Wołowate, krętorogie, pustorogie, pustorożce (Bovidae) – rodzina ssaków z podrzędu przeżuwaczy (Ruminantia) w obrębie rzędu parzystokopytnych (Artiodactyla).
Systematyka Klasyfikacja biologiczna wołowatych ulegała znacznym zmianom na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, głównie ze względu na wyniki prowadzonych badań genetycznych. Do rodziny wołowatych należą następujące występujące współcześnie podrodziny: Bovinae – bawoły Antilopinae – antylopy
Opisano również podrodzinę wymarłą: Hypsodontinae
Opisano również szereg rodzajów wymarłych w czasach prehistorycznych nie sklasyfikowanych z żadnej z podrodzin:
Kladogram Drzewo filogenetyczne rodziny Bovidae:
Budowa ciała lewo|thumb|237px|Rogi pustorożców Zwierzęta z rodziny wołowatych mają bardzo zróżnicowane wymiary i ubarwienie. Gaury mogą osiągać wysokość rzędu 210 cm w kłębie, przy masie ciała 1000−1500 kg, zaś antylopka karłowata osiąga tylko 25−30 cm wysokości w kłębie, przy masie ciała 2,5−3 kg. Kończyny wołowatych są paraksoniczne. Żołądki mają czterokomorowe. Rogi występują u przedstawicieli obu płci i są nierozwidlone, zazwyczaj skręcone spiralnie lub zagięte. Nie zrzucają pochwy rogowej. Uzębienie ma charakter hypsodontyczne. Zwierzęta te nie mają górnych siekaczy, ich górne kły są zredukowane lub nie występują. Górne siekacze zastępuje twarda tkanka zwana poduszką dentalną, która pomaga w chwytaniu roślin. Trzonowce od siekaczy oddziela diastema. Dymorfizm płciowy najczęściej obserwowany jest u gatunków średniej i dużej wielkości.
Rozród Ciąża u samic wołowatych może trwać 120−150 dni (djukery) do 300−330 dni (bawoły afrykańskie).
Tryb życia Większość gatunków wołowatych jest poligyniczna. Są terytorialne. Samce często walczą i bronią grup swoich samic.
Występowanie Zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą i Australią. Największą grupę stanowią gatunki afrykańskie, a następnie azjatyckie. W Polsce żyje żubr i kozica tatrzańska (kozica północna) (w naturalnym zasięgu występowania) oraz muflon (introdukowany). Wołowate preferują otwarte tereny trawiaste (stepy, tundry, sawanny) i pustynie. Żywią się pokarmem roślinnym. Tylko nieliczne uzupełniają dietę pokarmem zwierzęcym.
Najstarsze ślady kopalne pochodzą z dolnego miocenu.
Znaczącą grupę zwierząt wołowatych stanowią antylopy, do których zalicza się 2/3 gatunków w rodzinie. Do największych pustorożców zaliczane są gatunki z podrodziny Bovinae.
Siedliska Wołowate zamieszują zróżnicowane siedliska: łęgi i bagna (koby i ridboki), gęste lasy (bongo), wysokie pasma górskie (kozice górskie), pustynie (oryksy), czy nawet arktyczną tundrę (piżmowół arktyczny).
Udomowienie Owce, kozy i bydło zostało udomowione przez człowieka na Bliskim Wschodzie już ok. 10 000 lat temu.
Zobacz też zwierzęta hodowlane fauna Polski
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya