thumb|C jest eksklawą państwa B i enklawą państwa A thumb|C jest eksklawą państwa B, nie jest jednak enklawą Eksklawa – część terytorium państwa lub innej jednostki administracyjnej, położona w oddzieleniu od głównego jego obszaru, lecz na tym samym obszarze lądowym (przeważnie kontynent). Może być otoczona terytorium innego państwa lub jednostki administracyjnej, stanowi wtedy jednocześnie enklawę.
Eksklawy międzynarodowe Historyczne Prusy Wschodnie były eksklawą niemiecką|thumb W okresie międzywojennym w latach 1926–1939 do Rzeczypospolitej Polskiej należał półwysep Westerplatte, który był polską eksklawą na terenie Wolnego Miasta Gdańska, Gdańsk wraz z częścią terenów przyległych stanowił odciętą od reszty kraju przez terytorium Prus eksklawę I Rzeczypospolitej w latach 1772–1793 (pomiędzy I a II rozbiorem), należące do Niemiec Prusy Wschodnie oddzielone przez terytorium polskie w latach 1920–1939, polska eksklawa w terytorium Czechosłowacji w latach 1945–1958, eksklawy Berlina – powstałe w 1945 roku po podziale Berlina na sektory w czasie alianckiej okupacji Niemiec, zlikwidowane częściowo w 1971 i całkowicie w 1988 roku, na pograniczu indyjsko-bengalskim było 92 eksklaw Bangladeszu i 106 eksklaw Indii, część z tych eksklaw znajdowała się w eksklawach. Wszystkie eksklawy zostały rozwiązane w 2015 poprzez szereg korekt granicznych.
Istniejące thumb|Belgijskie eksklawy w Holandii. Żółty – belgijskie Baarle-Hertog; jasny żółty – holenderskie Baarle-Nassau Przykłady eksklaw międzynarodowych:
belgijskie miasto Baarle-Hertog stanowi grupę 22 eksklaw na terytorium holenderskiego miasta Baarle-Nassau, dodatkowo w eksklawach belgijskich znajduje się siedem eksklaw holenderskich, niemieckie Büsingen am Hochrhein stanowi enklawę w terytorium szwajcarskiego kantonu Szafuza, włoskie miasto Campione d’Italia wewnątrz szwajcarskiego kantonu Ticino, Alaska oddzielona od pozostałej części Stanów Zjednoczonych przez Kanadę, Kabinda położona na północ od głównego terytorium Angoli, położona między Demokratyczną Republiką Konga i Kongiem, należący do Rosji obwód królewiecki między Polską a Litwą nad Bałtykiem, rosyjska eksklawa Miedwieżje-Sańkowo, otoczona terytorium Białorusi, rosyjska eksklawa Dubki otoczona terytorium lądowym Estonii i Jeziorem Pskowskim, hiszpańskie miasta Ceuta i Melilla na północnym wybrzeżu Maroka, Llívia – hiszpańska eksklawa we Francji, 8 gmin (w tym miasto Dubrownik) żupanii dubrownicko-neretwiańskiej – eksklawa chorwacka nad Morzem Adriatyckim, oddzielona od reszty Chorwacji przez Bośnię i Hercegowinę (od 2022 r. istnieje most łączący główną część Chorwacji z półwyspem Pelješac będącym częścią eksklawy, pozwalając ominąć terytorium bośniackie), Oecussi-Ambeno, część Timoru Wschodniego położona na wybrzeżu indonezyjskim, Ras al-Dżibal – część terytorium Omanu nad cieśniną Ormuz otoczona od strony lądu przez terytorium Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Dystrykt Temburong – jeden z czterech dystryktów Brunei, oddzielony od reszty terytorium państwa przez Malezję i wody Zatoki Brunei, trzy eksklawy Uzbekistanu (części wilajetu fergańskiego) otoczone terytorium Kirgistanu, dwie eksklawy Tadżykistanu (części wilajetu sogdyjskiego) otoczone terytorium Kirgistanu, Nachiczewańska Republika Autonomiczna – oddzielona terytorium Armenii eksklawa Azerbejdżanu.
W Polsce Województwa thumb|Dwie eksklawy województwa śląskiego należące do gminy Koniecpol otoczone przez gminę Secemin Na poziomie wojewódzkim istnieją dwie eksklawy. Obie należą do gminy Koniecpol w województwie śląskim i są otoczone przez gminę Secemin należącą do województwa świętokrzyskiego. Pierwsza z nich to fragment lasu o powierzchni ok. 1 hektara należący do wsi Zaróg otoczony w całości przez wieś Secemin. Druga eksklawa, to także kawałek lasu, o powierzchni ok. 4,7 ha, należący do wsi Michałów otoczony przez wieś Brzozowa.
Do końca 1998 roku istniała eksklawa wojewódzka. W latach 1975–98 wieś Zabieżki była częścią województwa warszawskiego otoczoną ze wszystkich stron obszarem województwa siedleckiego.
Powiaty Przykłady eksklaw powiatów w Polsce: miasto Sławków będące częścią powiatu będzińskiego oddzieloną od jego głównego obszaru miastem na prawach powiatu Dąbrowa Górnicza, gmina Igołomia-Wawrzeńczyce będące częścią powiatu krakowskiego oddzieloną od jego głównego obszaru powiatem proszowickim i miastem na prawach powiatu Kraków, powiat rybnicki składa się z trzech osobnych części rozdzielonych terytorium miasta na prawach powiatu Rybnik, gmina Fabianki będące częścią powiatu włocławskiego oddzieloną od jego głównego obszaru miastem na prawach powiatu Włocławek, wieś Lisek stanowiąca część gminy Fabianki w powiecie włocławskim położona około 1,5 km w linii prostej od granicy gminy i otoczona całkowicie terenami gmin Lipno i Bobrowniki należącymi do powiatu lipnowskiego (obszar eksklawy wynosi ok. 5 km²), część wsi Chyża, leżącej w powiecie zamojskim (gmina Zamość), stanowi enklawę, liczącą ok. 10,5 ha, na obszarze miasta na prawach powiatu Zamość; od powiatu zamojskiego oddzielona jest pasem terytorium Zamościa o szerokości ok. 90 mPaństwowy Rejestr Granic, wizualizacja w geoportalu.gov.pl (08.10.2012), niewielki fragment gminy Goczałkowice-Zdrój wchodzącej w skład powiatu pszczyńskiego stanowi enklawę na terenie gminy Chybie w powiecie cieszyńskim – jest to fragment doliny Bajorki oddzielony od pozostałej części powiatu pszczyńskiego nasypem linii kolejowej należącym do powiatu cieszyńskiego (odległość eksklawy od głównego terytorium powiatu pszczyńskiego wynosi ok. 35 m)Państwowy Rejestr Granic, wizualizacja w geoportalu.gov.pl (08.10.2012), Żory, będące miastem na prawach powiatu, posiadają eksklawę znajdującą się pomiędzy miastem na prawach powiatu Rybnik a gminą Świerklany w powiecie rybnickim; obszar ten leży w odległości ok. 50 m od głównej części miasta i ma ok. 13,5 ha powierzchniPaństwowy Rejestr Granic, wizualizacja w geoportalu.gov.pl (08.10.2012), fragment gminy Zduńska Wola wchodzącej w skład powiatu zduńskowolskiego znajduje się na terenie gminy wiejskiej Sieradz wchodzącej w skład powiatu sieradzkiego; eksklawa leży w odległości ok. 100 m od zasadniczego obszaru powiatu i liczy ok. 1,2 km² powierzchniPaństwowy Rejestr Granic, wizualizacja w geoportalu.gov.pl (09.10.2012), dwa fragmenty gminy Jaworze wchodzącej w skład powiatu bielskiego znajdują się na terenie gminy Brenna wchodzącej w skład powiatu cieszyńskiego; są to dwa fragmenty przysiółka Jasionki wsi Jaworze – pierwszy o powierzchni ok. 2 ha leży w odległości ok. 10 m od zasadniczego obszaru powiatu, drugi o powierzchni ok. 5 ha leży w odległości ok. 40 m od zasadniczego obszaru powiatu i ok. 80 m od pierwszej eksklawyPaństwowy Rejestr Granic, wizualizacja w geoportalu.gov.pl (23.10.2012), dwa fragmenty gminy Dobrzyca, powiat pleszewski na obszarze wsi Koźminiec otoczone obszarem gminy Rozdrażew, powiat krotoszyński. Pierwszy z nich o powierzchni ok. 10 ha ma tylko jeden punkt styczny z właściwym obszarem gminy Dobrzyca, drugi o powierzchni ok. 5 ha, na terenie którego znajduje się budynek mieszkalny otoczony jest ze wszystkim stron obszarem gminy Rozdrażew. Teren ten znajduje się w odległości od ok. 20 do ok. 60 metrów od granic właściwego obszaru gminy Dobrzyca. działka nr 2056 będąca częścią Powiatu Miasta Gdynia znajduje się na terenie gminy Kosakowo wchodzącej w skład powiatu puckiego.
Gminy Liczne gminy składają się z kilku fragmentów (część z nich to jednocześnie eksklawy powiatowe) – najczęściej dzieje się tak, gdy miasto, będące siedzibą gminy jest osobną gminą miejską, pozostawiając rozkawałkowaną gminę wiejską, np. gmina Włodawa, gmina Koło, gmina Głogów, gmina Tarnów (składa się z trzech fragmentów), gmina Łowicz. Rzadsze są przypadki, gdy obszar gminy rozdzielony jest terenem innej gminy, np.: gmina Mierzęcice, gmina Brwinów, gmina Stopnica, gmina Lubanie.
Wykaz eksklaw gminnych (bez eksklaw będących jednocześnie na poziomie powiatowym wymienionych w sekcji „Powiaty”)