thumb|240px|Historyczne centrum Genui z zaznaczonymi Strade Nuove: via Balbi, via Cairoli i via Garibaldithumb|240px|Pałace z listy Rolli na planie historycznego centrum Genua: Le Strade Nuove i system pałaców RolliNazwa według UNESCO.pl: . (ang. Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli, wł. Genova: Le Strade Nuove ed il complesso dei Palazzi dei Rolli) – zespół renesansowych i barokowych pałaców w historycznym centrum Genui, wybudowanych pod koniec XVI i na początku XVII wieku wzdłuż tzw. „nowych ulic” (Strade Nuove).
Pałace z listy Rolli (wł. rollo – lista) zbudowały najbogatsze i najbardziej wpływowe rodziny arystokratyczne Republiki Genui. Mają one pewne cechy wspólne: zostały wzniesione przeważnie jako trzy- lub czteropiętrowe budynki z otwartymi schodami, dziedzińcami oraz loggiami z widokiem na ogrody. Są one oryginalnym przykładem publicznego systemu prywatnych rezydencji, których właściciele zobowiązani byli – zgodnie z uchwałą Senatu z 1576 roku – do przyjmowania państwowych gości. Charakterystyczna dla architektury poszczególnych pałaców jest różnorodność rozwiązań, a ich ponadczasowa wartość polega na ich dostosowywaniu do specyfiki miejsca oraz do specyficznej organizacji społeczno–ekonomicznej. Strade Nuove i system pałaców Rolli reprezentują pierwszy w Europie przykład projektu rozwoju urbanistycznego o jednolitych założeniach, rozdzielanego przez władze publiczne. Strade Nuove oraz pałace z listy Rolli zostały w 2006 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Historia Strade Nuove W 1551 roku, podczas rządów admirała Andrei Doria, zapoczątkowano budowę ulicy Strada Nuova (jej nazwę zmieniono później na via Garibaldi), która miała stać się dzielnicą miejskiego dobrobytu. Później w skład systemu Strade Nuove weszły ulice Lomellini i Balbi. Strade Nuove powstały na północ od miasta średniowiecznego, którego ciasne, gęsto zabudowane ulice nie stwarzały możliwości do wznoszenia okazałych rezydencji. Wielkie rody genueńskie zawsze dążyły do grupowania się w coraz okazalszych dzielnicach, odznaczających się wspaniałością i przepychem architektonicznym. Peter Paul Rubens był tak bardzo zdumiony nowoczesnością zbudowanych przy Strada Nuova pałaców, że zebrał w jednym tomie ich rysunki, tak, aby były przykładem dla wielkich rodzin w Antwerpii. Zgromadzone w jednym miejscu budynki głównych rodów genueńskich sprawiły, iż ulica zyskała miano Via Aurea (Złota Droga), następnie Via nuova dei palazzi, aż w 1882 roku magistrat zdecydował się nazwać ulicę imieniem bohatera narodowego Włoch, Giuseppe Garibaldiego. Ulica Garibaldiego ze swymi pałacami jest dziś z architektonicznego punktu widzenia jedną z najbardziej interesujących ulic świata.
Pałace z listy Rolli W 1576 roku Republika Genui ustanowiła ustawową listę Rolli, uznając najznaczniejsze pałace za miejsca do oficjalnego podejmowania znamienitych gości. Dzięki ówczesnym traktatom architektonicznym przykłady te zostały spopularyzowane, czyniąc Strade Nuove i późnorenesansowe pałace Genui znaczącym kamieniem milowym w rozwoju architektury manierystycznej i barokowej w Europie. Pałace te stanowią wybitny przykład miejskiego kompleksu, składającego się z arystokratycznych budynków o wysokich walorach architektonicznych, które ilustrują dokonania kupieckiego miasta Genui u szczytu jej potęgi gospodarczej i politycznej w XVI i XVII stuleciu.
Dziedzictwo kulturowe Wyznaczony obszar ochronny otacza zespół Strade Nuove i część średniowiecznej tkanki miejskiej. Ma on powierzchnię 113 ha, podczas gdy same pałace zajmują 15,777 ha. Układ ulic tego zaplanowanego, renesansowego zespołu urbanistycznego, usytuowanego powyżej miasta średniowiecznego został zachowany w stanie nienaruszonym. Zespół listy Rolli obejmuje 42 pałace, najbardziej reprezentatywne i najlepiej zachowane, jeśli chodzi o ich pierwotny wygląd.
Pałace z listy Rolli są położone przy ulicach Lomellini, Garibaldi i Balbi. Do najpiękniejszych zaliczają się: XVII-wieczny pałac Rodolfo e Francesco Maria Brignole, znany jako Palazzo Rosso oraz XVI-wieczne Palazzo Luca Grimaldi (Palazzo Bianco) i Palazzo Niccolò Grimaldi (Palazzo Doria-Tursi). Wszystkie trzy zlokalizowane są przy ulicy Garibaldi, a najbardziej majestatycznym spośród nich jest Palazzo Doria-Tursi. Pałace te stanowią pierwszą część Muzeów przy Strada Nuova (wł. Musei di Strada Nuova). Mają w swych zbiorach dzieła sztuki włoskiej, flamandzkiej i hiszpańskiej, w tym prace takich artystów jak: Guercino, Veronese, Antoon van Dyck, Caravaggio, czy Antonio Canova (rzeźba Magdalena pokutująca). Do grupy najpiękniejszych pałaców z listy Rolli zalicza się też Pałac Królewski (Palazzo Reale) położony przy ulicy Balbi, zbudowany w XVII wieku przez ród Balbi i przebudowany w XIX wieku przez dynastię sabaudzką. Także ten pałac jest dzisiaj muzeum, w którego 23 salach prezentowana jest sztuka epoki.
Oprócz pałaców Rolli na obszarze tym znajdują się również inne zabytkowe budynki, takie jak średniowieczne domy, czy budynki wybudowane stosunkowo niedawno. Współczesne ingerencje w zabytkową tkankę Starego Miasta (jak dobudowa do teatru miejskiego) są jednak stosunkowo ograniczone i nie zakłócają jej ogólnego charakteru.
Nr ewid.PałacFundatorAdres 1. Palazzo Doria-Spinola Antonio Doria largo Lanfranco 1 2. Palazzo Della Rovere Clemente Clemente della Roverepiazza Rovere 1 3. Palazzo Spinola Giorgio Gio. Batta Spinola salita Santa Caterina 4 4. Palazzo Spinola TomasoTomaso Spinola salita Santa Caterina 3 5. Palazzo Spinola GiacomoGiacomo Spinolapiazza Fontane Marose 6 6. Palazzo Ayrolo Agostino Agostino Ayrolopiazza Fontane Marose 3-4 7. Palazzo Interiano Paolo e NiccolòPaolo i Nicolò Interianopiazza Fontane Marose 2 8. Palazzo Pallavicini AgostinoAgostino Pallavicinivia Garibaldi 1 9. Palazzo Spinola PantaleoPantaleo Spinolavia Garibaldi 2 10. Palazzo Lercari FrancoFranco Lercarivia Garibaldi 3 11. Palazzo Pallavicini TobiaTobia PallaviciniVia Garibaldi 4 12. Palazzo Spinola Angelo GiovanniAngelo Giovanni Spinolavia Garibaldi 5 13. Palazzo Spinola Gio. BattistaGio. Battista Spinolavia Garibaldi 6 14. Palazzo Nicolosio LomelliniNicolosio Lomellinivia Garibaldi 7 15. Palazzo Spinola Lazzaro e GiacomoLazzaro i Giacomo Spinolavia Garibaldi 8-10 16. Palazzo Doria-Tursi Nicolò Grimaldivia Garibaldi 9 17. Palazzo Lomellini BaldassarreBaldassarre Lomellinivia Garibaldi 12 18. Palazzo BiancoLuca Grimaldivia Garibaldi 11 19. Palazzo RossoRodolfo i Francesco Brignole Salevia Garibaldi 18 20. Palazzo Grimaldi GerolamoGerolamo Grimaldisalita San Francesco 4 21. Palazzo Brignole Gio CarloGio Carlo Brignolepiazza Meridiana 2 22. Palazzo Lomellini BartolomeoBartolomeo Lomellinilargo Zecca 4 23. Palazzo Lomellini StefanoStefano Lomellinivia Cairoli 18 24 Palazzo Lomellini GiacomoGiacomo Lomellini i Cattaneo De Marinilargo Zecca 2 25. Palazzo Cattaneo AntoniottoAntoniotto Cattaneopiazza della Nunziata 2 26. Palazzo Balbi G. AgostinoG. Agostino Balbivia Balbi 1 27. Palazzo Balbi Gio. FrancescoGio. Francesco Balbivia Balbi 2 28. Palazzo Balbi Giacomo e PantaleoGiacomo i Pantaleo Balbivia Balbi 4 29. Palazzo Balbi Piovera FrancescoFrancesco Balbi Pioveravia Balbi 6 30. Palazzo RealeStefano Balbivia Balbi 10 31. Palazzo Centurione CosmaCosma Centurionevia Lomellini 8 32. Palazzo Centurione GiorgioGiorgio Centurionevia Lomellini 5 33. Palazzo Centurione Gio. BattistaGio. Battista Centurionevia del Campo 1 34. Palazzo Pallavicini Cipriano Babilano i Cipriano Pallavicinipiazza Fossatello 2 35. Palazzo Spinola NicolòNicolò Spinolavia San Luca 14 36. Palazzo Grimaldi FrancescoFrancesco Grimaldipiazza Pellicceria 1 37. Palazzo Grimaldi Gio. BattistaGio. Battista Grimaldivico San Luca 4 38. Palazzo Grimaldi Gio. BattistaGio. Battista Grimaldipiazza San Luca 2 39 Palazzo De Mari StefanoStefano De Marivia San Luca 5 40. Palazzo De Nigro AmbrogioAmbrogio De Nigrovia San Luca 2 41. Palazzo Di Negro Emanuele FilibertoEmanuele Filiberto Di Negrovia al Ponte Reale 2 42. Palazzo De Marini-CroceCroce De Marinipiazza De Marini 1
Status prawno-własnościowy pałaców z listy Rolli Pałace reprezentują kilka rodzajów własności. Niektóre z nich są własnością prywatną, inne - własnością publiczną: gminną (Gmina Genua) lub państwową (Ministero dei beni e delle attività culturali e del turismoMinisterstwo Dóbr Kultury, Działalności Kulturalnej i Turystyki.), w niektórych mieszczą się biura i instytucje publiczne, a także muzea, jeszcze inne mają mieszaną formę własności. Od 2002 roku, pałace stanowią część związku Palazzi dei Rolli, organizacji, która je promuje i nimi zarządza.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Genova: le strade nuove e il sistema dei palazzi dei Rolli Strona oficjalna
Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO we Włoszech