Ryby

thumb|300px|Ryby – zróżnicowane przykłady Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych, pierwotnie wodnych kręgowców, oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowce krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).

Ryby stanowią najliczniejszą i najbardziej zróżnicowaną grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Różnią się od siebie pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Ponad 32 tysiące współcześnie żyjących gatunków opisano naukowo, a co roku naukowcy opisują 100–150 nowych gatunków morskich i nieco więcej słodkowodnych. Szacuje się, że nie odkryto jeszcze co najmniej 5000 gatunków, głównie ryb głębinowych ze strefy klimatu tropikalnego. W Polsce występuje około 120 gatunków.

Dział zoologii zajmujący się rybami to ichtiologia.

Występowanie Wszystkie typy zbiorników wodnych na Ziemi z wyjątkiem zbiorników o skrajnie trudnych warunkach. Ryby występują we wszystkich strefach oceanów. Największym bogactwem gatunków ryb wyróżnia się strefa otwartej toni wodnej, liczne gatunki występują również w strefie dennej.

Cechy charakterystyczne

opływowe ciało, kształtu zwykle wrzecionowatego, przystosowane do pokonywania oporu wody głowa łączy się z tułowiem nieruchomo, nie występuje odcinek szyjny szkielet chrzęstny, częściowo skostniały lub kostny otwór gębowy zaopatrzony w ruchome szczęki (nie dotyczy krągłoustych) płetwy parzyste: piersiowe i brzuszne, nieparzyste: grzbietowa, ogonowa i odbytowa skóra u większości gatunków pokryta łuskami, u niektórych naga (bez łusek), gruba, z licznymi gruczołami śluzowymi u wielu gatunków występuje pęcherz pławny oddychają skrzelami, niektóre mogą oddychać powietrzem atmosferycznym dzięki uchyłkom jelita większość ma charakterystyczny dla ryb narząd – linię boczną zmiennocieplne zamknięty układ krążenia rozdzielnopłciowe w większości jajorodne

Ekologiczne grupy rozrodcze ryb Wśród ryb rozwinęły się różnorodne strategie rozrodcze. Jednym z elementów z tym związanych jest miejsce składania ikry. Z tego względu wyróżniane są ekologiczne grupy rozrodcze: ryby litofilne – składają ikrę na twardym, piaszczysto-kamienistym podłożu, w miejscach płytkich o dobrze natlenionej wodzie, ryby speleofilne – ryby litofilne ukrywające ikrę pod kamieniami, ryby fitofilne – składają ikrę na częściach roślin w wodach stojących, ryby psammofilne – składają ikrę przy brzegach pokrytych roślinnością, na częściach roślin lub na podłożu (np. żwirze lub piasku), ryby pelagofilne – których ikra swobodnie unosi się w wodzie, w strefie pelagialnej, ryby pelagolitofilne – składają ikrę na twardym podłożu, ale ta jest zabierana przez nurt wody i unoszona nad dnem, ryby ostrakofilne – składają ikrę do jamy płaszczowej małży, ryby ochraniające ikrę – składają ikrę do gniazd, zagłębień, szczelin skalnych, muszli mięczaków lub inkubują w pysku jednego z rodziców, pilnują jej, a niektóre opiekują się również potomstwem.

Znaczenie gospodarcze

thumb|Przykładowe danie rybne Ryby przetwarzają bezużyteczne – z punktu widzenia człowieka – rośliny i zwierzęta wodne na wartościowe dla niego mięso. Są wykorzystywane na całym świecie w celach konsumpcyjnych, przemysłowych oraz rekreacyjno-poznawczych: konsumpcja (pożywienie) – od najdawniejszych czasów ryby są jednym z podstawowych składników pożywienia człowieka. Rybie mięso jest łatwo przyswajalne i wartościowe pod względem odżywczym. Zawiera wysokiej jakości białko, jod, fosfor, potas, wapń oraz witaminy A i D. przemysł – dostarczają surowca dla przemysłu rybnego, farmaceutycznego, do produkcji nawozów, klejów, karmy dla zwierząt i innych (np. z łusek uklei produkowano sztuczne perły i inne tanie imitacje klejnotów). akwarystyka – stanowią obiekt badań naukowców (laboratoria, ośrodki naukowe), są prezentowane w akwariach publicznych, hodowane w akwariach prywatnych. Istnieje wiele firm wyspecjalizowanych w poławianiu, hodowli i dystrybucji ryb akwariowych. wędkarstwo – popularny na całym świecie rodzaj hobby i sportu polegający na łowieniu ryb przy pomocy wędki. są bioindykatorami czystości wód (np. pstrąg potokowy i sieja).

Zagrożenia Odmienne środowiska, w jakich żyją ludzie i ryby nie zmniejszają faktu, że wzajemnie mogą być dla siebie zagrożeniem.

Zagrożenia dla człowieka: niebezpieczeństwo pogryzienia – wiele gatunków dużych, drapieżnych ryb (rekiny, barrakudy) jest zdolnych do zaatakowania człowieka, który z ich punktu widzenia naruszył ich terytorium (np. podczas kąpieli), niebezpieczeństwo zatrucia – mięso ryb jest uważane za smaczne i zdrowe, jednak istnieją gatunki, a nawet całe rodziny ryb, których mięso jest dla człowieka śmiertelnie trujące (takifugu, rozdymkokształtne). Inne natomiast są wyposażone w kolce połączone z gruczołem jadowym (skorpenokształtne).

Zagrożenia dla ryb: przełowienie – nadmierna, niekontrolowana eksploatacja łowisk, zatrucie środowiska – ograniczanie obszaru występowania gatunków poprzez pogarszanie parametrów wody.

Systematyka Ryby stanowią takson parafiletyczny, ponieważ każdy klad obejmujący ryby obejmuje również czworonogi (Tetrapoda), które nie są rybami. Z tego powodu tradycyjnie rozumiane ryby (Pisces) nie są już traktowane jako jednostka taksonomiczna.

Obecnie zwierzęta zaliczane do ryb dzielone są na gromady: śluzice (Myxini) cefalaspidokształtne (†Cephalaspidomorphi) Petromyzontida (obejmuje minogi) ryby pancerne (†Placodermi) ryby chrzęstnoszkieletowe (Chondrichthyes) fałdopłetwe (†Acanthodii) ryby kostnoszkieletowe (Osteichthyes, w tym czworonogi).

Galeria

Zobacz też

lista rodzin ryb rybołówstwo ochrona przyrody w Polsce

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne World Register of Marine Species Światowy rejestr gatunków morskich. Eschmeyer W. N. (red.) Catalog of Fishes. Electronic version. Taksonomiczna baza danych o rybach. FishBase Kompleksowa baza danych z informacjami o ponad 32 000 gatunków ryb. ANGFA – Aquatic Survey Database Ilustrowana baza danych ryb słodkowodnych Australii i Nowej Gwinei. Ilustrowana baza danych ryb słodkowodnych Niemiec. The Native Fish Conservancy Ochrona i badania ryb słodkowodnych Ameryki Północnej.

Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)