Maciej Pręczyński, notowany także jako: Prączyński, Prencinski, Prenciscki, Prenciski, Prenczyński, Prenzinski, Prędczyński, Princinschi, Pryńczyński, Przeczyński oraz pod imieniem Matteo, Mattia lub MattioPaweł Chynowski, Maciej Pręczyński: http://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/maciej-preczynski/1328185/20181. (ur. ok. 1750 w Białymstoku, zm. ok. 1803 prawdopodobnie w Wilnie) – tancerz, baletmistrz, choreograf i nauczyciel tańca. Pierwszy tancerz demi-caractère teatru warszawskiego w latach 1775–1777. Jeden z pierwszych polskich tancerzy zawodowych i pierwszy polski choreograf. Jedyny polski artysta baletu w XVIII wieku, który występował także na znanych scenach zagranicznych, w Wenecji i Wiedniu. Jego żoną była niejaka Katarzyna EmertPrenczyński Maciej, [w:] Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973, s. 566 (tu jej nazwisko rodowe podane zostało nieprawidłowo jako Emers)..
Kariera artystyczna W Białymstoku Urodził się w białostockiej rodzinie mieszczańskiej jako najstarszy syn dworskiego powroźnika oraz miejskiego radnego Stanisława Pręczyńskiego i jego żony Konstancji z Malinowskich. Około 1762 rozpoczął w Białymstoku naukę tańca pod kierunkiem pracującego tam włoskiego baletmistrza Antonio PuttiniegoBożena Mamontowicz-Łojek, Tancerze króla Stanisława Augusta, 1774-1798, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2005, s. 20–21., a potem występował w nieznanych przedstawieniach teatru dworskiego hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa BranickiegoStanisław Dąbrowski, Teatr hetmański w Białymstoku w XVIII wieku, Koło Miłośników Historii Literatury i Sztuki, Białystok 1938. w jego białostockiej rezydencji aż do śmierci swego pracodawcy i rozwiązania jego teatru w 1771.
Za granicą W sezonie jesiennym i karnawałowym 1773/74 pracował w Wenecji jako pierwszy tancerz serio (primo ballerino serio)Francesco Passadore, Franco Rossi, Il Teatro San Benedetto do Venezia. Cronologia degli spettacoli, 1755-1810, Edizione Fondazione Levi, Venezia 2003, s. 83–88. zespołu baletmistrza Antoine’a Trancarta w Teatro San Benedetto, gdzie kreował partie solowe w jego kilku baletachTaddeo Wiel, I Teatri Musicali Veneziani del Settecento, Venezia 1897 (reprint: Edition Peters, Leipzig 1979), s. 295, 299, 300.. Tam prawdopodobnie poznał słynnego choreografa i reformatora teatru baletowego Gasparo Angioliniego, który wiosną 1774 roku zabrał go do Wiednia, obejmując dyrekcję baletu w Burgtheater. Był w jego wiedeńskim zespole jednym z solistów i występował w takich m.in. baletach Angioliniego, jak: La Partie de chasse de Henri IV, L’Espiegle du village oraz Sidney und Silli, oder Wohltätigkeit und Dankbarkeit, które zrealizował później na scenie warszawskiej.
W Warszawie W lutym 1775 powrócił do Warszawy i został pierwszym tancerzem demi-caractère w zespole baletowym pod kierownictwem Giovanniego Antonia Sacco, który pracował wtedy w teatrze w Pałacu Radziwiłłowskim. Już w marcu wystąpił tu w roli Peleusza w balecie Sąd Parysa w choreografii Francesco CasellegoLudwik Bernacki, Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. II, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1925, s. 336. według Noverre’a. W kwietniu tego roku zadebiutował także jako choreograf, wystawiając w Warszawie balet Angioliniego Sidnei i Silli, czyli Dobroczynność i wdzięczność. We wrześniu zrealizował z kolei Polowanie Henryka IVLudwik Bernacki, Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. II, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1925, s. 330. według Angioliniego. Kolejne jego prace dla sceny warszawskiej to: Diana i Endymion według Noverre’a, Divertisement wiejskie według Angioliniego oraz Zdobycie złotego runaKaryna Wierzbicka, Źródła do historii teatru warszawskiego od roku 1762 do roku 1833, cz. I. Czasy Stanisławowskie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1951, s. 163.. Działał w teatrze warszawskim do stycznia 1777.
Na kresach wschodnich W następnych latach był baletmistrzem i nauczycielem tańca w teatrach dworskich na polskich kresach wschodnich. Początkowo pracował na dworze hetmana Michała Kazimierza Ogińskiego w Słonimiu. W 1778 rokuj związał się z dworem kanclerza wielkiego litewskiego Aleksandra Michała Sapiehy w Różanie, gdzie notowany był wraz z żoną Katarzyną jeszcze w roku 1793. Wystawił tam m.in. w 1784 balet La Clémence de Titus w obecności goszczącego w Różanie króla Stanisława Augusta. Niekiedy pracował też w tym okresie w pałacu Sapiechy w Dereczynie. W obu tych rezydencjach kierował teatrem, był dworskim nauczycielem tańca i prowadził szkołę tańca dla dzieci chłopskich występujących w jego przedstawieniach. Po śmierci księcia Sapiehy w 1793 roku przeniósł się do Wilna, gdzie od listopada 1794 roku do stycznia 1795 roku kierował zespołem komediowo-tanecznym w Wilnie. Od 1795 był jeszcze nauczycielem tańca w korpusie kadetów i baletmistrzem w teatrze dworskim rosyjskiego generała Siemiona Zoricza w Szkłowie, aż do śmierci swojego ostatniego pracodawcy w 1799Музыкальный театр Белоруссии XVIII века. Дооктябрьский период, редактор Г. Г. Купешова, „Навука i тэхнiка”, Минск 1990, s. 238–239.Гурий И. Барышев, Театральная культура Белоруссии XVIII века, „Навука i тэхнiка”, Минск 1992, s. 215–216..
Maciej Pręczyński zmarł prawdopodobnie około 1803 roku, kiedy to jego młodszy brat Kasper wraz z matką sprzedali ich dom rodzinny w BiałystokuSumariusz dokumentów Kamery Wojny i Domen w Białymstoku, 1796-1807, opr. A. Gawroński, Białystok 2006. s. 81. ISBN 83-60534-43-8. Wdowa po nim, Katarzyna Pręczyńska z domu Emertówna poślubiła w Wilnie w 1805 roku niejakiego Jana ProcenaKsięga ślubów parafii św. Jana w Wilnie, 1805, s. 87. Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie..
Ważniejsze role W kolejności chronologicznejTaddeo Wiel, I Teatri Musicali Veneziani del Settecento, Venezia 1897 (reprint: Edition Peters, Leipzig 1979), s. 295–300.Ludwik Bernacki, Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. I i II, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1925.: 1773: Corebo – Ajace e Cassandra, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1773: Signor Turco – Le feste o le gelosie del serraglio, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1773: Turno – Enea e Lavinia, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1773: Dafni – Gli amanti fedili, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1774: rola nieznana – Il ratto di Prosperina, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1774: rola nieznana – Divertimento campestre, choreografia Antoine Trancard (Teatro San Benedetto, Wenecja) 1774: rola nieznana – La partie de chasse de Henri IV, choreografia Gasparo Angiolini (Burgtheater, Wiedeń) 1774: rola nieznana – L’Espiegle du village, choreografia Gasparo Angiolini (Burgtheater, Wiedeń) 1774: rola nieznana – Sidney und Silli, oder Wohltätigkeit und Dankbarkeit, choreografia Gasparo Angiolini (Burgtheater, Wiedeń) 1775: Peleusz – Sąd Parysa, choreografia Francesco Caselli (Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa) 1775: rola nieznana – Sidnei i Silli, czyli Dobroczynność i wdzięczność, choreografia Maciej Pręczyński według Gasparo Angioliniego (Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa) 1775: Octav – Skąpiec oszukany, choreografia Giovanni Antonio Sacco (Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa)
Przypisy
Bibliografia Ludwik Bernacki, Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. I i II, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1925. Stanisław Dąbrowski, Teatr hetmański w Białymstoku w XVIII wieku, Koło Miłośników Historii Literatury i Sztuki, Białystok 1938. Francesco Passadore, Franco Rossi, Il Teatro San Benedetto do Venezia. Cronologia degli spettacoli, 1755-1810, Edizione Fondazione Levi, Venezia 2003, s. 83–88. Paweł Chynowski, Maciej Pręczyński: http://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/maciej-preczynski/1328185/20181 Bożena Mamontowicz-Łojek, Tancerze króla Stanisława Augusta, 1774-1798, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2005, s. 20–22, . Teatr Narodowy, 1765-1794, pod red. Jana Kotta, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967. Karyna Wierzbicka-Michalska, Maciej Prenczyński (Pręczyński): http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/maciej-prenczynski-preczynski Prenczyński Maciej, [w:] Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973, s. 566.
Музыкальный театр Белоруссии XVIII века. Дооктябрьский период, редактор Г. Г. Купешова, „Навука i тэхнiка”, Минск 1990, . Гурий И. Барышев, Театральная культура Белоруссии XVIII века, „Навука i тэхнiка”, Минск 1992, .
Kategoria:Ludzie związani z Białymstokiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy tancerze (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie urodzeni w Białymstoku Kategoria:Urodzeni w 1750 Kategoria:Zmarli w 1799