Leszczków – polskie przedsiębiorstwo branży tkackiej produkujące samodziały, zbudowane od podstaw w latach 1926–1937 około 1 km na zachód od wsi Leszczków, powiat sokalski, województwo lwowskie, obecnie na Ukrainie, działające do upaństwowienia w 1950 r.
Historia firmy thumb|left|Leszczków pracownicy jednej z dwóch zmian. Karolina i Roman Żurowscy siedzą w drugim rzędzie (10. i 11. z lewej) thumb|Druga fabryka w Leszczkowie, która została poświęcona 11 września 1937 thumb|Kuracjusze dr. Heinricha Lahmanna w Dreźnie: z lewej Roman Żurowski, w środku jego szwagier baron Eustachy Horoch (18 maja 1935) thumb|Stanowisko na targach poznańskich (marzec 1935) thumb|Sklep Leszczkowski w Warszawie thumb|Reklama Leszczków
II RP 11 września 1919 roku Roman Żurowski wraz z żoną Karoliną z Kraińskich Żurowską kupili od grupy żydowskich finansistów były majątek Łomnickich LeszczkówWyciąg Hipoteczny Ldz. 7508 12 września 1919, obj.wyk.hip.L.413 ks.gr., archiwum rodziny Żurowskich.. Na terenie majątku ziemskiego znajdował się młyn, gorzelnia i XVIII-wieczny spichlerzKarol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia, s. 3.
W 1926 r. przy dworze w Leszczkowie Roman i Karolina rozpoczęli uruchamianie działalności włókienniczej. Mieli wolne budynki na folwarku, energię elektryczną z młyna, dostawy wełny od okolicznych chłopów hodujących owce, tanią siłę roboczą wśród miejscowej ludności wiejskiej cierpiącej na brak zatrudnienia i fachowców ze szkoły tkactwa w Sokalu. Z powodu braku kapitału płacili za wełnę kuponami, które można było następnie wymienić na gotowe produkty.
Dzięki wysokiej jakości tkanin z 100% wełny i artystycznym uzdolnieniom Karoliny Żurowskiej (tworzyła wzory i nadzorowała proces wykończenia) produkty zdobyły rynek wewnętrzny w Polsce jako ekskluzywne materiały ubraniowe. Na wystawach w Paryżu (1937) i w Nowym Jorku (1939) wyroby Leszczkowa zostały wyróżnione nagrodamiKarol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia, s. 20–29.. Po pożarze w wigilię Bożego Narodzenia 1934 r. Żurowscy wybudowali nową fabrykę, która została poświęcona 11 września 1937 r.Karol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia, s. 20.
W 1932 r. Żurowscy nawiązali współpracę z Karolem Borysowiczem, kapitanem Wojska Polskiego w stanie spoczynku, który rozpoczął budowanie sieci sklepów i nawiązał współpracę z firmą Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza w Milanówku (Stanisław i Henryk Witaczek), by sprzedawać ich produkty (materiały z jedwabiu) w komisie, a następnie otwierać wspólnie sklepy. Do końca 1938 r. otwarto 13 sklepów stacjonarnych i jeden objazdowy. Pod koniec 1937 r. księstwo Kentu odwiedziło sklep na rynku w Katowicach, wyrażając się „z wielkim uznaniem o wysokim poziomie estetycznym samodziałów leszczkowskich i wytwornej ich prymitywności. ... specjalną uwagę księstwa zwróciły również słynne już w Polsce pledy podróżne wyrobu Leszczkowskiego”Wycinek z nieustalonej gazety w archiwum rodziny Żurowskich..
II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej Roman i Karolina Żurowscy przeprowadzili się wraz z córkami do WarszawyZamieszkali najpierw na ul. Lwowskiej 5, a od 1940 r. na ul. Brackiej 13/16. Na początku wojny fabryka była zajęta przez Armię Czerwoną. Był też przygotowany plan upaństwowienia fabryki przez władze radzieckie. Została przez Sowietów obrabowana z surowców, gotowych produktów i różnych części fabrycznych. Po kilku tygodniach Rosjanie wycofali się za Bug zgodnie z ustaleniami z Niemcami i Leszczków znalazł się po stronie niemieckiejStanisław Adam Leliwa Żurowski, Wspomnienia, s. 185.
Zarząd fabryki przejęli Niemcy (Treuhänder), którzy nie chcąc stracić intratnej posady, obronili fabrykę przed przeniesieniem do Łodzi, która wtedy była częścią „Reichu”Stanisław Adam Leliwa Żurowski, Wspomnienia, s. 184.. W 1944 r. wojska niemieckie, wycofując się przed nacierającą Armią Czerwoną, podpalili dwór. Zabudowania dworskie zostały doszczętnie zniszczone na skutek zgromadzonej tam wcześniej amunicji. Ocalała fabryka, XVIII-wieczny spichlerz i budynek gospodarczy tzw. oficyna południowaKlementyna Żurowska, Z Leszczkowa w świat, Kraków 2014.
30 grudnia 1942 r. Roman i Karolina Żurowscy zostali, razem z trzema córkami, aresztowani w Warszawie w mieszkaniu przy ul. Brackiej 13. Donos złożył ksiądz greckokatolicki Josyp KładocznySzczepan Siekierka, Ludobójstwo..., s. 1080. Przed wyjazdem na front 26 czerwca 1944 skład i rozmieszczenie kapelanów dywizji (14 Dywizja Grenadierów SS (1 ukraińska)) były następujące: ks. dr Wołodymyr Steciuk – kapelan dywizji; ks. Mychajło Łewenec -29. pułk piechoty; ks. Josyp Kładoczny – 30. pułk piechoty...., konfident Gestapo, sekretarz arcybiskupa Andrzeja Szeptyckiego metropolity LwowaNie wiadomo jaka była treść donosu. Rodzina domyśla się, że chodziło o działania dążące do pogodzenia Polaków i Ukraińców przeciw Niemcom. Roman Żurowski spotkał się w tej sprawie z arcybiskupem Szeptyckim kilka miesięcy wcześniej. Josyp Kładoczny uczestniczył w tym spotkaniu.Jerzy Lerski, s. 89.. 17 stycznia 1943 r. Karolina wraz z córkami została przewieziona z Pawiaka do obozu koncentracyjnego MajdanekKarol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia, s. 37.. Roman Żurowski został na Pawiaku i był przesłuchiwany w siedzibie Gestapo przy al. Szucha. Z przesłuchania 30 marca 1943 r. nie wrócił już na Pawiak. Ciało jego nie zostało odnalezione.
19 stycznia 1944 r. Karolina Żurowska z córkami, najstarszą Marią i najmłodszą Klementyną (Anna zmarła na Majdanku 19 sierpnia 1943 r.) zostały przewiezione do obozu Ravensbrück. Po wyzwoleniu obozu przez wojska radzieckie pod koniec kwietnia 1945 r., Karolina wróciła 29 czerwca 1945 r. do krajuZostała wyzwolona pod koniec kwietnia, ale do Krakowa dotarła dopiero 29/6 1945 r. Jechała wieloma pociągami i na jakiś czas zatrzymała się w Poznaniu – Klementyna Żurowska, Z Leszczkowa..., s. 162.
PRL Jesienią 1945 r. Karolina Żurowska zaczęła organizować produkcję tkanin w Bielsku razem z Karolem Borysowiczem i swoim szwagrem Adamem Żurowskim, który objął stanowisko zarządcy firmy. Mieszcząca się przy ul. Nad Ścieżką 4 mała fabryczka działała pod nazwą Studio Artystyczne „Samodział” aż do 7 maja 1948 r., kiedy sąd rejonowy w Cieszynie zarejestrował przeniesienie siedziby Zakładów Przemysłowych Romana Żurowskiego „Leszczków” Sp. z o.o. z Leszczkowa do Bielska30/10 1946 r. została wypisana z Rej. Handlowego w Zamościu Zakłady Przemysłowe Romana Żurowskiego „Leszczków” Sp. z o.o. (RHB 93) wobec przeniesienia siedziby firmy do Bielska – Monitor Polski Nr. 32, s. 5, 27/3 1948 r.; 7 maja 1948 r. Sąd Okręgowy w Cieszynie wpisał (III R.H.B./VI-149 wymienioną spółkę z siedzibą w Bielsku – Monitor Polski nr 56 s. 10, 20/6 1948 r.. W zakładzie tym znaleźli zatrudnienie dawni pracownicy z LeszczkowaMajster Ludwig Rojek, tkacz Stefan Kopać i parę córek byłych pracowników z Leszczkowa – Bibl. poz. 10, s. 205.. By połączyć wszystkie działy pod jednym dachem firma w 1948 r. została przeniesiona do Czechowic Południowych, obecnie część Gliwic, do dużego lokalu po drukarni biletów kolejowychAdaptacja budynku wymagała poważnych inwestycji. Postawiono nowy komin, wymieniono instalację wodną i poprawiono długi odcinek drogi dojazdowej – Bibl. poz. 10, s. 206..
Jednocześnie, 19 listopada 1946 r. Karolina Żurowska z Karolem Borysowiczem, dyrektorem ds. handlowych i przedwojennym wspólnikiem oraz z inż. Janem Szpunarem, dyrektorem ds. technicznych w Leszczkowie założyli firmę „Leszczków” Wytwórnia Tkanin Sp. z o.o. w Łowiczu„Monitor Polski”, nr 109, poz. 12873, 19/8 1948 r.; Karolina objęła 50% udziałów a jej dwaj wspólnicy po 25%.; Akt Notarialny Notariusz dr. Leon Wolf, Biuro Notarialne Sądu Grodzkiego w Bielsku.. Karol Borysowicz objął stanowisko prezesa zarządu. W 1948 r. Karol Borysowicz i Jan Szpunar, pomimo niebezpieczeństwa ze strony grasujących na tamtych terenach oddziałów UPAW 1951 roku wieś wraz z mniejszą częścią gminy Waręż (którą równocześnie przekształcono w gminę Hulcze) została przyłączona do Związku Radzieckiego w ramach umowy o zamianie granic z 1951 roku ., pojechali do Leszczkowa i przywieźli krosna i maszynyWszystkiego razem przyjechało 19 wagonów kolejowych. W Leszczkowie stały nierozpakowane, w czasie wojny zakupione nowe krosna niemieckie. Część urządzeń zostało sprzedana. – info. Klementyna Żurowska, Bilb. poz. 10, z. 207..
Po kilku latach dochodowej działalności firma została upaństwowiona 28 czerwca 1950 r. i przejęta przez Cepelię„Monitor Polski”, 1950 r., Nr A-82/poz. 972, s. 678..
Sklepy firmowe Wrzesień 1934 r. – Poznań, uruchomił Karol Borysowicz lato 1935 r. – Katowice Październik 1935 r. – Poznań, uruchomił Karol Borysowicz Luty 1936 r. – Warszawa, Hotel Europejski, uruchomił Karol Borysowicz Październik 1936 r. – Warszawa, Al. Jerozolimskie 20, uruchomił Karol Borysowicz, w czasie II WŚ przeniesiony na ul. Bracką 12 1936 r. – Lwów, ul. Kopernika 1936 r. – Lwów, ul. Sławkowska Marzec1937 r. – Łódź, Grand Hotel, ul. Piotrowska 72 Marzec 1937 r. – Gdynia Marzec 1937 r. – Bydgoszcz Październik 1937 r. – Katowice Początek 1938 r. – Zakopane, Krupówki 1938 r. – Sklep ruchomy, prowadził Jarosław PretoriusKarol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia, s. 28. Jesień 1938 r. – Wilno, ul. Zamkowa Październik 1940 r. – Lublin, ul. Hipoteczna 5Stanisław Adam Leliwa Żurowski, Wspomnienia, s. 185).
Wystawy i targi 1929 r. – Własny pawilon na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. 28/4 – 3/5 1932 r. – Stanowisko na targach poznańskich zorganizował Karol Borysowicz Marzec1935 r. – Własne stanowisko na targach poznańskich 1937 r. – Paryż – Udział w wystawie międzynarodowej „Sztuka i Technika” 1937 r. – Berlin – Międzynarodowa Wystawa Łowiecka Marzec 1939 r. – Nowy Jork – Stoisko na Wystawie Światowej
Ważniejsze wydarzenia Karol Borysowicz, Leszczków. Wspomnienia. 11/9 1919 r. – Karolina i Roman Żurowscy kupują majątek Leszczków 1926 r. – Zgłosiło się dwóch tkaczy z wytwórni sukna i burek Księcia Sanguszki w Sławcu (zburzonej w 1917 r.) z pomysłem na działalność tkacką. 1926 r. – Uruchomienie czochralni wełny w Leszczkowie 1926 r. – Kupno w Białymstoku małego zespołu tkackiego i kilku warsztatów. 1927/1928 r. – Rozpoczęto produkcję samodziałów pod nadzorem technicznym inż. Jana Szpunara, absolwenta szkoły włókienniczej i artystycznym Karoliny Żurowskiej. 1932 r. – Karol Borysowicz zostaje zaangażowany do uruchamiania sklepów firmowych i organizowania stoisk na targach. 24/12 1934 r. – Wybucha pożar, który niszczy fabrykę w Leszczkowie. Przeniesienie części produkcji do Bielska na czas odbudowy fabryki. 9/5 1935 r. – Posiedzenie zarządu Towarzystwa Ubezpieczeniowego FLORIANKA postanawia sprzedać papiery wartościowe na kwotę 20.000 zł, by wypłacić Romanowi Żurowskiemu odszkodowanie. Lipiec 1935 r. – Kontakt z firmą Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza w Milanówku (Stanisław i Henryk Witaczek). Zawarcie umowy sprzedaży ich produktów w komisie, a następnie otwarcia wspólnych sklepów. 11/9 1937 r. – Poświęcenie nowo wybudowanej fabryki w Leszczkowie. Jesień 1939 r. – Wybuch II wojny światowej i przeprowadzka rodziny Żurowskich do Warszawy. 30/12 1942 r. – Aresztowanie przez Gestapo Romana i Karoliny Żurowskich z trzema córkami oraz personelu sklepu przy ul. Brackiej 12. 30/3-2/4 1943 r. – Śmierć Romana Żurowskiego podczas przesłuchania w siedzibie Gestapo, al. Szucha 12 w Warszawie. Kwiecień 1945 r. – Powrót Karoliny Żurowskiej z obozu w Ravensbrück. Jesień 1945 r. – Założenie firmy Studio Artystyczne „Samodział” Sp. z o.o. w Bielsku. 19/11 1946 r. – Założenie firmy „Leszczków” Wytwórnia Tkanin Sp. z o.o. w Łowiczu„Monitor Polski”, nr 109, poz. 12873, 19/8 1948 r.. 7/5 1948 r. – Rejestracja przez Sąd Rejonowy w Cieszynie przeniesienia siedziby Zakładów Przemysłowych Romana Żurowskiego „Leszczków” Sp. z o.o. z Leszczkowa do Bielska. 1948 r. -Przeniesienie Zakładów Przemysłowych Romana Żurowskiego „Leszczków” Sp. z o.o. z Bielska. do Czechowic Południowych.