thumb|Hala od ul. Fordońskiej thumb|Zabytkowa brama (1921) thumb|Hala produkcyjna (1927) thumb|Hala produkcyjna (lata 90. XX w.) thumb|Dział handlowy (1996) thumb|Hala produkcyjna kabli elektroenergetycznych średnich i wysokich napięć (2003) Bydgoska Fabryka Kabli (Tele-Fonika Kable S.A. – zakład Bydgoszcz) – fabryka w Bydgoszczy założona w 1920 roku, samodzielna do 1999, od 2003 należąca do grupy kapitałowej Tele-Fonika Kable w Myślenicach, najstarsza istniejąca fabryka kabli w PolsceJan Grobicki red.: Polski przemysł kablowy. Stowarzyszenie Producentów Kabli i Osprzętu Elektrycznego. Bydgoszcz 2007..
Charakterystyka Zakład Bydgoszcz jest wiodącym zakładem Grupy Tele-Fonika Kable S.A., największym producentem kabli elektroenergetycznych średnich i wysokich napięć w Europie. W 2006 zajmował powierzchnię 24 ha i zatrudniał 617 pracowników. Zakład posiada certyfikaty jakości przyznane przez: VDE (Niemcy), BASEC (Wielka Brytania), UL (USA), FIMKO (Finlandia), LCIE (Francja), CSA (Kanada), MSHA (USA – górnictwo), Sekab – (Rosja), IPH – BERLIN (Niemcy), BBJ (Polska), WUG (Polska – górnictwo), Instytut Energetyki w Warszawie.
BFK jest członkiem Międzynarodowej Federacji Producentów Kabli i Stowarzyszenia Producentów Kabli „Interkabel”. Posiada własny Ośrodek Badawczo-Wdrożeniowy, współpracuje z ośrodkami naukowymi. Kable energetyczne wyprodukowane w BFK ułożono m.in. na londyńskim lotnisku Heathrow i w tunelu La Manche.
Właściciel BFK grupa Tele-Fonika Kable jest trzecim w Europie producentem kabli, właścicielem 5 zakładów w Polsce i 2 za granicą (Serbia, Ukraina).
Historia Okres międzywojenny Geneza zakładów wiąże się z rozwojem elektrotechniki w odrodzonej II RzeczypospolitejChamot Jan: Towarzystwo Akcyjne „Kabel Polski”, [w:] Kronika Bydgoska IV.. Na ziemiach polskich przed 1920 istniało tylko kilka zakładów rzemieślniczych wytwarzających przewody i maszyny elektryczne. W tym okresie rynek polski był zdominowany przez niemiecki przemysł elektrotechnicznyKornet Dorota: Przemysł elektrotechniczny w Bydgoszczy w latach 1920–1939 (cz. 1), [w:] Kronika Bydgoska XVIII.. Rozwój polskiego przemysłu kablowego datuje się od 1920, kiedy z inicjatywy kapitału polskiego równocześnie powstały dwie fabryki: w Warszawie i w BydgoszczyFabryka kabli w Warszawie została całkowicie zniszczona podczas II wojny światowej i nie odbudowana..
12 października 1920 z inicjatywy Banku Spółek Zarobkowych w Poznaniu zostało założone Towarzystwo Akcyjne „Kabel Polski” o kapitale akcyjnym 20 mln marek polskichNie była to jednak pierwsza w mieście fabryka branży elektrotechnicznej, gdyż prekursorem była Fabryka Żarówek i Lamp Elektrycznych „Ampol” Towarzystwo Akcyjne, utworzona przy ul. Sienkiewicza przez reemigrantów polskich z USA – Stefana Daszewskiego i Rafała Kuklińskiego.Chamot Jan: Tak rodził się „Kabel”, [w:] Kalendarz Bydgoski 1973.Umiński Janusz: Kabel Polski, Kabel Bydgoski, [w:] Kalendarz Bydgoski 2014.. W skład pierwszej Rady Nadzorczej weszło 10 osób, m.in. prezydent Bydgoszczy Jan MaciaszekW kolejnych latach w skład Rady Nadzorczej wchodziły znane osobistości z życia politycznego i gospodarczego, m.in. August Zaleski (minister, prezes Banku Handlowego w Warszawie), Tadeusz Sułowski (prezes Siły i Światła w Warszawie), czy inż. Andrzej Wierzbicki (naczelny dyrektor Centralnego Związku Przemysłu Polski).. Jako dyrektora technicznego powołano inż. Stanisława Rolbieskiego, byłego wicedyrektora fabryki „Deutsche Kabelwerke” w Berlinie. Lokalizację zakładu wybrano na terenie odkupionym od Lloyda Bydgoskiego, w pobliżu stacji kolejowej Bydgoszcz Wschód, skąd była doprowadzona bocznica kolejowaNa lokalizację fabryki rozważano również teren tartaku Heewego w Solcu Kujawskim.. W 1921 roku projekt fabryki sporządził i zatwierdził miejski radca budowlany KöppenGrzybowska Maria, Wernerowska Zofia: Architektura przemysłowa lat 20. i 30. XX w. – Bydgoska Fabryka Kabli S.A. „KABEL”, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 2 Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy..
Prace budowlane wykonała od listopada 1920 do maja 1922 bydgoska firma budowlana Kuklińskiego. Wzniesiono dwa budynki produkcyjne oraz obiekty administracyjne i pomocnicze, murowane z cegły oraz pokryte drewnianymi dachami. W 1922 inż. Stanisław Rolbieski dokonał zakupu maszyn (częściowo używanych) w Niemczech, które dotarły do Bydgoszczy okrężną drogą przez Finlandię i Wolne Miasto Gdańsk z uwagi na toczącą się polsko-niemiecką wojnę celną. 4 czerwca 1923 dokonano oficjalnego poświęcenia i otwarcia fabryki, która posiadała następujące oddziały: gumownię, oddział telefoniczny i silnoprądowy z oplatarkami i skręcarkami, prasę, cynownię i ciągarnię drutów. W pierwszych latach bazowano na własnych rozwiązaniach technicznych. W 1923 po raz pierwszy w Polsce i siódmy na świecie rozpoczęto produkcję kabli ziemnych, w tym opancerzonych. Część surowców do produkcji sprowadzano z zagranicy, m.in. w miedź surową zaopatrywano się w USA, Kanadzie, Chile i Belgii, w cynę w Holandii, jedwab naturalny we Francji, sznur azbestowy w Anglii, a ołów w Niemczech. Miedź elektrolityczną kupowano w polskich hutach na Śląsku. Od 1924 pakiet kontrolny akcji zakładu posiadała warszawska spółka Siła i Światło oraz poznański Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych.
Od 1925 fabryka produkowała wszystkie występujące wówczas w Polsce rodzaje kabli i przewodówSudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Historia Bydgoszczy tom II część pierwsza 1920-1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 1999. .. Stałymi odbiorcami były m.in.: Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna w Warszawie, PKP, Ministerstwo Poczt i Telegrafów oraz podlegające mu dyrekcje w całej Polsce, bydgoska Fabryka Sygnałów Kolejowych C. Fiebrandta, elektrownie w Bydgoszczy, Ostrowiu Mazowieckim, Toruniu, Poznaniu. Fabryka posiadała własną kotłownię oraz maszynę parową o mocy 300 KM z prądnicą prądu stałego, a od 1929 była zasilana dodatkowo z elektrowni miejskiej.
22 lutego 1927 wybuchł w fabryce groźny pożarByć może było to celowe podpalenie, dla uzyskania odszkodowania, które wyniosło 3 mln zł.. W ciągu nocy zakład spłonął niemal doszczetnie, a straty sięgnęły 1,5 mln zł. Ocalała jedynie zakładowa elektrownia, kotłownia i warsztaty. Ponieważ „Kabel Polski” posiadał bardzo wysokie ubezpieczenie, udało się uzyskać odszkodowanie umożliwiające sfinansowanie modernizacji i dalszej rozbudowy. Równocześnie dokupiono od Lloyda Bydgoskiego nowe tereny, w wyniku czego granica fabryki oparła się o Brdę. W ciągu roku wzniesiono nową halę z 2 suwnicami, w której produkowano przewody w izolacji gumowej, kable telefoniczne i energetyczneHalę przeniesiono z Fabryki Maszyn i Kotłów Parowych F. Eberhardta zakupioną za 1/3 faktycznej wartości, natomiast ceglane ściany hali zaprojektował inż. arch. Bronisław Jankowski zgodnie z duchem modernistycznej architektury lat 20. XX w.. Po odbudowie fabryka zajmowała 18 ha i zatrudniała 400 pracowników. Oprócz niej w Polsce pracowały jeszcze 2 fabryki: w Warszawie i Rudzie Pabianickiej (filia Siemensa), ale produkowały one tylko przewody elektryczne, podczas gdy „Kabel Polski” w Bydgoszczy był jedynym producentem kabli energetycznych i teletechnicznych, w tym podmorskich i okrętowychPóźniej powstały także kablownie w Krakowie (1927), Będzinie (1927), Czechowicach-Dziedzicach (1928) i Ożarowie (1931), a w 1938 rozpoczęto budowę fabryk kabli w Centralnym Okręgu Przemysłowym: w Dwikozach pod Sandomierzem i w Lubartowie koło Lublina, których nie ukończono z powodu wybuchu wojny..
„Kabel Polski” w tym czasie posiadał własną ciągarnię drutu miedzianego oraz dział chemiczny, gdzie z kauczuku naturalnego otrzymywano taśmę gumową dla izolacji przewodów. Odrębna jednostka zajmowała się izolowaniem materiałami włóknistymi, jak: papier, juta, bawełna, jedwab. Zakład posiadał laboratorium prób i badań gotowych kabli i przewodów. Do 1927 na inwestycje związane z zakupem maszyn, urządzeń oraz ruchomości średnio rocznie wydawano 1,4 mln zł.
W celu pozyskania środków na dalszy rozwój, w 1927 zawarto porozumienie z Towarzystwem Akcyjnym firmy „Kabelwerk Felten-Guilleaume” AG z Wiednia, która zapewniła nadzór techniczny i licencje dla fabryki w zamian za 15% akcji i 4% ceny kabli w ołowiu. W nowych warunkach własnościowych na kierownicze stanowiska techniczne zaangażowano Niemców, których zachowanie i postępowanie budziło zastrzeżenia polskich władz wojskowych. W 1928 zarząd zakupił także licencję od firmy Siemens und Halske z Berlina na produkcję kabli międzymiastowych, telefonicznych i telegraficznych pupinowskich. Na początku lat 30. podniesiono kapitał akcyjny o 5 mln zł zawierając porozumienia z kablowniami: „Felten-Guilleaume” w Wiedniu i Budapeszcie oraz Czesko-Morawskimi Zakładami Elektrotechnicznymi Fr. Kriżika w Pradze. Natomiast od 1935 obowiązywała na wyrób i sprzedaż kabli pupinowskich umowa licencyjna podpisana z nowojorskim International Stanford Electric Corporation.
Wyroby bydgoskiej kablowni były nagradzane złotymi medalami za wysoką jakość m.in. w 1927 na Wystawie Wodnej w Bydgoszczy, w 1928 na Targach Północnych w Wilnie oraz w 1929 na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu.
W roku 1929 rozpoczęto produkcję telefonicznych kabli dalekosiężnych do komunikacji międzynarodowej, a w latach 30. kabli okrętowych na potrzeby polskiej floty morskiej. W bydgoskie kable były m.in. wyposażone budowane w Anglii niszczyciele ORP „Wicher” i ORP „Burza” oraz statki pasażerskie MS „Batory” i MS „Piłsudski”. Do 1931 firma sprzedawała swoje wyroby za pośrednictwem przedstawicieli w całej Polsce (Warszawa, Łódź, Katowice, Sosnowiec, Łuck, Gdańsk). W 1929 wartość produkcji wynosiła 10,5 mln zł, a zatrudnienie 500 osób. W czasie wielkiego kryzysu (1930–1935) produkcja i zatrudnienie spadły do połowy, po czym wzrosły do 12 mln zł i 350 pracowników (1938). Od 1936 fabryka dostarczała kable dla elektryfikacji Polskich Kolei Państwowych.
W latach 30. zbudowano kilka nowych budynków fabrycznych, w których mieściły się m.in.: stacja prób wysokich napięć (1931), ciągarnia drutów, napajalnia juty (1936), warsztat głównego mechanika. W 1931 nad Brdą usytuowano modernistyczną willę dla dyrektora oraz domy dla specjalistów. Zakład posiadał własne nabrzeże, ale drogą wodną z Warszawy przywożono jedynie sporadycznie walcówkę miedzianą.
W 1930 siedem kablowni polskich powierzyło komisową sprzedaż swoich wyrobów Centralnemu Biuru Centroprzewód z Warszawy oraz wysłało swoich przedstawicieli do Międzynarodowego Kartelu Kablowego w Londynie (Tadeusz Gayczak, Felicjan Karśnicki). Każda z polskich fabryk posiadała zastrzeżony znak towarowy w postaci barwnych nitek pod oplotem. „Kabel Polski” w Bydgoszczy oznaczał przewody nitką biało-niebieską, skręconą.
Zarobki pracowników „Kabla Polskiego” były lepsze od średniej na terenie Bydgoszczy. Załoga politycznie sympatyzowała z chadecją oraz należała do Związku Katolickich Towarzystw Robotników Polskich. Dyrekcja fundowała stypendia dla pracowników oraz umożliwiała im uprawianie sportu. Pracownicy należeli do zakładowego klubu Kabel Polski BydgoszczChamot Jan: Bydgoska Fabryka Kabli 1923-1973. Zarys historyczno-socjologiczny. Bydgoszcz 1973..
W 1938 Spółka Akcyjna Siła i Światło w Warszawie zwiększyła swoje udziały w spółce „Kabel Polski” do 95% poprzez wykup akcji od inwestorów zagranicznych. W 1939 pod względem sprzedaży i zatrudnienia BFK była 3. fabryką w Polsce po Krakowie i Ożarowie.
Okres okupacji niemieckiej 5 września 1939 na polecenie władz wojskowych dwa wagony maszyn wysłano do Ożarowa. Podczas hitlerowskiej inwazji zostały one zbombardowane pod Kutnem, ale jesienią 1939 wróciły do Bydgoszczy. 20 października 1939 budowniczy fabryki inż. Stanisław Rolbieski z rodziną stał się jedną z ofiar masowych egzekucji w Lesie Gdańskim.