kasima oskarżył o organizację buntu w Mosulu prezydenta ZRA Gamala Abdel Nasera.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Irak w XX wieku Kategoria:1959 w Azji Kategoria:Mosul