Adriaen van der Werff (ur. 21 stycznia 1659, Kralingen, zm. 12 listopada 1722, Rotterdam) – holenderski malarz, portrecista, architekt.

Adriaen van der Werff był uznawany przez Arnolda Houbrakena, holenderskiego malarza i krytyka sztuki, za największego ze wszystkich holenderskich malarzy. Opinia taka utrzymywała się niemal przez cały XVIII wiek.

Edukacja i twórczość Był synem młynarza. W latach 1668–1670 pobierał nauki malarstwa u portrecisty Cornelisa Picoleta, a w latach 1671–1676 u Eglona H. van der Neera. Mając siedemnaście lat założył własna pracownię w Rotterdamie. Między rokiem 1691 a 1695 piastował stanowisko dziekana gildii malarzy Świętego Łukasza w Rotterdamie. W 1696 roku jego pracownię odwiedził Jan Wilhelm Wittelsbach wraz z żoną, Anną Medycejską. Para zakupiła dwa obrazy, które zostały wysłane do ojca Anny, Kosmy III Medyceusza. W roku 1697 został malarzem nadwornym elektora Palatynatu Reńskiego Jana Wittelsbacha w Düsseldorfie, z pensją 4000 guldenów rocznie i przywilejem mieszkania w rodzinnym Rotterdamie. Jego kontrakt nakazywał mu pracować przez sześć miesięcy w roku dla elektoraRKD za: Houbraken 1718-1721, p. 397 a od 1703 roku przez dziewięć miesięcyRKD za: Houbraken 1718-1721, s. 397. W 1703 roku namalował dzieło Złożenie do grobu, za które otrzymał tytuł szlachecki z rąk elektora. Stanowisko malarza nadwornego piastował do 1716 roku, czyli do śmierci swojego pracodawcy (według RKD do 1719 rokuRKD). Następnie Werff sprzedawał swoje obrazy najlepszym kolekcjonerom europejskim, m.in. królowi polskiemu Augustowi II Sasowi. W latach 1719–1722 ponownie pracował w Rotterdamie.

Początkowo malował małe sceny rodzajowe w stylu fijnschildersStyl uprawiany przez malarzy holenderskich w okresie „Złotego wieku”, charakteryzujący się przedstawianiem scen w pomieszczeniach domowych, naturalnie odtworzonych, często używający klasycznych technik malarskich. W XIX wieku do tej grupy zaczęto zaliczać prace m.in. Gerarda Dou., łącząc precyzję w przedstawianiu detali zgodną ze szkołą ledejską z klasycystycznymi standardami francuskiej Académie Royale. Stylem nawiązywał do prac Gerarda Dou, Gabriëla Metsu, Fransa van Merisa starszego i Gerarda ter Borcha. Jego prace wyróżniała większa elegancja i wystawność. Szczytowym dziełem z tego okresu jest obraz rodzajowy pt. Dzieci bawiące się posągiem Herkulesa z 1678 roku.

W 1687 roku ożenił się z Margareth van Rees, której prawnym opiekunem był Nicolaes Anthonis Flinck, znany kolekcjoner sztuki oraz literatury klasycznej i renesansowej. Flinck wraz z Janem Sixem i Philipem de Flinesem założyli stowarzyszenie Nil Volentibus Arduum. Od tego okresu Werff identyfikował się z nowo poznanymi kręgami kolekcjonerów i miłośników kultury antycznej, co swoje odzwierciedlenie miało w jego późniejszych pracach o tematyce mitologiczno-erotycznej m.in. Pasterz i pasterka czy Para miłosna. Jego prace mitologiczne, podszyte erotycznymi scenami, były nazywane w żargonie kolekcjonerów naecte vroukens (nagie kobietki). W okresie późniejszym jego twórczość skoncentrowała się również na malarstwie portretowym – głównie religijnym.

Brat Adriaena, Pieter van der Werff (1661–1722), był jego głównym uczniem i pomocnikiem, który głównie kopiował jego prace. Innymi uczniami Werffa był Philip van Dijk i Bartholomeus Douven.

Przypisywane prace thumb|260px|"Złożenie Chrystusa do grobu", Muzeum Narodowe we Wrocławiu po 1703 thumb|260px|"Hołd sztukom" - Alegoria pary elektorskiej Palatynatu jako mecenasów, Muzeum Narodowe w Warszawie 1716 thumb|260px|Wenus i Kupidyn, Muzeum Czartoryskich Kraków około 1716 Najwięcej prac znajdowało się w Düsseldorfie, w siedzibie elektora Palatynatu Reńskiego Jana Wittelsbacha oraz w pałacu w Sanssouci Fryderyka Wielkiego, gdzie zgromadzono dwadzieścia jego prac. Amatorzy posągów – 26 x 21 cm Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.1537)Art.uk Autoportret – 1696, 38,5 x 29 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1069)Ermitaż Chłopiec z pułapką na myszy – 1678–1679, 19.2 x 13.3 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG3049)National Gallery Człowiek leczący rany (Dobry Samarytanin) – 31,9 x 38,3 cm, Museum of the History of Science, University of OxfordArt.uk "Hołd sztukom" - Alegoria pary elektorskiej Palatynatu jako mecenasów – 1716, 81,3 × 57,3 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie (nr.inw. M.Ob.851 186907) Lot i jego córka – 1711, 44,5 x 34,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1117)Ermitaż Magdalena Pokutująca – 69,8 x 53 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.29)Art.uk Maria Niepokalana kontemplująca narodziny Jezusa – 45 x 32,7 cm, Leeds Museums and GalleriesArt.uk Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu – 1706, 54,5 x 43 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG3909)National Gallery Pasterza i Pasterka – 1696, 46,7 x 38,4 cm, Wallace Collection (nr.inw. P165)The Wallace Collection Portret damy przy fontannie – ok. 1693–1697, 47,9 x 39 cm, Kelvingrove Art Gallery and MuseumArt.uk Portret kobiety – 1695, 47,9 x 39 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.630)Art.uk Portret mężczyzny w pikowanej todze – 1685, 47,3 x 38,3 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG1660)National Gallery Portret nieznanego mężczyzny – 40,5 x 38 cm, National Trust, East Riddlesden Hall (nr.inw.201454)Art.uk Portret nieznanego młodego mężczyzny – ok. 1700, 34,5 x 29,5 cm, National Trust, Packwood House (nr.inw.557806)Art.uk Portret Piotra Wielkiego – 1690, 56 x 49,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ЭРЖ-1854)Ermitaż Portret żony artysty Margareta Rees – 1698, 48 x 39,7 cm, Harvard Art MuseumsHarvard Art Museums Samson i Delilah – 35,5 x 28,2 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.83)Art.uk Sara przyprowadza Hagar do Abrahama – 1696, 86 x 68,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1064)Ermitaż Sąd Parysa – 1716, 63,3 x 45,7 cm, Dulwich Picture Gallery, (nr.inw.DPG147)Dulwich Picture Gallery Sługa Tankreda wręcza Guismondowi serce Guiscarda w złotym pucharze – 1675, 43,5 x 36,2 cm, Fitzwilliam Museum (nr.inw. 375)Art.uk Sportowiec z pistoletem – 1670, 23,5 x 19,5 cm, National Trust, Waddesdon ManoArt.uk Święta Małgorzata ze smokiem – 1714, 43 x 31 cm, Museum of Gloucester (nr.inw.Art00316)Art.uk Wenus i Kupidyn – około 1716, 37,5 × 32,5 cm, Muzeum Czartoryskich (nr.inw. XII-292) Wenus i Kupidyn – 1709, 49,5 x 36,8 cm, Nottingham Castle Museum and Art Gallery (nr.inw.NCM 1933-245)Art.uk Wenus i Kupidyn – 1716, 45,1 x 33,4 cm, Wallace Collection (nr.inw.P151)The Wallace Collection Wypędzenie – 1700, 39,5 x 31 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1065)Ermitaż Złożenie do grobu – po 1703, 68,8 x 50,8 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu (nr.inw. VIII-1746) ok. 14 prac w RijksmuseumRijksmuseum

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Malarze związani z Gdańskiem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Holenderscy malarze barokowi Kategoria:Urodzeni w 1659 Kategoria:Zmarli w 1722