Krytonosek duży (Scytalopus macropus) – gatunek ptaka z podrodziny krytonosków (Rhinocryptinae) w rodzinie krytonosowatych (Rhinocryptidae). Słabo poznany ptak występujący w zachodniej Ameryce Południowej, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania Krytonosek duży występuje endemicznie w centralnej części peruwiańskich Andów – od południowego Amazonas na południe do regionu Junín.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy opisali w 1896 roku niemiecki ornitolog Hans von Berlepsch i polski zoolog Jan Sztolcman na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London”. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Berlepsch i Sztolcman wskazali Maraynioc, w Junín w Peru. Holotypem była samica odłowiona 28 listopada 1891 roku. Gatunek monotypowy.
Etymologia Nazwa rodzajowa: skutalē lub σκυταλον skutalon – „kij, pałka”; πους pous, ποδος podos – „stopa”. Epitet gatunkowy: późnogr. μακροπους makropous, μακροποδος makropodos – „długostopy”, od gr. μακρος makros – „długi”; πους pous, ποδος podos – „stopa”.
Morfologia Długość ciała 14 cm; masa ciała samców 36–43 g, samic 32–32,5 g. Największy przedstawiciel rodzaju Scytalopus. U dorosłych ptaków upierzenie jest jednolicie czarno-szare. Tęczówka ciemnobrązowa, dziób czarny i skok ciemnobrązowy. Młode ptaki są nieco bledsze niż dorosłe, ciemnoszare, w górnej części ciała końcówki piór są ciemnobrązowe, natomiast spodnie części ciała są jasnopłowe lub białawe.
Ekologia Krytonosek duży prowadzi najprawdopodobniej osiadły tryb życia, zamieszkując omszałe zarośla karłowatych i mglistych lasów, występując głównie wzdłuż strumieni, na wysokości 2400–3500 m n.p.m. Pieśń krytonoska dużego przez większość dnia trwa do 1 minuty lub nawet dłużej i składa się z monotonnej serii nut o częstotliwości 1,5–2 kHz w odstępach trwających 0,3 sekundy, zwykle kończących się różnymi nutami (zazwyczaj wyższymi). Nawyki żywnościowe i okres lęgowy nie są znane.
Status zagrożenia i ochrona W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC ( – najmniejszej troski). Wielkość populacji nie jest znana, ale gatunek ten jest określany jako „rzadki” lub „dość rzadki”, występujący „lokalnie”. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku. W przypadku dziewięciu ostoi ptaków IBA organizacja ta uznaje krytonoska dużego za jeden z gatunków kwalifikujących, tj. takich, na podstawie których obecności wyznacza się te ostoje. Ponadto występuje on też w Parku Narodowym Rio Abiseo.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Krytonosowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1896 roku Kategoria:Fauna endemiczna Peru Kategoria:Taksony opisane przez Hansa von Berlepscha Kategoria:Taksony opisane przez Jana Sztolcmana