Narew – wieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, siedziba gminy Narew, około 20 km na północ od Hajnówki, 25 km na północny wschód od Bielska Podlaskiego, 35 km na południe od Białegostoku, na lewym brzegu rzeki Narew, przy drodze wojewódzkiej nr 685.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Narew to dawne miasto królewskie, założone na prawie chełmińskim w 1514 roku. Położone było w starostwie narewskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 rokuKarol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795. Obecnie Narew nie posiada praw miejskich – utraciła je w 1934 roku w wyniku upadku gospodarczego miasta w XIX wieku.

Integralne części wsi +Integralne części wsi Narew SIMC Nazwa Rodzaj0036280 Glinica część wsi0036297 Piaski część wsi0036305 Popiele część wsi

Historia

mały|Pomnik upamiętniający powstańców styczniowych 1282 – pierwsza wzmianka o osadzie Narew 1421 – założenie wsi przez mieszczan bielskich jako osady portowej w okolicy istniejących wcześniej osad. 27 czerwca 1514 – nadane zostało prawo chełmińskie na mocy przywileju nadanego przez króla Zygmunta I i tym samym nadano prawa miejskie. Lokacją miał się zająć wojewoda połocki Olbracht Gasztołd. 1529 – Narew otrzymała od starosty bielskiego Olbrachta Gasztołda prawa miejskie na prawie magdeburskim. Miejscowość pełniła również rolę stacji postojowej przeznaczonej dla władców podróżujących między Koroną a Litwą. Miasto rozwijało się dynamicznie aż do końca XVII wieku. 1533 – wykupienie ziemi bielskiej wraz z Narwią przez królową Bonę od Olbrachta Gasztołda 1554 – w mieście przebywał król Zygmunt August 1555 – potwierdzenie przywilejów miejskich 1558 – w mieście przebywała z królewnami królowa Bona. (data do poprawy, Bona zmarła w 1557). 5 grudnia 1576 – potwierdzenie przywilejów przez króla Stefana Batorego. Miasto liczy 178 domów. 1580 – w mieście przebywał król Stefan Batory 1582 – w mieście ponownie przebywał król Stefan Batory 1616 – w mieście było 135 rzemieślników 1650 – wybudowanie trójczłonowego mostu na rzece Narew 1665 – odbudowanie jednego członu mostu na polecenie króla Jana Kazimierza XVII wiek – potop szwedzki i upadek miasta; do dziś nie odzyskało ono pierwotnego znaczenia 1767 – potwierdzenie przywilejów przez króla Stanisława Augusta XVIII wiek – zarządzenia Stanisława Augusta o ochronie Puszczy Białowieskiej – załamanie gospodarki miejskiej 1807–1915 – Narew jest pod zaborem rosyjskim 1934 – utrata praw miejskich 1939 – okupacja niemiecka, następnie radziecka 1941 – ponowna okupacja niemiecka; wymordowanie przez Niemców pod Waśkami 43 mieszkańców Narwi (31 lipca) wrzesień 1941 – utworzenie przez Niemców getta dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 600 osób. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942, a jego mieszkańców wywieziono do getta w Bielsku Podlaskim. 1944 – Narew zajmuje Armia Czerwona marzec 1945 – Narew zajmuje oddział V Brygady Wileńskiej AK pod dowództwem mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, starcia z NKWD, KBW, UB i MO. 1974 – spłonęła drewniana synagoga 1989 – rozpoczyna działalność firma Pronar

Zabytki mały|Kaplica cmentarna pw. św. Wincentego mały|Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego Układ przestrzenny z XVI wieku, nr rej.:510 z 22 grudnia 1981 Cmentarz prawosławny z XVIII wieku Drewniany parafialny kościół rzymskokatolicki pw. św. Stanisława bp. i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 1775 r. przebudowa fasady 1853–1882, nr rej.: 334 z 18 lutego 1971 Drewniana dzwonnica z 1772 roku, nr rej.:413 z 12 grudnia 1977 Cmentarz rzymskokatolicki z XIX w., nr rej.: A-101 z 29 grudnia 1982 Kaplica cmentarna rzymskokatolicka pw. św. Wincentego, murowana z lat 1840 – 1848 Drewniana parafialna cerkiew prawosławna pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1882 roku, częściowo spalona w 1990, nr rej.:746 z 31 grudnia 1990 Dom parafialny z pocz. XX w. Drewniana zabudowa z końca XIX i pocz. XX w. Kaplica cmentarna pw. MB Kazańskiej z 2001, murowana, zbudowana na wzór drewnianej świątyni pounickiej z 1726, przeniesionej na obecne miejsce ze starego cmentarza w 1993 i całkowicie zniszczonej przez pożar (podpalenie) w 2000 Cmentarz żydowski z końca XIX w.

Demografia Rosyjski komitet statystyczny podawał, że Narew w 1857 roku zamieszkiwały 984 osoby. 533 osoby były wyznania prawosławnego, 309 rzymskokatolickiego, a tylko 152 mojżeszowegoБобровский Павел Осипович Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. Часть 1. Приложения. Санкт-Петербург 1863, nr 60.. Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Narwi zamieszkiwały 963 osoby w 174 domach, 568 osób podało narodowość polską, 51 – białoruską, 344 – żydowskąSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924, s. 19.. 307 osób było wyznania rzymskokatolickiego, 237 – wyznania prawosławnego, 419 – mojżeszowego.

Kościoły thumb|Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego Kościół Rzymskokatolicki Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika Kościół Chrześcijan Baptystów: Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Narwi

Znane osoby W Narwi urodzili się dwaj biskupi Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego: arcybiskup Abel, ordynariusz diecezji lubelsko-chełmskiej i arcybiskup Jakub, ordynariusz diecezji białostocko-gdańskiej.

Zobacz też Synagoga w Narwi Stara Synagoga w Narwi

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Dorota Michaluk, Z dziejów Narwi i okolic. W 480 rocznicę nadania prawa chełmińskiego 1514–1994, Białystok-Narew 1996.

Linki zewnętrzne Strona gminy Narew

Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo podlaskie) Kategoria:Miasta lokowane przez Zygmunta I Starego Kategoria:Miasta polskie lokowane na prawie chełmińskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku

Kategoria:Dawne miasta w województwie podlaskim Kategoria:Starostwo narewskie