Z-8 – zbiornikowiec paliwowy projektu B199, służący w Marynarce Wojennej RP. Wszedł do służby 21 lipca 1970 roku. Od 2011 roku służy w 12 Wolińskim Dywizjonie Trałowców w 8 Flotylli Obrony Wybrzeża. Bazuje w Porcie Wojennym w Świnoujściu. Według tego samego projektu zbudowano jeszcze inny zbiornikowiec – Z-3.

Geneza i budowa Po II wojnie światowej w skład Marynarki Wojennej weszły cztery zbiornikowce. Nazwano je: Z-1, Z-2, Z-3 i Z-4. Trzy pierwsze były dawnymi krypami minowymi Marynarki Wojennej II RP, które podczas wojny Niemcy przebudowali na zbiornikowce, czwarty zaś był redowym zbiornikowcem. Jednostki te zabezpieczyły potrzeby MW na lata 50. XX wieku, lecz w dalszej perspektywie potrzebna była wymiana ich na nowe okręty. W roku 1961 podniesiono banderę na trzech nowych jednostkach projektu 500 – Z-5, Z-6 i Z-7. Wiązało się to z wycofywaniem starszych okrętów, co uczyniono w latach 60. i 70. XX wieku. Pod koniec lat 60. zauważono potrzebę budowy nowych większych zbiornikowców paliwowych oraz zbiornikowca wodnego, gdyż zapasy wody i paliwa decydowały o autonomiczności okrętu. Projekt bliźniaczych okrętów wykonało Biuro Projektów i Studiów Taboru Rzecznego (późniejsze Centrum Badawczo-Projektowe Żeglugi Śródlądowej NAVICENTRUM) we Wrocławiu. Projekt dostał oznaczenie B199, które stosowano dla jednostek cywilnych. Zdecydowano się na budowę trzech zbiornikowców – dwóch paliwowych: Z-8 i Z-3 oraz wodnego: Z-9. Budową zajęła się Wrocławska Stocznia Rzeczna, natomiast Z-9 został dodatkowo wyposażony w Stoczni Wisła w Gdańsku.

Pierwszy okręt serii – Z-3 wodowano w 1969 roku i wcielono do służby w 1970 roku. Z-8 został wybudowany w tym samym czasie pod numerem stoczniowym B199/2, a banderę PJP podniesiono na nim 21 lipca 1970 roku. Z-9 wcielono rok później. thumb|Emblemat zbiornikowca Z-8

Dane taktyczno-techniczne Kadłub i architektura Kadłub okrętów proj. B199 został wykonany ze stali, jest przystosowany do pływania po pokruszonym lodzie i prezentuje typowy dla zbiornikowców układ z podwyższonym dziobem, niskim śródokręciem oraz nadbudówką na rufie. W dziobówce mieszczą się: pomieszczenia techniczne, gospodarcze, dziobowa siłownia pomocnicza oraz awaryjny zespół prądotwórczy. Pokład dziobówki mieści armatę ZU-23-2M Wróbel oraz urządzenia cumowniczo-kotwiczne. Na śródokręciu znajdują się zbiorniki paliwa, pompy, dwa stanowiska przeładunkowe oraz łódź ratowniczo-robocza, natomiast nad nimi biegnie pomost komunikacyjny. Przy wyporności pełnej wysokość wolnej burty na śródokręciu wynosi zaledwie 43 cm. Na rufie umieszczono jednokondygnacyjną nadbudowę z dwukondygnacyjną nadbudówką. W nadbudowie znajdują się: kajuty załogi, mesa, kambuz, magazyny prowiantu, sanitariat oraz szyb maszynowy. Tylną część nadbudowy zajmują wciągarki oraz bębny z wężem pływającym, wydawanym i wybieranym przez otwór w pawęży rufowej. Wszystkie wymienione pomieszczenia przykrywa pokład rufówki. Na owym pokładzie znajduje się rufowa armata ZU-23-2M Wróbel. W nadbudówce, na pierwszej kondygnacji znajdują się m.in. kajuty oficerskie, ambulatorium i szyb maszynowy, a na drugiej główne stanowisko dowodzenia (GSD), kabina radio i kabina nawigacyjna.

Jednostka posiada osiem zbiorników ładunkowych paliwa o różnej pojemności, zbiornik wody słodkiej, zbiornik wyrównawczy systemu chłodzenia wodą słodką, dwa zbiorniki wody balastowej, sześć zbiorników paliwa, zbiornik nieczystości oraz zbiornik oleju zużytego. Z-8 ma dwie kotwice Halla o wadze ok. 800 kg.

Wyporność standardowa Z-8 wynosi 1196 ton, normalna – 1211 ton, natomiast pełna 1225 ton. Długość całkowita okrętu wynosi 57,87 metra, a między pionami 53,95 metra. Szerokość całkowita to 9,3 metra, a konstrukcyjna 9 metrów. Zanurzenie wynosi 3,32 metra, natomiast wysokość boczna 3,75 metra. Nośność okrętu wynosi 692 t, natomiast pojemność 657 t.

Napęd i osiągi Napęd główny zbiornikowca stanowi jeden NRD-owski silnik wysokoprężny nawrotny SKL Magdeburg 6NVD48.AU. Jego moc maksymalna przy 387 obr./min wynosi 957 KM (704 kW), moc nominalna przy 375 obr./min to 870 KM (640 kW). Napędza on jedną czteroskrzydłową śrubę o stałym skoku. Z-8 ma jeden ster wypornościowy o wymiarach 1,6 na 2,2 metra. Zbiornikowiec ma jeden wał śrubowy oraz dwa wały pośrednie. Prędkość maksymalna wynosi 11,2 węzła. Zasięg pływania jednostki to 1230 Mm, a autonomiczność wynosi 10 dób. Zapasy okrętu to: 18 ton paliwa, 0,9 tony oleju, 5,3 tony wody pitnej oraz 0,9 tony żywności.

Energię elektryczną na Z-8 zapewniają dwa agregaty prądotwórcze S324-MEZ-EL o mocy 30,6 kW (41,6 KM) każdy. Składają się one z silnika Diesla oraz prądnicy.

Zbiornikowce proj. B199 mogły przewozić do 649 ton oleju napędowego, 21,4 ton oleju smarnego i do 3 ton benzyny lakowej lub ekstrakcyjnej albo lotniczej w beczkach.

Uzbrojenie i wyposażenie Uzbrojenie Od początku służby do przełomu lat 80. i 90. XX wieku jedyne uzbrojenie Z-8 stanowiły dwie przestarzałe podwójne armaty przeciwlotnicze 2M-3M kalibru 25 mm produkcji radzieckiej. Wtedy to zdecydowano o wymianie owych armat, zaprojektowanych jeszcze w latach 50. na nowsze uzbrojenie polskiej produkcji, a mianowicie dwa podwójne zestawy działa plot. ZU-23-2M Wróbel-I kalibru 23 mm. Działa te zaprojektowane w latach 70. znajdują się na okręcie do dziś, po jednym stanowisku na dziobie i rufie. Wyposażenie elektroniczne i nawigacyjne Pierwszym radarem zamontowanym na zbiornikowcach projektu B199 był radar lampowy RN-231A produkcji warszawskich zakładów „Radwar”. W późniejszym okresie służby został on zmieniony na nowocześniejszy radar SRN (przed 1995 rokiem).

Na Z-8 znajdują się następujące urządzenia do radionawigacji, elektronawigacji oraz radiokomunikacji (według stanu na 1 stycznia 1995 roku):

radionamiernik cyfrowy ARC-1402 żyrokompas „Giria-M” kompas magnetyczny KP-2 log MGŁ-25 radiostacja R-609 Akacja nadajnik radiokomunikacyjny R-647 odbiornik radiokomunikacyjny R-671

Służba Banderę pomocniczych jednostek pływających podniesiono na Z-8 21 lipca 1970 roku, wcielając go tym samym w skład 45 Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających w 3 Flotylli Okrętów w Gdyni-Oksywiu. Pierwszym dowódcą okrętu został kpt. mar. Bolesław Hutyra, który dowodził okrętem do grudnia 1970 roku. W czerwcu 1975 roku zbiornikowiec uczestniczył w krajowych ćwiczeniach morskich o kryptonimie Posejdon-75. Następnie od 4 do 26 maja 1983 roku okręt brał udział w wielkich ćwiczeniach sił Marynarki Wojennej Reda-83. W 1991 roku do służby w MW wszedł nowy zbiornikowiec – ORP „Bałtyk” (Z-1). Pozwoliło to przenieść Z-8 z Gdyni do Helu, do 43 Dywizjonu PJP w ramach 9 Flotylli Obrony Wybrzeża. Tam też służył aż do rozformowania owej flotylli w 2007 roku.

1 lipca 2007 roku jednostka została przyjęta do Dywizjonu PJP KPW Świnoujście w ramach 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. Dowódcą Z-8 był wtedy kpt. mar. Waldemar Koczwara. W czasie służby w tym dywizjonie współtworzył razem z barkami B-11 i B-3 Grupę Zbiornikowców. Od 27 czerwca 2011 roku okręt jest podporządkowany 12 Wolińskiemu Dywizjonowi Trałowców (12 DTR). W 2013 roku Z-8 miał zostać wycofany ze służby i spisany ze stanu floty, do czego jednak nie doszło. W tym samym roku okręt przeszedł remont generalny wykonywany przez szczecińską stocznię Net-Marine za kwotę prawie 18 mln złotych, który znacząco zwiększył jego możliwości operacyjne. thumb|Zbiornikowiec Z-8 od rufy w 2016 roku

W dniach 19 do 23 maja 2014 roku Z-8 uczestniczył w ćwiczeniach Okrętowej Grupy Zadaniowej połączonych sił 3 FO i 8 FOW oraz Brygady Lotnictwa MW. 25 maja 2017 roku nowym dowódcą okrętu został kpt. mar. Karol Zabłocki, dotychczasowy dowódca Grupy Jednostek Pływających w 12 DTR, której jednostką flagową jest Z-8. Do 2019 roku okręt miał na koncie przebyte ok. 70 tys. Mm oraz udział w wielu ćwiczeniach takich jak Anakonda i Wargacz. W czerwcu 2019 roku jednostka brała udział w ćwiczeniach MW pod kryptonimem Dragon-19, razem z 15 innymi jednostkami Marynarki Wojennej takimi jak okręt transportowo-minowy ORP „Kraków” i trałowiec ORP „Bukowo”. W maju 2020 roku Z-8 brał udział w ćwiczeniach sił okrętowych 8 FOW i 3 FO. W dniach 8–9 września 2020 roku zbiornikowiec brał udział w ćwiczeniach reagowania kryzysowego Kaper-20, w których grał rolę zajętej przez terrorystów jednostki cywilnej. W sierpniu 2021 roku Z-8 brał udział w ćwiczeniach ratowniczych, gdzie grał płonącą jednostkę. W październiku i listopadzie tego samego roku okręt brał udział w szkoleniu sił przeciwminowych 8 FOW. Ćwiczono obronę przeciwlotniczą, przeciwminową, ochronę szlaków komunikacyjnych i strzelanie artyleryjskie. W 2023 roku okręt został wyremontowany przez gdańską stocznię Baltic Engineering za kwotę 4,9 mln złotych.

Zobacz też ORP „Bałtyk” (Z-1)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Aktywne okręty pomocnicze polskiej Marynarki Wojennej Kategoria:Polskie okręty pomocnicze z okresu po 1945