Kalendarium historii Bydgoszczy (od 1945)

Kalendarium bydgoskie po II wojnie światowej, czyli historia Bydgoszczy w datach. Okres przed 1945 rokiem znajduje się w artykule: Kalendarium historii Bydgoszczy.

Polska Rzeczpospolita Ludowa lata 40. XX w. mały|Ekshumacja pomordowanych w „Dolinie Śmierci” mały|Teatr Miejski podpalony w lutym 1945 przez żołnierzy radzieckich, rozebrany wiosną 1946 mały|Pomorski Urząd Wojewódzki od 2 marca 1945 w budynku rejencji z 1836 mały|Województwo pomorskie (1945–1950) mały|Willa Wilhelma Blumwe w Bydgoszczy, od 1945 siedziba Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia mały|Wzniesiony w 1945 Pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Czerwonej (od 1990 pomnik Wolności) autorstwa Jana Kossowskiego mały|Średnia Szkoła Sztuk Plastycznych założona w 1945 dzięki staraniom Mariana Turwida i bydgoskiego oddziału ZPAP mały|Cmentarz Bohaterów Bydgoszczy założony w 1946, na którym złożono szczątki ekshumowanych ofiar zbrodni hitlerowskich w Bydgoszczy mały|Pergola w parku Kazimierza Wielkiego – relikt Pomorskiej Wystawy Przemysłu, Rzemiosła i Handlu (1946) mały|Pomorski Dom Sztuki w Bydgoszczy, w którym od 1946 skupiało się życie kulturalne Bydgoszczy mały|Siedziba Muzeum Miejskiego im. Leona Wyczółkowskiego, przeniesiona tu w 1946 z powodu zniszczenia przedwojennej siedziby w zachodniej pierzei Starego Rynku mały|Siedziba dowództwa Pomorskiego Okręgu Wojskowego (1947) mały|Szpital Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bydgoszczy (1947) mały|Kopia posągu Chrystusa Zbawiciela Bertela Thorvaldsena ustawiona przed kościołem Zbawiciela przekazanym parafii ewangelicko-augsburskiej (1948) mały|Szkoła Podstawowa przy ul. Kaplicznej (1948), pierwsza wzniesiona po II wojnie światowej w Bydgoszczy mały|Teatr Polski w Bydgoszczy wzniesiony w latach 1947–1949 według projektu Alfonsa Licznerskiego 1945 24 stycznia Roman Borowski, oficer ludowego Wojska Polskiego, razem z gronem obywateli organizuje Tymczasowy Komitet ObywatelskiDzieje Bydgoszczy. Calendarium. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace popularnonaukowe. Nr 3. Bydgoszcz 1968.; faktyczna władza należy jednak do wojskowej administracji radzieckiej i NKWDRataj Krzysztof: Bydgoszcz wpatrzona w przyszłość. Obchody jubileuszu 600-lecia miasta w 1946 roku, [w:] Kronika Bydgoska XXXV. 28 stycznia pożar Teatru Miejskiego wywołany przez żołnierzy Armii CzerwonejKałdowski Włodzimierz: Pierwszy rok wolności, [w:] Kalendarz Bydgoski 2008.; powstaje 40-osobowa orkiestra symfoniczna pod kierunkiem Z. Nowakowskiego; ukazuje się pierwszy numer „Wiadomości Bydgoskich”Ważniejsze daty z życia Bydgoszczy, [w:] Kalendarz Bydgoski 1987., 2 marca gazety codziennej „Ziemia Pomorska”Kalendarium historyczne, [w:] Kalendarz Bydgoski 1993., a 15 kwietnia „Trybuny Pomorskiej” – organu PPR od stycznia do kwietnia NKWD prowadzi deportacje osób uznanych, często niesłusznie za kolaborantów: z Bydgoszczy (1635 osób)Golon Mirosław: Działalność radzieckich władz wojskowych i policyjnych w Bydgoszczy w latach 1945–1946, [w:] Kronika Bydgoska XVII i XVIII., Fordonu (102 osoby) i całego Pomorza do ZSRR; Polacy umieszczani są w łagrach na Uralu i na Ukrainie; większość jesienią powraca do kraju, kilkaset umieraLewandowski Adolf: Deportacje ludności miasta Fordonu do ZSRR w 1945 r. [w:] Kronika Bydgoska XV.; NKWD wspólnie z MBP prowadzi również aresztowania polskich działaczy konspiracyjnych AK, korzystając m.in. z przejętej agentury gestapo 3 lutego przybywa do Bydgoszczy grupa operacyjna „Pomorze” KC PPR, wyznaczona przez Ministerstwo Przemysłu i Biuro Ekonomiczne przy Radzie Ministrów w celu organizacji administracji, służb siłowych (milicja, urząd bezpieczeństwa), zabezpieczenia majątku, uruchamiania przedsiębiorstw, prac przy reformie rolnejJastrzębski Włodzimierz: Życie polityczne w Bydgoszczy w latach 1945–1956, [w:] Kronika Bydgoska IX i X. 5 lutego organizacja na wzór NKWD Pomorskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który rozpoczyna walkę z podziemiem zbrojnym oraz inwigilację środowisk społecznych, w tym młodzieżyRybarczyk Piotr: Działania Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bydgoszczy wobec uczniów i nauczycieli bydgoskich szkół średnich w latach 1945–1956, [w:] Kronika Bydgoska XXVIII. 11 lutego uruchomienie linii tramwajowych w mieście; 12 lutego w 10 szkołach powszechnych w Bydgoszczy rozpoczyna naukę 12 tys. dzieci; 19 lutego wznowienie pracy Biblioteki Miejskiej i Konserwatorium Muzycznego 20 lutego otwarcie w Bydgoszczy Pomorskiego Oddziału Polskiej Agencji Prasowej (zasięg: Pomorze i Mazury)Babisiak Stanisław: Spojrzenie na prasę bydgoską. [w:] Kronika Bydgoska VI. 21 lutego powstaje 40-osobowa Tymczasowa Rada Narodowa miasta Bydgoszczy na czele z Witoldem Szuksztą“Bydgoszcz. Informator. Historia, teraźniejszość, przyszłość” Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 1979, s. 62. (17 marca przekształcona w stałą Miejską Radę NarodowąBydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. .) oraz Tymczasowy Komitet Wojewódzki z I sekretarzem Antonim Alsterem, który pozostaje na tym stanowisku do 1947; w prasie pojawiają się informacje o planowanym ulokowaniu władz wojewódzkich w Bydgoszczy, co forsują u wicepremiera Władysława Gomułki przedstawiciele Rządu Tymczasowego oddelegowani na teren PomorzaSudziński Ryszard: Przemiany terytorialno-administracyjne na obszarze województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1945–1975 i rola Bydgoszczy jako ośrodka administracyjnego w Polsce północnej, [w:] Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego. T. 16 Bydgoszcz jako ośrodek administracyjny na przestrzeni wieków. Zbiór studiów pod red. Zdzisława Biegańskiego i Włodzimierza Jastrzębskiego. Bydgoszcz 1998. 24 lutego prezydentem miasta zostaje Witold Szukszta (do 31 sierpnia 1945 r.)“Bydgoszcz. Informator. Historia, teraźniejszość, przyszłość” Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 1979, s. 63. 27 lutego aresztowanie przez funkcjonariuszy MBP i NKWD ppor. Leszka Białego, szefa łączności Okręgu Pomorze AK, który zostaje zamordowany w gmachu Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Poniatowskiego 5Golon Mirosław: Bydgoszcz w polityce radzieckich władz wojskowych i policyjnych w 1945 r. [w:] Bydgoszcz 650 lat praw miejskich – zbiór artykułów pod red. Maksymiliana Grzegorza i Zdzisława Biegańskiego. Bydgoszcz 1966. ., w mieście pozostaje ok. 3 tys. Niemców (38 tys. wyjechało przed radziecką ofensywą); Niemcy są skoszarowani w więzieniu przy Nowym Rynku, obozach tymczasowych oraz dużych obozach internowania w Zimnych Wodach i Łęgnowie (po ok. 1 tys. osób), jesienią przeniesieni do Centralnego Obozu Pracy w Potulicach; dzieci niemieckie lokowane są w domach dziecka; razem z Niemcami więziona jest pewna liczba Polaków, którzy należąc do III grupy Volksliste zostali zadenuncjowani jako kolaboranci; z powodu złych warunków, braku pożywienia i okrucieństwa strażników wysoka jest śmiertelnośćStankowski Witold: Losy niemieckiej ludności miasta Bydgoszczy w latach 1945–1950, [w:] Kronika Bydgoska XV. od lutego do maja Armia Czerwona wywozi z bydgoskich zakładów przemysłowych wyposażenie i zapasy, szerzą się grabieże, gwałty i dewastacje; 25 kwietnia przedstawiciele Misji Ekonomicznej ZSRR przedstawiają pełnomocnikowi Rządu na Pomorze Antoniemu Alsterowi plan demontażu urządzeń z 66 zakładów z województwa pomorskiego, w tym 30 zakładów bydgoskich i 250 statków z flotylli Kanału Bydgoskiego, wobec protestów władz polskich całkowita wywózka urządzeń następuje tylko z DAG Fabrik Bromberg, a częściowa m.in. z zakładów elektrotechnicznych Ciszewskiego, zakładu sygnałów kolejowych 2 marca decyzja na szczeblu rządowym o przeniesieniu Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego z Torunia (będącego w organizacji od 5 lutego) i dalszej jego organizacji w Bydgoszczy; oficjalne stanowisko przekazuje 17 marca pełnomocnik Rządu Tymczasowego na województwo pomorskie Henryk Świątkowski wskazując, że Bydgoszcz wyznaczono ośrodkiem administracji publicznej z racji pełnienia funkcji centrum przemysłowego i komunikacyjnego regionu, podczas gdy Toruń ma zostać ośrodkiem kulturalno-oświatowym Pomorza; argumenty polityczne to korzystniejsze warunki w Bydgoszczy dla rozwoju struktur nowej władzy opartej na PPR niż w Toruniu opanowanym przez działaczy PPSSudziński Ryszard: Uwarunkowanie i czynniki rozwoju Bydgoszczy w okresie industrializacji miasta (od połowy XIX do końca XX wieku), [w:] Bydgoszcz 650 lat praw miejskich – zbiór artykułów pod red. Maksymiliana Grzegorza i Zdzisława Biegańskiego. Bydgoszcz 1966. . 8 marca powstaje Pomorska Okręgowa Dyrekcja Polskiego Radia w BydgoszczyRzepa Marek: Arnold Rezler – twórca i animator kultury muzycznej, [w:] Kronika Bydgoska XXXII.; obejmuje całe Pomorze z Gdańskiem i Szczecinem włącznieRzepa Marek: Organizacja i pracownicy Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy w latach 1945–1956, [w:] Kronika Bydgoska XXII. 17 marca Bydgoszcz zostaje stolicą województwa pomorskiegoJanusz Umiński „Bydgoszcz i Okolice. Przwodnik“, Wydawnictwo „Sport i turystyka“ 1985, s.25 24 marca pod kierownictwem dyrektora Aleksandra Rodziewicza zespół teatralny wystawia swą pierwszą premierę Zemstę Aleksandra Fredry w Teatrze Elysium przy al. Mickiewicza; założenie przez Adama Grzymałę-Siedleckiego i Aleksandra Rodziewicza Szkoły Dramatycznej kształcącej aktorów teatralnych (działa do 1948, od 1949 Studium dla Reżyserów Teatrów Amatorskich)Długosz Jerzy: Aktorzy od Grzymały, [w:] Kalendarz Bydgoski 2005.; w następnych miesiącach rozpoczynają działalność teatry amatorskie m.in. Teatr Aktualności, Teatr Rewii, Teatr Literacki, Teatr Powszechny Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, Pomorski Związek Teatrów Ludowych itp 15 marca rozkaz o formowaniu w Bydgoszczy, Fordonie i Koronowie 14. Dywizji Piechoty – ostatniej dywizji Wojska Polskiego formowanej w okresie działań wojennych, wchodzącej w skład Odwodu Naczelnego Dowództwa WP obok 11.DP (Łódź), 12.DP (Poznań) i 13.DP (Katowice); dywizja uczestniczy w walkach z podziemiem zbrojnym na wschodzie kraju i w Bieszczadach, wraca na Pomorze w 1949, rozwiązana w 1957Zawadzki Wojciech: Historia 14. Dywizji Piechoty (1945–1957), [w:] Kalendarz Bydgoski 2008.. w marcu powstaje w Bydgoszczy Okręgowa Dyrekcja Przedsiębiorstwa „Film Polski” obejmująca region bydgoski, toruński, włocławski, pilski, gdański i olsztyńskiBukolt Alojzy: Bydgoskie kino w latach 1945–1950, [w:] Kalendarz Bydgoski 1996. 29 marca pierwsze posiedzenie Wojewódzkiej Rady Narodowej; 14 kwietnia WRN podejmuje uchwałę w sprawie założenia uniwersytetu w Toruniu i politechniki w BydgoszczySudziński Ryszard: Organizacja władzy ludowej na terenie województwa pomorskiego (bydgoskiego) w 1945 r. [w:] Bydgoszcz w latach 1920–1970. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 6. Bydgoszcz 1972. 30 marca dekret Rządu Tymczasowego o utworzeniu województwa gdańskiego z 6 północnych powiatów dotychczasowego województwa pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy od marca do grudnia w mieście funkcjonują 3 polowe szpitale ewakuacyjne rozmieszczone w kilkunastu budynkach szkolnych i użyteczności publicznejBoguszyński Mieczysław: Od warsztatu balwierskiego do szpitala klinicznego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008. . w kwietniu reaktywacja Izby Rzemieślniczej w Bydgoszczy, której podlegają cechy i rzemieślnicy w całym województwie pomorskim 1 maja inauguracja działalności Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Bydgoszczy, która otrzymuje budynki przy ul. Gdańskiej 48–50Sucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945–1980. [w:] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945–1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. w maju powstaje Klub Literacko-Artystyczny, do którego należą m.in. Zygmunt Felczak, Marian Turwid, Jan Piechocki, Alfred Kowalkowski; inauguracja Teatru Lalki i Aktora założonego przez Irenę Pikiel-Samorewiczową i Jadwigę Badowską