BDSM (ang. Bondage, Discipline/Dominance, Sadism/Submission, Masochism – „krępowanie”, „dyscyplinowanie”/„dominacja”, „sadyzm”/„uległość”, „masochizm”) – zbiór praktyk erotycznych skupionych wokół odczuwania bólu, relacji uległości i dominacji oraz różnego rodzaju fetyszy.
Nazewnictwo mały|Budowa skrótu BDSM Według słownika OED skrótowiec literowy BDSM po raz pierwszy zarejestrowano w 1991 roku we wpisie na forum w systemie Usenet; według popularnej teorii termin ten utarł się, kiedy powstawały pierwsze internetowe grupy dyskusyjne o tej tematyce. Wcześniej prawdopodobnie nie był używany, o czym świadczy brak jego obecności w glosariuszu The Language of Sadomasochism wydanym w 1989 roku, który zbierał żargon środowiska sadomasochistycznego.
Zarówno w społeczności BDSM jak i w literaturze BDSM bywa nazywany kinkiem, a osoby odnajdujące seksualną satysfakcję w kinkowych działaniach nazywa się kinksterami.
W Polsce funkcjonuje także pojęcie klimat. Występuje ono w dużych miastach głównie wśród zamożnych osób hetero- i panseksualnych, używających go zamiennie ze skrótowcem BDSM. Wiąże się ono ze sceną klubową i niekoniecznie jest znane poza nią. Pojęcie to jest szersze niż BDSM, ponieważ poza zbiorem czynności opisanymi tym skrótowcem obejmuje także specyficzny styl bycia i estetykę; impreza „w klimacie” niekoniecznie musi wiązać się z praktykami erotycznymi. Innym terminem leżącym blisko znaczeniowo jest scena.
Podstawy Zasady postępowania BDSM to termin zbiorczy łączący określone rodzaje zachowań i doświadczeń seksualnych. Pod tym pojęciem mieszczą się różne subkultury, które często posługują się odmiennymi terminami i mają własny slang. Wszystkie odmiany BDSM mają wspólną cechę – uczestnicy dobrowolnie rezygnują z równości w relacji, wchodząc w zmienioną strukturę władzy. Partner uległy oddaje w określonym stopniu swoją autonomię i przekazuje ją partnerowi dominującemu na zasadzie power exchange (ang. wymiana władzy). Mimo że niektóre działania przyjmują formę przymusu, BDSM nie jest formą molestowania seksualnego ani gwałtu, ze względu na wzajemną zgodę obu partnerów, nazywaną konsensualnością.
Symboliczna umowa zawierana między partnerami nazywana jest kontraktem. W Polsce taki dokument nie ma mocy prawnej, ale może stanowić dookreślenie warunków funkcjonowania w relacji BDSM. Takie umowy są zawierane zazwyczaj między osobami nie pozostającymi w relacji poza BDSM oraz między osobami wykonującymi komercyjne usługi a ich klientami.
Powszechnie występujące modele ról Top i Bottom W terminologii BDSM osoba mająca kontrolę nad drugim partnerem jest określana jako „top” (ang. górny), „master” (ang. pan, w znaczeniu: właściciel, np. psa lub niewolnika) lub „dom” (skrót od dominator). Rolą tej osoby jest kontrola nad partnerem nazywanym „bottom” (ang. dolny), „slave” (ang. niewolnik) lub „sub” (od ang. submissive – uległy). Zazwyczaj rola topa pociąga za sobą powodowanie bólu, degradację lub zniewolenie drugiego z partnerów. Mimo odgrywanej kontroli i niewoli osoby uległej wszystkie działania podejmowane są po uprzednim uzgodnieniu. Osoby uległe w czasie przygotowania do sesji ustalają warunki sesji, słowo bezpieczeństwa i dają instrukcje tego jak sesja ma wyglądać, zwracając również uwagę na ograniczenia zdrowotne.
W środowisku BDSM istnieje honoryfikacja, czyli element wewnętrznej etykiety polegający na zwracaniu się przez osoby uległe do osób dominujących preferowanymi przez nie tytułami (np. Pan, Pani, Madam, Lady itp.).
Switch Niektórzy zwolennicy BDSM są określani terminem „switch” (ang. zmieniać, przełączać), co oznacza, że przyjmują zarówno rolę dominującą, jak i uległą. Mogą to robić w ramach jednej interakcji lub przyjmować różne role w różnych sesjach – zarówno z tym samym, jak i z różnymi partnerami.
Sesja Działania BDSM odbywają się zazwyczaj w określonym przedziale czasowym w formie sesji. Wiele praktyk stosowanych w BDSM, takich jak zadawanie bólu, upokorzenie czy podważanie autonomii, bez kontekstu specyficznych preferencji seksualnych byłoby odbieranych jako nieprzyjemne. W trakcie sesji może dochodzić do stosunku płciowego, w tym seksu oralnego, waginalnego lub analnego, jednak nie jest on elementem niezbędnym.
Stara i nowa szkoła BDSM Według tzw. starej szkoły BDSM powinny istnieć określone hierarchie, reguły i protokoły dotyczące takich spraw, jak wdrażanie osób w poszczególne role czy zasady komunikowania się z osobą uległą. Przedstawiciele starej szkoły sprzeciwiają się np. włączaniu do BDSM relacji typu CGL. Zwolennika starej szkoły BDSM nazywa się Niemcem/Niemką lub old guard (ang. "stary strażnik").
Uczestnicy sceny w ramach nowej szkoły mają bardziej swobodne podejście do starych reguł, które są odświeżane i reinterpretowane. Niektóre kwestie, które według starej szkoły są istotne (np. collaring czy fluid bonding), tracą na znaczeniu. Przedstawiciele starej szkoły nazywają przedstawicieli nowej szkoły TNG (od ang. the next generation – "następne pokolenie").
Bezpieczeństwo mały|Haczyki bezpieczeństwa, których zastosowanie umożliwia szybkie wyswobodzenie z lin lub łańcuchów podczas sesji bondagePassig, Kathrin. Mit Hängen und Würgen: Todesfälle in Anwesenheit eines Partners (1999) (niem.). Oprócz ogólnych zasad dotyczących bezpiecznego seksu, w sesjach BDSM często wymagany jest znacznie szerszy wachlarz środków ostrożności. Jedną z zasad, którymi kierują się członkowie społeczności BDSM jest HOA (ang. health and safety – „zdrowie i bezpieczeństwo„”); mówi ona o poszanowaniu wzajemnych granic oraz bezpieczeństwie i zdrowiu osób biorących udział w sesjach. Aby zapewnić konsensus co do czynności związanych z BDSM, partnerzy często prowadzą negocjacje – dotyczy to szczególnie osób, którzy nie znają się zbyt dobrze. Tego rodzaju dyskusje są dość powszechne, ale raczej nieformalne. Przedmiotem negocjacji jest spełnienie oczekiwań każdej ze stron i ustalenie wzajemnych granic.
Z uwagi na duży poziom fizycznej kontroli, sesje BDSM powinny odbywać się jedynie przy posiadaniu odpowiedniej wiedzy psychologicznej, fizycznej i anatomicznej.
Od lat osiemdziesiątych podstawowe zasady zostały zebrane pod hasłem „bezpieczny, za zgodą i przy zdrowych zmysłach”, w skrócie SSC (ang. safe, sane, consensual), co oznacza, że wszystko jest oparte na bezpiecznych zasadach i zachowaniu zgody wszystkich zaangażowanych stron. Niektórzy praktykujący stosują kodeks postępowania zwany RACK (ang. risk-aware consensual kink). Opisuje on pogląd filozoficzny polegający na tym, że zasadniczo dopuszcza się pewne ryzykowne zachowania seksualne, o ile wszyscy uczestnicy są w pełni świadomi ryzyka. W jego założeniach każdy uczestnik BDSM jest odpowiedzialny za swoje dobre samopoczucie. Według RACK jest to najważniejszy czynnik. Promuje on wiedzę na temat ryzyka związanego z różnymi praktykami oraz świadomą zgodę. Ci którzy preferują RACK motywują to tym, że żadne praktyki BDSM nie są do końca bezpieczne, wszystkie wiążą się z mniejszym lub większym ryzykiem, lub też tym, że zasada „przy zdrowych zmysłach” wiąże się z ableizmem, ponieważ wyklucza osoby chore psychicznie.
Słowo i gest bezpieczeństwa Partnerzy ustalają słowo bezpieczeństwa (ang. safeword, SW) używane w celu zasygnalizowania prośby o zaprzestanie lub złagodzenie działań lub w przypadku braku możliwości wypowiedzenia słowa (np. ze względu na zakneblowanie): bezpieczny gest (ang. save move, safe gesture). Jest to istotne, ponieważ podczas sesji BDSM istnieje ryzyko fizycznego i psychicznego uszczerbku na zdrowiu.
Przykładem dość powszechnie stosowanym są kolory: zielony oznacza możliwość kontynuowania, żółty mówi o zbliżaniu się do tzw. soft limitu (ang. "miękka granica") – granicy dyskomfortu, której przekroczenie osoba uległa dopuszcza, jednocześnie prosząc o zmniejszenie bodźców oraz czerwony, który oznacza hard limit (ang. "twarda granica"), czyli natychmiastowe zaprzestanie wszelkich działań.
Praktyki Bondage i dyscyplinowanie Bondage mały|Domina wiążąca mężczyznę thumb|Knebel do celów erotycznychAngielski termin bondage odnosi się do praktyk krępowania ciała w celu wywołania podniecenia i zwiększenia przyjemności seksualnej. Bondage odgrywa mniejszą lub większą rolę we wszystkich aspektach BDSM, ale może być również praktykowane niezależnie. Choć seksualność i erotyka są ważnymi elementami bondage, często nie stanowią jego jedynego celu. Istotne są również inne aspekty, takie jak estetyka, medytacja czy introspektywny wgląd w emocje, zwłaszcza w przypadku shibari.
Osoba, która lubi być wiązana jest nazywana w środowisku BDSM króliczkiem (ang. rope bunny) – pojęcia te częściej są używane w stosunku do kobiet; w stosunku do mężczyzn używa się raczej pojęcia rope bottom. Osoba, która zajmuje się wiązaniem nazywana jest riggerem lub rope topem.
Dyscyplinowanie W kontekście BDSM dyscyplina oznacza podporządkowanie osoby uległej określonym zasadom i rytuałom, niekoniecznie seksualnym (np. sub może ponieść karę za spóźnienie). Ma to na celu podporządkować ją psychicznie. Jest to element większości relacji BDSM.
W ramach dyscypliny istnieje także termin funishment (powstały z połączenia angielskich słów fun – „zabawny” oraz punishment – „kara”), który oznacza karę będącą zabawną i nieszkodliwą dla obu stron (np. chodzenie w ubraniach założonych na lewą stronę). thumb|Obroża – symboliczne akcesorium w BDSM służące do collaringu
Dominacja i uległość W ramach dominacji i uległości między stroną dominującą i uległą istnieją m.in. takie zjawiska, jak:
24/7 – układ funkcjonujący nieprzerwanie, całodobowo – praktyki będące sposobem na wyciszenie po sesji – praktyki akcentujące prawdziwą lub udawaną (roleplay) różnicę wieku między uczestnikami animalizacja (pet play) – przyjęcie przez osobę uległą (nazwaną non-human animal/pet, ang. „zwierzę nie będące człowiekiem”) roli zwierzęcia, na czas sesji pozbawiając ją możliwości werbalnej komunikacji z „opiekunem”; w ramach pet play istnieje pup play, w którym nie dochodzi do całkowitej animalizacji, ale włącza się do dynamiki między partnerami elementy kojarzone ze szczenięctwem (w takim wypadku osoba uległa to human pup lub dogplayer) oraz kittenplay, analogicznie dotyczący kociąt bootblack – pielęgnacja obuwia osoby dominującej za pomocą języka i śliny lub prawdziwych artykułów szewskich chastity – częściowy lub zupełny zakaz podejmowania kontaktów seksualnych i masturbacji przez osobę uległą; w ramach tej praktyki czasami stosuje się tzw. pasy cnoty CNC (consensual non-consent, ang. „dobrowolna niezgoda” lub „zgoda na brak zgody”) – zasada, według której przed sesją ustala się "nowe przekroczenia" jakie będą miały miejsce, aby uniknąć potencjalnych szkód somatycznych i psychicznych osoby uległej collaring – umowne przyjęcie osoby uległej poprzez założenie jej obroży (ang. collar); w tzw. nowej szkole traci na znaczeniu cuckold – typ relacji, w której mężczyzna czerpie przyjemność seksualną ze świadomości, że jego partnerka uprawia seks z innymi mężczyznami; także uległego mężczyzny w takiej relacji cuckoldress – kobieta, która w ramach relacji cuckold spotyka się z innymi mężczyznami. Jeśli jest żoną cuckolda, nazywa się ją hotwife (pot. hotka) – żeński odpowiednik cuckolda, uległa kobieta dla której źródłem podniecenia seksualnego jest świadomość, że jej partner współżyje z innymi kobietami byk – kochanek kobiety, która jest cuckoldress DADT (don't ask, don't tell; ang. nie pytaj, nie mów) – rodzaj zasady w niektórych relacjach niemonogamicznych, polegającej na niepytaniu o szczegóły relacji z ich innymi partnerami seksualnymi czarne prześcieradła – grupowe praktyki BDSM DDLB/DDLG (daddy dom, little boy/girl; ang. „dominujący tatuś, mały chłopiec/dziewczynka”) – układ, w którym mężczyzna dominujący pełni rolę stanowczą i konsekwentną, a osoba uległa jest infantylizowany