thumb|Litr Litr, oznaczenie l (mała litera) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 m³ = 1 dm³.
W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę L, w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery l, choć stosowanie wielkiej litery jest również dopuszczalneTabela 4. Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()..
Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:
Wielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość Podwielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość 100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny 100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny 101 l dekalitr dal daL 10−1 l decylitr dl dL 10² l hektolitr hl hL 10−2 l centylitr cl cL 10³ l kilolitr kl kL m³ metr sześcienny 10−3 l mililitr ml mL cm³ centymetr sześcienny 106 l megalitr Ml ML dam³ dekametr sześcienny 10−6 l mikrolitr µl µL mm³ milimetr sześcienny 109 l gigalitr Gl GL hm³ hektometr sześcienny 10−9 l nanolitr nl nL 106 µm³ 1012 l teralitr Tl TL km³ kilometr sześcienny 10−12 l pikolitr pl pL 10³ µm³ 1015 l petalitr Pl PL 10³ km³ 10−15 l femtolitr fl fL µm³ mikrometr sześcienny 1018 l eksalitr El EL 106 km³ 10−18 l attolitr al aL 106 nm³ 1021 l zettalitr Zl ZL Mm³ megametr sześcienny 10−21 l zeptolitr zl zL 10³ nm³ 1024 l jottalitr Yl YL 10³ Mm³ 10−24 l joktolitr yl yL nm³ nanometr sześcienny
Historia Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie Z gr. λίτρα, nazwa srebrnej monety, por. libra., która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty. Odtąd jej definicja i status ewoluowały: 1793: litr zdefiniowano we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego „Republikańskiego Układu Miar”, po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. 1879: Międzynarodowy Komitet Miar i Wag (, ) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem „l” (mała litera el). 1901: 3. Generalna Konferencja Miar (, ) zmieniła definicję litra na: Jest to objętość jaką zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa) 1964: na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³, po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy w 3,98 °C zajmuje 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.
Uwagi praktyczne 1 l wody pitnej (wodociągowej) nie ma masy wynoszącej dokładnie 1 kg. Zawiera ona pewne zmienne ilości soli mineralnych (jonów nieorganicznych), substancji dodawanych w procesie uzdatniania i inne śladowe zanieczyszczenia. W efekcie ma nieco inną gęstość niż woda czysta chemicznie. Różnice w gęstości między wodą czystą i wodociągową mogą dochodzić do ok. 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się znacząco z temperaturą, w granicach do 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 °C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40 °C już tylko 0,9922175 kg/lZależność ta wykorzystywana jest w tzw. termometrze Galileusza, pozwalającym ocenić temperaturę otoczenia.. Sumując oba efekty, 1 l wody wodociągowej w temperaturze pokojowej ma masę zwykle w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()
Kategoria:Metryczne jednostki objętości Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)