Maciej Roman Ząbek (ur. 1958 w Kielcach) – polski antropolog, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. Dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW. Kierownik Zakładu Badań Etnicznych i Międzykulturowych.
Obszary zainteresowań Etnografia Afryki i Bliskiego Wschodu, studia uchodźcze, migracyjne i nad islamem, problematyka etniczna, antropologia społeczna, polityczna i stosowana.
Uzyskane stopnie naukowe 2020, profesor nauk humanistycznych 2008, habilitacja, rozprawa: „Biali i Czarni. Postawy Polaków wobec Afryki i Afrykanów”. 1997, doktorat, rozprawa: „Arabowie z Dar Hamid. Społeczność w sytuacji zagrożenia ekologicznego”, promotorka: Zofia Sokolewicz. 1988, magisterium, praca: „Zagroda i rodzina Lobi w południowo-zachodniej Burkina Faso”, promotorka: Zofia Sokolewicz.
Badania długookresowe – wieloletnie 1989–1991, Sudan, obszar Dar Hamid, 1995 – do dziś, badania wśród uchodźców (w Polsce, w Niemczech, w Sudanie, w Kenii, Republice Środkowoafrykańskiej i Czadzie). krótkookresowe Sudan (Góry Nubijskie, Dar Hamid, Szaiqiya, Chartum, Kosti) – 1984–1985, 1989–1991, 2000, 2007, 2012. Burkina Faso (Lobi) –1986–1987. Turcja (Tahtaciorencik, Góry Taurus) – 1993, 1997. Ukraina (Huculszczyzna) – 1999, 2009. Kenia (Kakuma i Dadaab), Tanzania (Iringa) – 2000, 2010, 2015. Mali (Dogonowie) – 2008. Jemen (Saada) – 2001. Gruzja (Dolina Pankisi) – 2004. Uganda (Adjumani), Sudan Południowy (Dżuba, Bor) 2011. Rosja (Osetia Północna. i Czeczenia) – 2012 Republika Środkowoafrykańska, Czad – 2013 Tanzania (Iringa) 2015.
Praca w instytucjach naukowych W ramach Uniwersytetu Warszawskiego 2009 – profesor nadzwyczajny, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Wydział Historyczny, Uniwersytet Warszawski, 2003–2009 – adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, Wydział Historyczny, Uniwersytet Warszawski, 1998–2003 – adiunkt w Instytucie Krajów Rozwijających się na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, 1992–1998 – st. asystent w Instytucie Krajów Rozwijających się na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, 1 maja 1988 – 1992, asystent w Katedrze Etnografii, Wydział Historyczny, Uniwersytet Warszawski. W innych instytucjach naukowych 2009–2012 – profesor nadzwyczajny, Uniwersytet Szczeciński, Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej. 2008–2009 – profesor nadzwyczajny, kierownik Katedry Socjologii, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Nauk Społecznych w Otwocku. 1995–2001 – główny specjalista, Departament Ochrony Granic, Migracji i Uchodźstwa MSWiA.
Udział w nadawaniu stopni naukowych Był promotorem 77 licencjatów, w tym 10 na SSM Wydz. Orientalistyczny UW. Wypromował 17 magistrów, w tym 4 na Uniwersytecie Szczecińskim. Był promotorem czterech obronionych doktoratów Karolina Marcinkowska, „Spotkanie z przodkami. Kult czumba w wyobrażeniach i dyskursie mieszkańców malgaskiego miasta Mahajanga”, IEiAK, UW, listopad 2012. Magdalena Brzezińska, „W cieniu europejskiej twierdzy. Obrazy Zachodu w dyskursach mieszkańców Gwinei Bisau”, IEiAK, UW (data obrony luty 2015). Nagmeldin Karamalla-Gaiballa, „Wojna domowa w zachodnio-sudańskiem regionie Darfuru. Geneza i uwarunkowania konfliktu”, Instytut Politologii i Europeistyki, WH US. Wojciech Bolesław Trojan, „Od Czeczenii do Somalilandu. Idea ochrony uchodźców w kontekście kultury organizacyjnej i prawnej urzędu Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców", Uniwersytet Warszawski; Wydział Historyczny, 2018Wojciech Bolesław Trojan, https://repozytorium.uw.edu.pl/entities/publication/8869c432-5e83-4a67-ab78-747ce31f53df [2017-10-25].
Publikacje Książki – monografie Arabowie z Dar Hamid. Społeczność w sytuacji zagrożenia ekologicznego Warszawa 1998, . Biali i Czarni. Postawy Polaków wobec Afryki i Afrykanów, Warszawa 2007, . Uchodźcy w Polsce. Próba spojrzenia antropologicznego, ASPRA-JR (razem z S. Łodzińskim), Warszawa 2008. Książki – redakcja Róg Afryki. Historia i współczesność (współredakcja z J. Mantel-Niećko), Warszawa 1999, . Między piekłem a rajem. Problemy adaptacji kulturowej uchodźców i imigrantów w Polsce (redakcja naukowa), Warszawa 2002, . Wokół IV katarakty. Społeczności wiejskie na środkowym Nilem przed wielką zmianą (redakcja naukowa), Warszawa 2005, , . Dylematy Kaukaskie. Problemy narodowościowe i migracyjne (redakcja naukowa), DiG, Warszawa 2010, . Sudan. Bogactwo kultur i wewnętrzne napięcia (współredakcja z W. Cisło i J. Różańskim), PTAfr i MCDMiM UKSW, Warszawa 2012, . Antropologia stosowana (redakcja naukowa), IEiAK, Warszawa 2013, . Obywatelstwo na progu XXI wieku. Konteksty prawne i kulturowe (redakcja naukowa) IEiAK, Warszawa 2013, . Bilad as-Sudan, Kultury i migracje (współredakcja z W. Cisło i J. Różańskim), PTAfr i MCDMiM UKSW, Warszawa 2013, . Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich (współredakcja S. Szafrański, M. Kądziela, M. Tobota), Muzeum narodowe w Szczecinie, Szczecin 2014, . Sudan. Problemy tożsamościowe z perspektywy badaczy rodzimych (redakcja naukowa), Zakład Badań Etnicznych i Międzykulturowych Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, Warszawa 2014, . Bilad as-Sudan, Napięcia i konflikty (współredakcja z W. Cisło i J. Różańskim), Instytut Dialogu Kultury i Religii WT UKSW, Warszawa 2013, . Artykuły w czasopismach i rozdziały w pracach zbiorowych (wybór) Perception of Drought by the Peoples of the Sahel, „Miscellanea Geographica” t. 6, Warszawa 1994 Culinary Habits and Consumption Patterns in the Traditional Sudanese Culture, Ethnologia Polona t. 18, Poznań 1994 Psychoterapia w kultach Zaar „Etnografia Polska” t. 38 z. 1–2, Warszawa 1994. L’Enclos familial et la Famille Lobi au Burkina Faso, „Africana Bulletin t. 43, Warszawa 1995 Settlement and Rural Building in Central Anatolia on the Example of Tahtaciorencik Village, „Afryka-Azja-Ameryka Łacińska”, Warszawa 1995 Struktury: rodziny, etniczna, rasowa, religii, językowa i społeczna; Encyklopedia Geograficzna Świata t. II, Afryka, Kraków 1996. Organizacja pracy i wzajemnej pomocy wśród pasterzy i rolników z centralnego Kordofanu w: „Obrazy świata kultury” red. S. Łodziński, J.J. Milewski, J. Zdanowski, Warszawa 1997. Continuity and Change in Rural Architecture in Southern Anatolia, Miscellanea Geographica nr 8, s. 263–274, Warszawa 1998 Badania obszarów wiejskich południowej Anatolii. Ciągłość i zmiany w budownictwie wiejskim w południowej Anatolii, [w:] „Afryka-Azja-Ameryka Łacińska”, t. 75, s. 56–67, Warszawa 1999. Uchodźcy z Afryki, [w:] „Afryka” Biuletyn Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, Nr 9, s. 49–55 Warszawa 1999. Współczesne migracje w Afryce subsaharyjskiej, [w:] Do stołu dla zamożnych, Ruchy migracyjne w Afryce oraz ich znaczenie dla Polski, red. S.Łodziński, J.J. Milewski, s. 70–122, Warszawa 1999. Afrykanie ubiegający się o status uchodźcy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, [w:] Do stołu dla zamożnych, Ruchy migracyjne w Afryce oraz ich znaczenie dla Polski, red. S. Łodziński, J.J. Milewski, s. 148–156, Warszawa 1999. Continuity and Change in Rural Architecture in Southern Anatolia, J. Gudowski (ed.), Rural Space under modernisation process, Turkish-Polish field studies in Southern Anatolia 60 years after Prof. Stanislaw Leszczyski’s research, Warszawa-Ankara 1999. On some foreign studies in the field of ethnology and human geography in Southern Anatolia (razem z F. Plitem), J. Gudowski (ed.), Rural Space under modernisation process, Turkish-Polish field studies in Southern Anatolia 60 years after Prof. Stanislaw Leszczyski’s research, Warszawa 1999. Zentralafrika an der Schwelle zum 21. Jahrhundert, in: Zwischen Nil und Kongo. Auf den Spure von Jan Czekanowski, Museum für Völkerkunde zu Leipzig 2001. Modernisation and Desertification in the Sahel Region, based on the example of Central Kordofan in the Sudan, [w:] „Africana Bulletin t. 49, s. 89–106, Warszawa 2001. Przedislamskie wierzenia i zwyczaje wśród ludności Szajgija i rola w nich czynnika środowiskowego, [w:] „Afryka-Azja-Ameryka Łacińska”, t. 78, s. 87–92, Warszawa 2001. Lucjan Buchalik, Kolorowy Sahel, Mali, Burkina Faso, w: „Afryka” Biuletyn Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, Nr 11, s. 49–55 Warszawa 2002. Zmiany kulturowe a fenomen catha edulis w Jemenie, „Afryka, Azja, Ameryka Łacińska” t. 79, Warszawa 2002. Annual shepherds’ customs in the Hutsul region. The present day against the background of tradition (razem W. ¯akowskim), J. Gudowski (ed.), Transforming rural sector to the requirements of market economy, Microstudies in Ukraine, Turkey, Sudan and Yemen, Warszawa 2002. The pastoral economy of the Yörüks – history and present state, J. Gudowski (ed.), Transforming rural sector to the requirements of market economy, Microstudies in Ukraine, Turkey, Sudan and Yemen, Warszawa 2002. Agricultural products in the traditional cuisine of the inhabitans of Dar Shaigiya, J. Gudowski (ed.), Transforming rural sector to the requirements of market economy, Microstudies in Ukraine, Turkey, Sudan and Yemen, Warszawa 2002. The cultural changes and the phenomenon of Catha edulis in Yemen, J. Gudowski (ed.), Transforming rural sector to the requirements of market economy, Microstudies in Ukraine, Turkey, Sudan and Yemen, Warszawa 2002. Obozowy „inny świat” spostrzeżenia z pobytu w obozach dla uchodźców w Kenii, „Afryka, Azja, Ameryka Łacińska” t. 80, Warszawa 2003. Refugee Camps in Africa on the Example of Kenya – Reflections of an Ethnologist, [w:] „Africana Bulletin” t. 51, s., Warszawa 2003. Edukacja w obozach dla uchodźców w Kenii, w: Wybrane problemy szkolnictwa w Afryce subsaharyjskiej, red. A. Halemba i J. Różański, Warszawa 2003. Obozy uchodźców w Afryce – nowe wyzwanie etnologii, w: Afryka, 40 lat penetracji oraz poznawania ludów i ich kultur, red. J. Łapott, Szczecin 2004. Citizens of African Countries in Poland, [w:] Poland’s Relations with West Africa, Z. Łazowski (ed.), Warsaw 2004. Ciągłość i zmiany w polskich obrazach Afryki w kontekście europejskim, w: A. Żukowski (red.), Kontakty polsko-afrykańskie. Przeszłość, Teraźniejszość, Przyszłość, Olsztyn 2005. Prawo do wolności wypowiedzi w ONZ-owskim systemie ochrony praw człowieka a znaczenie słowa w tradycyjnej kulturze Afryki, w: Horyzonty Antropologii kultury, red. J.S. Wasilewski, A. Zadrożyńska, A. Bruczkowska (sekretarz), Warszawa 2005. Etniczne uwarunkowania wielokulturowości, w: M. Kozień (red.), Wielokulturowość migracje, Warszawa 2005. The Role of Enviromental Factors In the Pre-Islamic Beliefs and Customs of the Shaiqiya, Sudan, w: H. Paner, S. Jakobielski (ed.), “African Reports”, vol. 3, Gdańsk 2005. Uchodźcy wojenni z krajów Afryki Zachodniej, w: Z. Łazowski (red.), Państwa Afryki Zachodniej. Fakty. Problemy stabilizacji i rozwoju. Polskie kontakty, Warszawa 2006. Fascynacje i niechęć do obcego innej płci. O stosunku Polaków do małżeństw z cudzoziemcami na przykładzie związków polsko-afrykańskich, w: E. Nowicka, S. Łodziński (red.), Kulturowe wymiary imigracji do Polski. Studia socjologiczne, Wydawnictwo Prolog, Warszawa 2006, s. 91–121. Problems and Expectations of Asylum Seekers in Poland in Selected Reception Centers. Preliminary Research Results, “Hemispheres, Studies on Cultures and Societes” No 21, 2006, s. 97–117 (razem z S. Łodzińskim). Trudności i bariery we wprowadzaniu współczesnego europejskiego modelu politycznego w plemiennym społeczeństwie segmentarnym. Przykład Czeczenii i Somalii, w: R. Vorbrich (red.), Plemię, państwo, demokracja. Uwarunkowania kultury politycznej w krajach pozaeuropejskich, Biblioteka Telgte, Poznań 2008, s. 165–177. John Garang de Mabior narodowa ikona „Nowego Sudanu”, w: A. Żukowski (red.) Przywódcy i przywództwo we współczesnej Afryce, INP UW-M, Olsztyn 2008, s. 247–268.