Aleksander Grygorowicz (ur. 2 września 1923 w Sarnach, zm. 3 czerwca 2023 w Poznaniu) – polski architekt, planista, urbanista, naukowiec, dydaktyk, malarz i rysownik, profesor doktor habilitowany Politechniki Poznańskiej, a potem Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu.
Życiorys Początek życia spędził na Wołyniu, w rodzinie mieszanej. Od dzieciństwa był prawosławny. Pod koniec II wojny światowej opuścił rodzinne strony z powodu pogromów i zbliżającego się frontu. Dostał się na studia w Krakowie, na Wydziale Architektury Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica. W 1950 ukończył pracę magisterską pt. „Plan zagospodarowania Dobczyc”, napisaną pod kierunkiem prof. Tadeusza Tołwińskiego. Następnie rozpoczął pracę w Centralnym Biurze Projektów Architektonicznych i Urbanistycznych na stanowisku projektanta. Od 1953 pracował jako projektant, a potem kierownik zespołu projektowego w „Miastoprojekcie Kraków”. W 1961 został kierownikiem wielobranżowej pracowni projektowej w krakowskim Miejskim Biurze Projektów, a od 1964 był głównym specjalistą w Dyrekcji Inwestycji Miejskich.
Był również asystentem wybitnego historyka architektury, prof. Adama Mściwujewskiego, na wydziale architektury Politechniki Krakowskiej. W 1967 obronił pracę doktorską pt. „Kościół św. Andrzeja w Krakowie we wczesnym średniowieczu”, przygotowaną na tej uczelni pod kierunkiem prof. Wiktora Zina. W 1969 przeniósł się do Gliwic, gdzie objął stanowisko adiunkta i jako docent pracował w Instytucie Urbanistyki i Architektury Politechniki Śląskiej. W 1976 na Politechnice Krakowskiej przedstawił rozprawę habilitacyjną pt. „Zastosowanie metod planowania przestrzennego do badań dawnych układów osadniczych (na przykładzie Krakowa z I połowy XIII wieku)”, która została uhonorowana nagrodą Polskiej Akademii Nauk. W tym samym roku został mianowany profesorem Politechniki Poznańskiej. Wykładał historię architektury powszechnej, był kierownikiem Zakładu Planowania Przestrzennego i Projektowania Wsi, zastępcą dyrektora Instytutu oraz prodziekanem Wydziału Budownictwa Lądowego. W latach 1986–1989 zasiadał w Radzie Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa. W 1992 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Od roku 2010 był wykładowcą Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i kierował Pracownią Planowania Przestrzennego.
Pochowany został na cmentarzu junikowskim w Poznaniu.
Twórczość Jego działalność wyróżniała się interdyscyplinarnością i ponadregionalnym charakterem. Opracowywał plany zagospodarowania przestrzennego, tworzył projekty architektoniczne i konserwatorskie, malował polichromie, projektował i wykonywał witraże, pisał prace naukowe dotyczące architektury i urbanistyki średniowiecznej, historii architektury cerkiewnej, zagospodarowaniu przestrzennemu oraz kształtowaniu krajobrazu. Zaprojektowane przez niego obiekty znajdują się w Małopolsce, Wielkopolsce, na Śląsku, Mazowszu i wschodzie Polski. Były to głównie osiedla mieszkaniowe i budynki sakralne (pełna lista poniżej). Najbardziej znane z nich to cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Jałówce (wpisana do rejestru zabytków w 2003), sobór Świętej Trójcy w Hajnówce (oparty na koncepcji plastycznej Jerzego Nowosielskiego, wyróżniony Nagrodą św. Brata Alberta w 1981), rozbudowa cerkwi św. Michała Archanioła w Bielsku Podlaskim, plebania z kaplicą w Siemiatyczach, a także rzymskokatolicki dom rekolekcyjny w Wesołej pod Warszawą, z polichromiami Jerzego Nowosielskiego. Mówiąc o swoim najbardziej wyróżniającym się dziele – świątyni w Hajnówce – wyjaśnił jaki był jego główny cel: „Chodziło o chęć pokazania, że architektura cerkiewna nie musi być aż nadto tradycyjna. Że może mieć wygląd świadczący o tym, że architekci prawosławni nie są skostniali do szpiku kości. Marzyłem, żeby zrobić coś, co będzie niepretensjonalne, szczere w wypowiedzi, ale jednocześnie dostosowane do funkcji i liturgicznej i użytkowej”.
Projekty i realizacje Projekty dla miasta Jaworzno: osiedle im. Tadeusza Kościuszki; osiedle Dąbrowa Narodowa; osiedle Podwale; osiedle Trzebinia; ogólny plan szkicowy miasta Biecz oraz plan realizacyjny dzielnicy przemysłowej za rzeką Ropą; projekt i realizacja cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego w Jałówce; projekt i realizacja sali katechetycznej razem z kaplicą Świętych Równych Apostołom Konstantyna i Heleny i dzwonnicą w Jałówce; projekt i realizacja czterech witraży do cerkwi w Jałówce; projekt i realizacja soboru Świętej Trójcy w Hajnówce, razem z projektem wnętrza i otoczenia; projekt i realizacja plebanii z baptysterium oraz rekonstrukcja cerkwi św. Michała Archanioła w Bielsku Podlaskim razem z projektem otoczenia; projekt i realizacja plebanii z kaplicą przy cerkwi Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Siemiatyczach; projekt cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego w Siemiatyczach – niezrealizowany; projekt i realizacja rzymskokatolickiego domu rekolekcyjnego wraz z kaplicą przy kościele Opatrzności Bożej w Warszawie-Wesołej; uczestnictwo w zorganizowanym przez SARP konkursie urbanistyczno-architektonicznym na projekt zagospodarowania przestrzennego Lednickiego Parku Krajobrazowego; projekty dla miasta Czarnków: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego – uchwalone; plan miejscowy w pełnych granicach administracyjnych – uchwalony; kierownictwo interdyscyplinarnego grantu Komitetu Badań Naukowych pt. „Podstawy rekonstrukcji wczesnodziejowego zespołu rezydencjonalno-obronnego na Ostrowie Lednickim”; projekt i realizacja spółdzielczego osiedla mieszkaniowego „Naramowice” razem z usługami; plan miejscowy obszarów krajobrazu chronionego – Tarnowo Podgórne – uchwalony.
Nagrody nagroda im. św. Brata Alberta (1981) laureat Nagrody Honorowej Oddziału Poznańskiego SARP (2007)
Przypisy
Bibliografia uzupełniająca Nauczyciele akademiccy Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej, Almanach XXX lecia s. 91–92 Anna Rydzanicz „W przestrzeniach życia” rozmowa z prof. Aleksandrem Grygorowiczem cz. I, Przegląd Prawosławny Anna Rydzanicz „W przestrzeniach życia” rozmowa z prof. Aleksandrem Grygorowiczem cz. II, Przegląd Prawosławny Anna Rydzanicz „W przestrzeniach życia” rozmowa z prof. Aleksandrem Grygorowiczem cz. III, Przegląd Prawosławny
Kategoria:Absolwenci Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Sarnach Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Poznańskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Śląskiej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Junikowie