mały|Pomnik Aleksego Bienia w Parku Sieleckim mały|Nieistniejący pomnik Czynu Rewolucyjnego w Parku Sieleckim w Sosnowcu Sosnowiec jako miasto w przeszłości graniczne posiada krótką, ale bogatą historię, którą odzwierciedlają pomniki oraz płyty i tablice pamiątkowe. Wiele miejsc historycznych w zagłębiowskim mieście zatraciło swój charakter przez liczne przebudowy i modernizacje, a jedynym często śladem przeszłości są tablice upamiętniające.
Pomniki
Istniejące
Pomnik Włodzimierza Mazura na terenie Zagłębiowskiego Parku Sportowego Pomnik poświęcony „Funkcjonariuszom służb mundurowych, urzędnikom państwowym i samorządowym, którzy poświęcili swoje życie w służbie Bogu, niepodległej ojczyźnie i społeczeństwu” na placu katedralnym przy ulicy Kościelnej 1 Pomnik Nieznanego Żołnierza przy ulicy Księdza Jerzego Popiełuszki w Sosnowcu – Zagórzu
Pomnik „Wolność, Praca, Godność” przy ulicy 3 Maja w Parku Sieleckim Pomnik Jana Kiepury w Sosnowcu przy ulicy 3 Maja na Placu Stulecia Pomnik Aleksego Bienia w Parku Sieleckim Pomnik Jana Pawła II w Sosnowcu usytuowany na Placu Papieskim w Sosnowcu – Zagórzu Pomnik Tadeusza Kościuszki na Placu Kościuszki (pomnik odsłonięty w 1917 r., a następnie zburzony w 1939 r. i odbudowany w 1983 r.Michał Bulsa, Patronackie osiedla robotnicze. Tom 2: Zagłębie Dąbrowskie, Ziemia Rybnicka, Ziemia Wodzisławska, Łódź 2023, s. 81.) Pomnik Tadeusza Kościuszki przy ul. Krakowskiej w dzielnicy Maczki Pomnik „Kobietom Walczącym w Szeregach Armii Krajowej” Sosnowiec przy skrzyżowaniu ulicy Orlej i Nowopogońskiej, przy kościele św. Tomasza Apostoła w Sosnowcu - Pogoni Pomnik upamiętniający 50 rocznicę utworzenia Klubu Demokratycznego Zagłębia Dąbrowskiego przy Alei Zwycięstwa Pomnik w miejscu byłej mogiły wojennej 64 żołnierzy Armii Czerwonej poległych na terenie Sosnowca na cmentarzu parafialnym przy ulicy Zuzanny w Sosnowcu – Zagórzu Pomnik upamiętniający miejsce, gdzie podczas okupacji hitlerowskiej mieściło się getto, które uległo likwidacji w 1945 r., po wywiezieniu Żydów do obozu KL Auschwitz w Sosnowcu – Środuli Pomnik Leona Kruczkowskiego w Parku im. porucznika pilota Jana Fusińskiego przy ulicy Kresowej w Starym Sosnowcu Kapliczka upamiętniająca potyczkę Powstańców Styczniowych, którzy 7 lutego 1863 r. walczyli z wycofującym się oddziałem carskim, na placu katedralnym przy ulicy Kościelnej 1 Pomnik na mogile wojennej 26 żołnierzy Armii Czerwonej poległych w walkach z niemieckim okupantem w styczniu 1945 r. u zbiegu ulic Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego i Generała Zygmunta Waltera-Jankego w Ostrowach Górniczych Pomnik upamiętniający zabójstwo rodziny Mackiewiczów i Jerzego Piwowarczyka dnia 12 lutego 1945 r. przy ulicy Generała Zygmunta Waltera-Jankego w Ostrowach Górniczych
Nieistniejące Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Sosnowcu-Sielcu – rozebrany w 1991 r. Pomnik Powstańców Górnego Śląska (Mauzoleum Braci Ślązaków) – zburzony w 1939 r. Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej przy Alei Zwycięstwa mały|Tablica ufundowana w 135 rocznice Powstania Styczniowego i wielkiej bitwy o Sosnowiec stoczonej w nocy z 6 na 7 lutego 1863 roku przez oddział Apolinarego Kurowskiego; mały|Tablica na budynku, w którym mieszkała Pola Negri. Sosnowiec, ul. Kołłątaja 6.
Płyty i tablice pamiątkowe
Istniejące Płyta pamiątkowa na parkingu CH Auchan upamiętniająca pobyt Ojca Świętego Jana Pawła II przy ulicy Zuzanna w czasie VII pielgrzymki do Polski Płyta z 1984 r. upamiętniająca hitlerowski mord na członkach GL PPS-AK 1 lipca 1944 r. przy ulicy Floriańskiej Płyta upamiętniająca miejsce powieszenia Stanisława Makarskiego, członka dywersyjnej grupy kolejowej zagłębiowskiej Organizacji Orła Białego przy ulicy Parkowej Płyta upamiętniająca śmierć dwudziestu Polaków rozstrzelanych przez hitlerowców podczas egzekucji 4 września 1939 r. oraz 8 sierpnia 1940 r. przy ulicy Ignacego Mościckiego Tablica upamiętniająca siedzibę miejscowych władz powstańczych w latach 1919–1921 przy ulicy 1 Maja przed Pałacem Schöna Tablica upamiętniająca, znajdującą się na terenie Huty im. Edmunda Cedlera, w latach 1944–1945 filię obozu KL Auschwitz-Birkenau przy ulicy Niweckiej 1 Tablica upamiętniająca Harcerzy Chorągwi Zagłębiowskiej Szarych Szeregów „UL BARBARA” przy ulicy Smutnej 5 w kościele św. Józefa Rzemieślnika w Sosnowcu Tablica upamiętniająca ku czci ofiar carskiego i sowieckiego terroru więźniów katorżników łagierników i zesłańców na Sybir i stepy Azji przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca żołnierzy Armii Krajowej, obrońców Ojczyzny poległych w walce z okupantem, wywiezionych, deportowanych i zamordowanych latach 1939–1956 na ścianie bazyliki katedralnej przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca doktora Józefa Czajkowskiego pierwszego prezesa Towarzystwa Lekarskiego Zagłębia Dąbrowskiego oraz pomordowanych podczas wojen i tych co odeszli lekarzy Ziemi Zagłębiowskiej przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, którzy oddali swe życie za wolność i niepodległość Polski w latach 1939–1956 przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca zagłębiowskich harcerzy poległych w walkach o niepodległość Polski w latach 1914–1920 na ścianie bazyliki katedralnej przy ulicy Kościelnej 1 Epitafium poświęcone Karolowi Kozłowskiemu, architektowi warszawskiemu, projektantowi m.in. kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i jego plebanii w Sosnowcu w przedsionku kościoła katedralnego przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca wizytę kardynała Stefana Wyszyńskiego w Sosnowcu podczas uroczystości Milenium Chrztu Polski 20–21 maja 1967 r. przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca wizytę arcybiskupa Karola Wojtyły w Sosnowcu podczas uroczystości Milenium Chrztu Polski 20–21 maja 1967 r. przy ulicy Kościelnej 1 Tablica pamiątkowa porucznika Wacława Stacherskiego pseudonim „Nowina”, wychowanka Liceum im. B. Prusa w Sosnowcu, komendanta Inspektoratu Armii Krajowej w Katowicach, zamordowanego 18 września 1944 r. w KL Auschwitz w budynku III LO im. Bolesława Prusa przy ulicy Marszałka Józefa Piłsudskiego 114 Tablica upamiętniająca kwaterę I Kompanii Legionów Zagłębia Dąbrowskiego w Zespole Szkół Zawodowych nr 4 przy ulicy Wawel 1, skąd miał miejsce historyczny wymarsz Tablica upamiętniająca spędzone w Sosnowcu dzieciństwo księdza Włodzimierza Sedlaka w przedsionku kościoła św. Tomasza Apostoła w Sosnowcu – Pogoni Tablica upamiętniająca poległych 9 lutego 1905 r. robotników, manifestujących w hucie „Katarzyna”, znajdująca się na terenie Huty im. M. Buczka Tablica upamiętniająca na ścianie budynku, w którym w latach 1920–1942 mieścił się Żydowski Sierociniec im. Henryka Libermana przy ulicy Odrodzenia 7 w Starym Sosnowcu Tablica upamiętniająca Konstantego Ćwierka w 110. rocznicę urodzin na placu jego imienia przy ulicy Dęblińskiej Tablica na budynku, w którym mieściło się gimnazjum dla żydowskich uczniów z Sosnowca i pobliskich miejscowości (napis w języku polskim, hebrajskim i angielskim) przy ulicy Sadowej 10 Tablica upamiętniająca miejsce, w którym w dniu 11 marca 1944 r. zginęli bojownicy Zagłębiowskiej Brygady GL PPS-AK: Tadeusz Bolek, Stefan Wahanka, Jerzy Gorzula i Bogusław Zychla przy ulicy Przechodniej 5 Tablica upamiętniająca strajk okupacyjny na terenie kopalni „Klimontów” w 1933 r. przy ulicy mjr. Henryka Hubala-Dobrzańskiego 99 w Sosnowcu – Klimontowie Tablica upamiętniająca wszystkie organizacje polskiego ruchu oporu z lat 1939–1945 na terenie Sosnowca, umieszczona na ścianie gmachu Urzędu Miasta przy Alei Zwycięstwa 20 Tablica upamiętniająca poległych powstańców śląskich i ocalały z Mauzoleum Braci Ślązaków napis „Poległym Bohaterom Śląska” na kaplicy cmentarnej przy ulicy Smutnej Tablica upamiętniająca zagłębiowskich harcerzy poległych w walkach o niepodległość Polski w latach 1914–1920 przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca Juliusza Słowackiego. Tablica odsłonięta w 100. rocznicę jego urodzin przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca Jana Kilińskiego przy ulicy Kościelnej 1 Tablica upamiętniająca, istniejący w czasie II wojny światowej, obóz przejściowy w budynku dzisiejszej Szkoły Podstawowej nr 19, przy ulicy Składowej 5, która znajduje się na zewnętrznej ścianie jej siedziby Tablica upamiętniająca pracowników KWK „Sosnowiec”, działaczy i członków struktur NSZZ „Solidarność”, organizatorów i uczestników strajków z 7 sierpnia oraz października i listopada 1981 r. przed budynkiem wieży szybu „Anna” przy ulicy Gabriela Narutowicza 51 Tablica poświęcona ofiarom tragedii smoleńskiej na ścianie bazyliki katedralnej przy ulicy Kościelnej 1 Tablica poświęcona żydowskim mieszkańcom Sosnowca wywiezionym w sierpniu 1942 r. do KL Auschwitz na rogu alei Józefa Mireckiego i ulicy Niepodległości Tablica upamiętniająca obóz funkcjonujący w latach 1939–1941 r. w dawnej fabryce Schöna przy ulicy 1 Maja 21–23 jako Judenlager, a następnie obóz przejściowy i zastępcze więzienie policyjne przy ulicy 1 Maja Tablica upamiętniająca mieszczące się w budynku przy ulicy Ostrogórskiej 5 więzienie niemieckie, które istniało w latach 1939–1945, a także działające tu w latach 1945–1953 więzienie będące jednym z narzędzi represji aparatu bezpieczeństwa państwa, w którym wykonywano wyroki śmierci m.in. na Żołnierzach Wyklętych. Tablica znajduje się obok budynku przy ulicy Ostrogórskiej 5a Tablica upamiętniająca 100. rocznicę powstania Armii Ochotniczej walczącej z bolszewikami w 1920 r. przy ulicy Warszawskiej 6 Tablica upamiętniająca Salomona Henocha Rabinowicza na ścianie kamienicy w której mieszkał przy ulicy Targowej 12 Tablica upamiętniająca wkroczenie wojsk polskich na przyznany przez arbitraż międzynarodowy teren Górnego Śląska, które miało miejsce na moście na Brynicy w Szopienicach 22 czerwca 1922 r. przy ulicy Jana Sobieskiego w Starym Sosnowcu – odsłonięta w 2024 r.
Nieistniejące
Tablica upamiętniająca poległych w walce z hitleryzmem bojowników PPR na ścianie Urzędu Miasta przy Alei Zwycięstwa – usunięta w 2015 r. Płyta upamiętniająca wkroczenie wojsk polskich na przyznany przez arbitraż międzynarodowy teren Górnego Śląska, które miało miejsce na moście na Brynicy w Szopienicach 22 czerwca 1922 r. przy ulicy Jana Sobieskiego w Starym Sosnowcu – usunięta w 2024 r. Pozostałe Mauzoleum rodziny Dietlów w Sosnowcu
Bibliografia Ewidencja miejsc pamięci w Sosnowcu
Przypisy
Kategoria:Historia Sosnowca