Anticommons (z ang. commons – zasoby wspólne) – pojęcie z zakresu ekonomicznej analizy prawa, charakteryzujące ogół zjawisk związanych z zagadnieniem własności zasobów wspólnych lub niczyich. Określenie to zostało wprowadzone do powszechnego użytku, przez profesora Michaela Hellera.
Definicja anticommons Na podstawie zasobów wspólnych i cesji roszczeń własnościowych profesor Heller nazwał to zjawisko problemem tzw. anticommons oznaczającym, że „każdy z wielu właścicieli jest wyposażony w prawo do wyłączania innych z korzystania z rzadkiego zasobu a nikt nie posiada rzeczywistego uprawnienia do jego użytkowania”M.A. Heller, The Tragedy of the Anticommons: Property in the Transition from Marx to Market, “Harvard Law Review” (111) 1998, s. 621 i nast.. Interesy związane z własnością mogą być tak precyzyjnie podzielone, że narzucają znaczne koszty przy próbach ich połączenia przez późniejszych użytkowników dążących do skonsolidowania ich w bardziej wartościową całość. Heller i inni dowodzili, że dokładnie taki problem powstaje w badaniach biomedycznychM.A. Heller i R. Eisenberg, Can Patents Deter Innovation?: The Anticommons in Biomedical Research “Science” (280) 1998, s. 698 I n.. Problemy zasobów wspólnych i tzw. anticommons sugerują, że kwestie efektywności mogą być związane zarówno z niedoborem własności, jak również z nadmiarem własności, dlatego prawo może definiować interesy związane z własnością w sposób precyzyjny, nie robić tego wcale albo dokonywać tego w sposób odpowiednio wyważony.
Tragedia zasobów wspólnych w anticommons G. HardinG. Hardin, The tragedy of the Commons, „Science” (162) 1968, s. 1243 i nast. użył tego terminu na określenie prowadzenia eksploatacji zasobów wspólnych w sposób nieumiarkowany i zbyt intensywny. Jego zdaniem, zapobiegać takiej działalności, należałoby poprzez umożliwienie jednostce przejęcia na własność określonego zasobu wspólnego. Innym rozwiązaniem, mogłoby być również wprowadzenie skutecznej i możliwej do wyegzekwowania procedury ograniczającej dostęp do korzystania z tych dóbr.E. Ostrom, Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Action, 1990.
Cesja roszczeń własnościowych w anticommons Problemy związane z cesją roszczeń własnościowych zaczęły pojawiać się podczas rozpadu Związku Radzieckiego mającego miejsce na początku lat 90. XX wieku. Wynikały one z faktu, że w tym okresie zbyt dużej liczbie osób zaczęło opłacać się przejęcie na własność określonych dóbr.(problem wspólnych zasobów). Było to naturalną konsekwencją, niemożności posiadania własności prywatnej w trakcie trwania rządów komunistycznych. Po rozpadzie Związku Radzieckiego zaczęto masowo wysuwać rozmaite roszczenia własnościowe. Rodziny zajmujące dotychczas jeden pokój, użytkujące części wspólne wraz z pozostałymi właścicielami, domagały się wówczas przyznania im prawa własności do zajmowanych przez nich pomieszczeń. Na skutek tego rozważano połączenie wszystkich pomieszczeń w mieszkanie dla pojedynczego właściciela o znacznie wyższej wartości rynkowej, jednak koszty połączenia indywidualnych interesów najemców w wartą o wiele więcej całość były na tyle wysokie, że uniemożliwiły bardziej wartościowe wykorzystanie zasobuCooter R., Ulen T., Ekonomiczna analiza prawa, C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 146–147..
Przypisy
Bibliografia Cooter R., Ulen T., Ekonomiczna analiza prawa, C.H. Beck, Warszawa 2009 Heller M.A., The Tragedy of the Anticommons: Property in the Transition from Marx to Market, “Harvard Law Review” (111) 1998 Heller M.A. i Eisenberg R., Can Patents Deter Innovation?: The Anticommons in Biomedical Research,“Science” (280) 1998 Ostrom E., Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Action, 1990
Kategoria:Zawodność rynku Kategoria:Teoria gier