Henryk Wernic (ur. 1829 w Warszawie, zm. 1905 tamże) – polski pedagog, pisarz, tłumacz, autor podręczników szkolnych, poradników dla nauczycieli i książek dla dzieci i młodzieży; przed powstaniem styczniowym zwolennik idei Bronisława Trentowskiego (wychowanie narodowe), po upadku powstania – sympatyk pozytywistów warszawskich; popularyzator zagadnień wychowania domowego i kształcenia rzemieślniczego, autor m.in. książek: Przewodnik wychowania, 1868, Nauka o rzeczach, 1874, Praktyczny przewodnik wychowania, 1891.

Życiorys Urodził się w Warszawie w roku koronacji Mikołaja I na króla Polski (1829) i rok przed wybuchem powstania listopadowego. Miał brata Adolfa. Przed powstaniem styczniowym rodzina Werniców była zamożna.

Henryk otrzymał staranne wykształcenie domowe, a następnie uczył się samodzielnie oraz ukończył warszawskie gimnazjum. Prawdopodobnie było to Gimnazjum Realne w Warszawie – siedmioklasowa szkoła realna uruchomiona w sierpniu 1841 roku. Zajęcia kursu klasy siódmej (dwuletniego) miały charakter praktyczny. Akt utworzenia szkoły rozpoczyna wskazanie jego celu, zgodnego z pozytywistyczną zasadą pracy organicznej:

Podjęcie studiów w Warszawie nie było możliwe (Szkoła Główna Warszawska powstała dopiero w roku 1862). Od 1851 roku Henryk Wernic był przez kilka lat szkolnym nauczycielem języka polskiego i geografii. Zainteresowała go pedagogika – czytał niemieckie pisma pedagogiczne, zafascynowała go wydana w 1842 roku dwutomowa książka Bronisława Trentowskiego pt. Chowanna, czyli system pedagogiki narodowej, a później pełnił funkcję guwernera w bogatych dworach ziemiańskich. Po upadku powstania przebywał we Francji, w Anglii (przez kilka lat był nauczycielem w męskim zakładzie koło Londynu) i w Niemczech (uczył w Dreźnie polską Polonię), poznawał zagraniczne systemy oświaty i wychowania, studiował fachowe piśmiennictwo. W roku 1868 choroba oczu zmusiła go do powrotu na stałe do Warszawy (korzystał ze wsparcia bratowej). Niewidomy pedagog wspominał później:

Dorobek thumb|240px|Trzy pokolenia Polaków w Ogrodzie Saskim na obrazie Grottgera, (1863)„Bohaterom obrazu Grottgera pozostała wspólna rozpacz, wspólna niepewność i wspólne granice. Więcej ich łączy, niż dzieli.”. Uważa się, że dorobek Wernica cechuje eklektyzm – splot kilku teorii pedagogicznych jego epoki, tj.: – idee zawarte w Chowanna, czyli system pedagogiki narodowej… Trentowskiego (według WEP – „pedagogika romantyczna”) – poglądy Johanna Herbarta (które propagowali znajomi pedagodzy z Drezna), dotyczące podstawowych idei pedagogikiIdee wewnętrznej wolności, moralności, życzliwości, prawa i słuszności., jej celówCele pedagogiki: kształtowanie woli i charakteru oraz budzenie szerokich zainteresowań/ciekawości. i środkówŚrodki oddziaływania: karność/posłuszeństwo i nauczanie wychowujące (zob. nauczanie wychowujące według Pestalozziego). – utylitarne tendencje pozytywistów warszawskich, z którymi współdziałał po powrocie do Warszawy (zob. praca u podstaw, poglądy Aleksandra Świętochowskiego, dziennikarstwo Bolesława Prusa, działalność Piotra Chmielowskiego i innych, należących do „pokolenia Szkoły Głównej”) W publikacjach poruszał przede wszystkim problemy wychowania dzieci w rodzinie (w mniejszym zakresie – w szkole). Podkreślał znaczenie rodzinnych więzi emocjonalnych (podobne opinie wyrażała później Maria Ilnicka). Pisał m.in.:

thumb|240px|Upominek. Książka zbiorowa na cześć Elizy Orzeszkowej (Wikimedia Commons: skan 628 stron); w części II (proza): Henryk Wernic, Znaczenie wychowawcze pism Elizy Orzeszkowej Znaczenie wychowawcze pism Elizy Orzeszkowej (s. 562–564) Książki (wybór) 1868 – Przewodnik wychowania, Warszawa (rozpoczęta w Dreźnie) 1891 – Praktyczny przewodnik wychowania, Warszawa 1895 – Myśli o wychowaniu i nauczaniu, Warszawa (Z mojego życia) 1902 – Wychowanie dzieci wyłącznie do lat sześciu, Warszawa Broszury (wybór) 1898 – Znakomici rzemieślnicy i przemysłowcy 1898 – Co i jak robią rzemieślnicy. Opis rzemiosł dla młodzieży tudzież przewodnik przy wyborze powołania Artykuły (wybór) 1873 – Froebel i ogródki dziecinne, „Opiekun Domowy”, no. 36, s. 37 1873 – Gawędy o wychowaniu, „Opiekun Domowy”, no. 8, s. 69 1873 – Jak się mają zachować starsi wobec zabaw dzieci, „Opiekun Domowy”, no. 19, s. 143 1882 – Osobistość nauczyciela, „Przegląd Pedagogiczny”, Vol. 1, p. 10–14 1885 – Czy i jak karać należy małe dzieci, „Przegląd Pedagogiczny”, nr 22 1885 – Kształcąc młodzież żeńską nie lekceważmy praw higienicznych, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 14 1886 – Jak należy postępować z chorym dzieckiem, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 2 1887 – Kilka myśli o wychowaniu fizycznym, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 17 1887 – O kształceniu charakteru, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 19–23 1888 – Kilka słów o wychowaniu moralnie zaniedbanych dzieci, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 4–5 1889 – Przesada w pochwałach i nagradzaniu, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 5 1890 – Próżność, „Przegląd Pedagogiczny” no. 9 1894 – Otwartość w wychowaniu, „Przegląd Pedagogiczny” Inne Dorobek H. Wernica zawiera niemal całkowicie zapomnianą beletrystykę dla dzieci i młodzieży (pozycje autorskie i adaptacje opowiadań, nowel i powieści z literatury angielskiej). Pisał też poradniki, podręczniki do nauki języka polskiego, arytmetyki i historii; opracowywał przekłady dzieł angielskich i niemieckich z takich dziedzin jak fizjologia, higieny, logika, psychologia, astronomia, geologia.

Analizował prace Karola Darwina – „O wyrazie uczuć u człowieka i zwierząt” (The Expression of the Emotions in Man and Animals, 1872; zob. m.in. mimika, mowa ciała, badania P. Ekmana) i „Szkic biograficzny o dziecku” (ang. A biographical sketch of an infant, 1877) oraz niemieckie „szkice biograficzne” z lat 70. XIX w. Dostrzeżone prawidłowości rozwoju dziecka od urodzenia do 2–3 roku życia opisał w pracy pt. Biografia dziecka („Ateneum” 1879, s. 484–511), która bywa uznawana za „bodaj pierwszą polską syntezę psychologii rozwoju małego dziecka, adresowaną do rodziców”.

Upamiętnienie Henryk Wernic jest wymieniany w pracach na temat historii polskiej pedagogiki obok Piotra Chmielowskiego, Bolesława Prusa, Aleksandra Świętochowskiego, Anieli Szycówny. Współcześnie jego dorobek popularyzuje Danuta Mucha z Uniwersytetu Opolskiego oraz Krzysztof Jakubiak z Uniwersytetu Gdańskiego.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Henryk Wernic – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci gimnazjów w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Niewidomi pisarze Kategoria:Polscy guwernanci i guwernantki Kategoria:Polscy nauczyciele geografii Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1905