Rezerwat przyrody Sivá Brada (słow. Národná prírodná rezervácia Sivá Brada) – rezerwat przyrody w Kotlinie Hornadzkiej na Słowacji, obejmujący kopę trawertynową z aktywnymi źródłami mineralnymi i specyficzną florą. Powierzchnia 19,55 ha.
Położenie Rezerwat leży w granicach miasta Spiskie Podgrodzie w powiecie Lewocza w kraju preszowskim. Obejmuje teren leżący po południowej stronie drogi nr 18, ok. 2 km na północny zachód od centrum Spiskiego Podgrodzia.
Historia Rezerwat został utworzony w 1979 r. decyzją Ministerstwa Kultury Słowackiej Republiki Socjalistycznej nr 9146/1979-OP z dnia 30 listopada 1979 r. Obowiązuje w nim 4. stopień ochrony.
Charakterystyka Teren rezerwatu z południa na północ przecina lokalna droga. Część wschodnią rezerwatu tworzy właściwe wzgórze, zwieńczone kopą utworzoną z młodego, holoceńskiego trawertynu (martwicy wapiennej), sięgające wysokości 506 m n.p.m. Sama kopa ma wysokość ok. 25 m i średnicę ok. 500 m u podstawy. Jej tworzenie rozpoczęło się relatywnie niedawno, ok. 10 tys. lat temu, kiedy ruchy tektoniczne doprowadziły do powstania spękań w podłożu, przez które rozpoczęła się wydobywać woda bogata w związki mineralne, głównie węglany i siarczany. Obecna aktywna, rosnąca kopa powstała dzięki ujawnieniu się przed kilkudziesięciu laty „pasożytniczego” źródła na zboczu pierwotnej kopy. Na jej szczycie znajduje się jeziorko o średnicy 3 m i głębokości 0,3 m, z którego dna nieustannie wypływa woda.
Część zachodnia rezerwatu obejmuje obniżenie terenowe, będące miejscem formowania się lokalnego cieku wodnego, spływającego w kierunku południowym i we wsi Baldovce uchodzącego do Klčovskiego potoku.
W odróżnieniu od kilku sąsiednich wzgórz trawertynowych w okolicy (wzgórze na którym wznosi się Zamek Spiski, Dreveník i in.), Sivá Brada jest wzgórzem żywym. Trawertyn osadza się tu do chwili obecnej, tworząc na stokach kopy niewielkie tarasy z miniaturowymi jeziorkami, z których woda spływa na niższy poziom efektownymi kaskadami.
Teren rezerwatu porastają cenne z przyrodniczego punktu widzenia zespoły roślinności słonolubnej, sucholubnej, a w części zachodniej również moczarnej.
Inne informacje Miejscowe źródła mineralne i ich właściwości lecznicze były znane już od dawna. Po południowej stronie kopy trawertynowej znajdują się zabudowania dawnego maleńkiego uzdrowiska Sivá Brada, w którym leczono choroby układu pokarmowego i przemiany materii. Podczas prowadzenia odwiertów w poszukiwaniu odpowiednio wydajnego źródła dla uzdrowiska natrafiono na źródło ciśnieniowe, które w określonych odstępach czasu wyrzucało wodę w postaci niewielkiego gejzeru na wysokość 2–3 m. Obecnie ciśnienie w głębi odwiertu spadło tak znacznie, że jest to tylko słabo bulgocące źródełko.
Turystyka Przez rezerwat, od znajdującego się przy jego południowej granicy niewielkiego schroniska turystycznego, wspomnianą wyżej drogą lokalną wiedzie żółto znakowany szlak turystyczny, biegnący koło niedalekiego parkingu przy drodze nr 18 do Spiskiego Podgrodzia i dalej przez Zamek Spiski do miejscowości Żehra. Ponadto po wschodniej stronie rezerwatu biegnie znakowana przyrodnicza ścieżka dydaktyczna.
Przypisy
Bibliografia Informacje o rezerwacie na enviroportal.sk
Levočské vrchy. Turistická mapa 1 : 50 000, 4. wyd., VKÚ Harmanec 2009, ;
Linki zewnętrzne gejzer Siwa Broda
Sivá Brada, Rezerwat przyrody Kategoria:Powiat Lewocza